Lokalizacja: pałac Czapskich w Warszawie przy Krakowskim Przedmieściu 5, na frontowej elewacji od strony ul. Traugutta

Odsłonięcie: 1989

Materiał: piaskowiec ; wymiary: 550 mm x 750 mm

Z Zygmuntem Krasińskim, synem hr. Wincentego Krasińskiego i Marii Urszuli z Radziwiłłów Krasińskiej, wybitnym polskim poetą romantycznym, związanych jest wiele miejsc na terenie Mazowsza. Jest to Ciechanów, gdzie poeta otrzymał sakrament bierzmowania, Opinogóra, w której przebywał wielokrotnie i zawsze z radością, Krasne, gdzie znajdowała się siedziba rodu, wreszcie Warszawa, gdzie mieszkał i tworzył.

Budynek przy Krakowskim Przedmieściu 5 w Warszawie zwany współcześnie pałacem Czapskich, zwany był wcześniej pałacem Krasińskich lub Raczyńskich. W tym miejscu w XVII w. mieścił się drewniany dwór Radziwiłłów. W l. 1680-1705 wzniesiono na jego miejscu okazałą rezydencję dla prymasa Michała Radziejowskiego. Przebudował ją na początku wieku hetman wielki koronny Adam Sieniawski. Po jego śmierci posiadłość odziedziczyła córka Zofia, po wyjściu za mąż za Augusta Czartoryskiego. W 1733 roku budynek kupiła rodzina Czapskich. Czapscy nadali mu późnobarokowy wygląd i wystrój, a bramę główną udekorowali kamiennymi orłami. Odtąd budynek zaczęto nazywać pałacem. Po śmierci Czapskiego budynek odziedziczyła jego córka Konstancja, żona marszałka sejmu Stanisława Małachowskiego. Tu właśnie odbywały się narady i konsultacje, tu powstawały projekty Konstytucji 3 Maja i koniecznych do reformy państwa ustaw. Marszałek dobudował do pałacu dwie klasycystyczne oficyny i przebudował bramę. Wkrótce po śmierci Stanisława Małachowskiego, w 1810 r. pałac przejęli Krasińscy i szybko stał się jednym z najważniejszych ośrodków życia kulturalnego stolicy. Ambitny Wincenty Krasiński zapraszał do pałacu na spotkania literackie znanych warszawskich pisarzy i poetów, budując swoją pozycję towarzyską i polityczną. Krasińscy zebrali w pałacu pokaźny zbiór niezwykle wartościowych książek, zwany Biblioteką Ordynacji Krasińskich, która od 1860 r. funkcjonowała jako instytucja publiczna¹. W XIX w. w pałacu mieszkało wielu znanych Polaków: kompozytor i pianista Fryderyk Chopin, swoją pracownię w l. 1808-1826 miał tu znany malarz Zygmunt Vogel. Salonik Chopinów mieścił się w jednej z oficyn na drugim piętrze pałacu. Był to odrestaurowany fragment mieszkania, do którego w VI 1827 r. wprowadziła się rodzina Chopinów. Fryderyk Chopin mieszkał tutaj do 2 XI 1830 roku, co upamiętnia odsłonięta 100 lat później tablica na fasadzie budynku.

W 1887 r. pałac przeszedł w ręce Raczyńskich, za sprawą wdowy po Władysławie Krasińskim, Róży z Potockich, która poślubiła Edwarda Raczyńskiego. Hr. E. Raczyński był właścicielem pałacu do 1945 r. W l. 1905 i 1910-1911 w pałacu mieścił się m.in. konsulat Stanów Zjednoczonych. W czasie obrony Warszawy we wrześniu 1939 r. główny korpus pałacu został spalony, a oficyny zostały poważnie uszkodzone w czasie powstania warszawskiego. Całość odbudowano w l. 1948- 1956 w pięknej szacie barokowej na potrzeby Akademii Sztuk Pięknych, która znajduje się tam do dzisiaj². W 2004 r. pałac gruntownie odrestaurowano, nadając mu ciemnoczerwoną barwę, nawiązującą do oryginalnego wystroju gmachu z XVIII w. W otoczeniu pałacu zwraca uwagę pomnik konny kondotiera, który jest kopią podobizny Bartolomea Colleoniego z 1494 r. dłuta Andrei del Verrocchia³. W 1965 r. budynek został wpisany do rejestru zabytków. Pałac Czapskich, zwany też pałacem Krasińskich był prawdziwym i rzeczywistym domem Zygmunta. Jego pogmatwane stosunki z ojcem i środowiskiem młodzieży akademickiej w Warszawie, jego osobiste problemy uczuciowe i artystyczne spowodowały, że nie osiadł w Opinogórze, o czym marzyli jego rodzice, ale spędził życie w ciągłych podróżach po Europie. Pierwszy raz jako dorosły mężczyzna opuścił Polskę 13 października 1829 roku po traumatycznych wydarzeniach marcowych na Uniwersytecie Warszawskim. Była to podróż narzucona wolą ojca i zaprawiona goryczą świeżych wspomnień.

Wszystkie podróże odnotował skrupulatnie w biografii poety prof. Zbigniew Sudolski:⁴

XI 1829-VIII 1832 Szwajcaria – Italia – Wiedeń

VIII 1832-IV 1833 Warszawa – Opinogóra – Knyszyn – Petersburg – Warszawa – Kraków

V 1833-VI 1838 Italia – Niemcy – Austria

VI 1838-XII 1838 Warszawa – Opinogóra – Wenecja – Florencja – Rzym

XII 1838-VII 1840 Italia – Szwajcaria – Niemcy – Italia

VII 1840- VII 1843 Niemcy – Italia – Szwajcaria – Francja – Niemcy

VII 1843-VI 1844 Niemcy – Wielkie Księstwo Poznańskie – Królestwo Polskie

VII 1844-XI 1845 Niemcy – Francja – Warszawa – Italia – Szwajcaria – Francja – Niemcy – Polska

XI 1845-XII 1847 Austria – Italia – Szwajcaria – Niemcy – Holandia – Francja -I talia

X 1849-V 1853 Królestwo Polskie – Niemcy – Belgia – Francja – Italia – Niemcy – Warszawa

V 1853-VII 1857 Niemcy – Francja

VII 1857-XI 1857 Złoty Potok – Niemcy

XI 1857-II 1859 Francja – Niemcy – Francja

Zygmunt Krasiński jako poddany rosyjski musiał każdorazowo starać się o paszport, zwykle z góry określonym terminem powrotu z zagranicy. Często w staraniach tych pośredniczył ojciec Zygmunta, prosząc o przychylność księcia i generała Iwana Fiodorowicza Paskiewicza. Namiestnik Królestwa Polskiego przychylał się do próśb hrabiego, ale też ostrzegał go, że syn styka się zagranicą z emigrantami politycznymi i wrogami cara. Zygmunt przyjmował uwagi ojca, ale spotkań i działalności emigracyjnej nie zaprzestał. Np. na ręce Władysława Zamoyskiego złożył w darze 30 tys. zł pol. na rzecz organizowanej przez emigrację Biblioteki Polskiej w Paryżu. Kiedy wyruszał za granicę najczęściej zatrzymywał się po drodze u Augusta Cieszkowskiego w Wierzenicy k. Poznania⁵. Po kilku dniach spędzonych z przyjacielem wyruszał swoim powozem w dalszą podróż do europejskich metropolii. W 1844 r. przybył do Kolonii po sześciu dniach podróży, by spotkać się z Delfiną Potocką. Muza poety przybyła na koloński dworzec pociągiem, którego Zygmunt zawsze się obawiał i konsekwentnie unikał podróżowania kolejami. Poeta kilkakrotnie przerywał pobyty zagranicą i wracał do Warszawy lub Opinogóry. Tak było w 1844 roku, kiedy przerwał pobyt w Paryżu i wrócił do Warszawy 28 września, w dwa dni po przyjściu na świat swego pierworodnego syna, Władysława. Zajęty podróżami, spotkaniami z Delfiną Potocką i przyjaciółmi, pochłonięty twórczością, dysputami filozoficznymi i politycznymi, nie był w domu w chwili narodzin syna. Wigilię Bożego Narodzenia spędził w pałacu na Krakowskim Przedmieściu, ale już 17 kwietnia następnego roku wyruszył do Italii, zatrzymując się po drodze w Wierzenicy u Augusta Cieszkowskiego.

Budynek w Warszawie, w którym wielki poeta mieszkał przez lata, postanowiło upamiętnić TMZC, fundując tablicę pamięci. Umieszczono ją na ścianie pałacu od strony ul. Traugutta (dawniej Berga). Tablica przypomina, jak bardzo to miejsce, zwane od nazwisk kolejnych właścicieli pałacem Raczyńskich, Krasińskich i Czapskich, związane jest z życiem Zygmunta Krasińskiego.