Lokalizacja: kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Ciechanowie (fara), ul. ks. P. Ściegiennego

Odsłonięcie: 19 II 2012 w dwusetlecie urodzin poety

Materiał: czarny granit; wymiary: 1.000 mm x 680 mm, fundator i wykonawca Bernard Grzankowski

Napoleon Stanisław Adam Feliks Zygmunt Krasiński hrabia herbu Ślepowron, II ordynat na Opinogórze, syn napoleońskiego generała Wincentego Krasińskiego i księżniczki Marii Radziwiłłówny. jeden z najwybitniejszych poetów polskiego romantyzmu, autor niezwykłych dramatów: Irydiona (Paryż 1836), Nie-Boskiej komedii (Paryż 1835), zbiorów poetyckich Psalmy przyszłości (Paryż 1845, 1850) i Przedświt (Paryż 1843) oraz ogromnej ilości listów, które w dwóch tomach wydał w 1912 r. Józef Kallenbach.

W 1812 roku we Francji cesarz Bonaparte sposobi się wojny z Rosją. Wojna Napoleona z najgroźniejszym zaborcą Polski wydaje się być jedyną drogą do wolności, stąd Wincenty Krasiński, od niedawna generał brygady, żyje przygotowaniami do wojny¹. Szczęście mu sprzyja, bo zaraz na początku roku Maria Urszula Krasińska wydaje na świat zdrowego syna. Generał informuje o tym w liście, którego jego żona nie zdążyła zakończyć: (…) wczoraj porodziła syna zdrowego i mocnego. Mam nadzieję, że będzie dobrym Polakiem i poczciwym człowiekiem. (…) Dziś mi Cesarz powiedział, iż do hrztu Pana Napoleona Stanisława Zygmunta trzymać będzie.

Syn generała Wincentego Krasińskiego i Marii Urszuli z Radziwiłłów przyszedł na świat w Paryżu, w domu przy Boulevard Montmartre 10. Ochrzczony został w dniu urodzenia, tj. 19 lutego 1812 roku w parafialnym kościele Notre-Dame de Lorette². Podczas ceremonii trzymały go dwie pary: pułkownik Ludwik Pac, dowódca szwadronu pułku szwoleżerów, z Marią z Łączyńskich Walewską, słynną z urody kochanką Napoleona, oraz Piotr Krasiński, także dowódca szwadronu, z księżną z Walewskich Jabłonowską. Honorowym ojcem chrzestnym był Napoleon Bonaparte, po którym chłopiec otrzymał pierwsze imię. Dwa dni później gratulacje przysłała sama cesarzowa Józefina, żona Napoleona Bonapartego: Panie hr. Krasiński, pojmuję wasze zadowolenie z powodu połogu pani Krasińskiej. Nie mógł mi pan donieść przyjemniejszej nowiny wobec przywiązania, jakie mam do niej. Proszę jej donieść o moim zadowoleniu i dać mi o niej i o waszym synu wiadomości. Korzystam ze szczęśliwej okazji, aby was zapewnić o uczuciu, jakie żywię do pańskiej żony i do pana.

Urodzenie syna dowódcy powitał radośnie cały pułk, który swego dowódcę darzył pełnym zaufaniem i otaczał dozgonną wiernością. Niemowlę stało się wkrótce ulubieńcem pułku i niejednokrotnie okryci męstwem szwoleżerowie brali go na ręce i zabawiali. Generał umieścił żonę z synem w podparyskim Chantilly, miejscu stacjonowania pułku.

Mały Zygmunt spędził dzieciństwo w Warszawie i Opinogórze. Studia prawnicze rozpoczął bardzo wcześnie na Uniwersytecie Warszawskim. Jego poglądy społeczne i polityczne kształtował ojciec, od 1815 r. lojalny poddany cara Rosji. Młody poecie nigdy nie udało się wyrwać spod wpływu ojca, który ingerował w jego poglądy polityczne i życie prywatne. Wymusił na synu małżeństwo z Elizą Branicką, mimo miłości poety do Delfiny Potockiej, czym złamał życie osobiste syna. Zabronił mu udziału w demonstracjach patriotycznych w Warszawie, w wkrótce potem udziału w powstaniu listopadowym. Zdezorientowany Zygmunt Krasiński złamał solidarność koleżeńską i nie poszedł na pogrzeb prezesa Sądu Sejmowego Piotra Bielińskiego, za co został poddany ostracyzmowi ze strony kolegów. Te dwie kluczowe decyzje zaważyły na całym życiu wybitnego poety. Przerwał studia i na prośbę ojca opuścił kraj i wyjechał do Szwajcarii w 1829 roku. Opuścił ojczyznę, aby wyrwać się spod wpływu ojca, leczyć pogłębiająca się chorobę oczu i pisać poematy, odzwierciedlające jego poglądy ideowe i artystyczne. Przez lata wędrował po Europie, nawiązując osobiste stosunki z wybitnymi przedstawicielami romantyzmu europejskiego, polska emigracją popowstaniową, lecząc jednocześnie słabe zdrowie. Podążał też śladami Delfiny z Komarów Potockiej – wielkiej miłości swojego życia, którą poznał w grudniu 1838 roku w Neapolu. W lipcu 1843 roku ożenił się z Elizą Branicką, bo taka była wola jego ojca. W jego słynnych listach znajduje się ogromna ilość odniesień do skomplikowanych stosunków dorosłego mężczyzny z ojcem i Delfiną Potocką, kobietą, którą uczynił swą romantyczną muzą. Listów pisał codziennie kilka – do ojca, żony, do Delfiny, Stanisława Małachowskiego, Adama Potockiego i serdecznych przyjaciół: Augusta Cieszkowskiego, Konstantego Gaszyńskiego i Henryka Reeve.

W 1830 roku w Polsce wybuchło powstanie listopadowe. Zygmunt Krasiński bardzo chciał powrócić do kraju, by towarzyszyć rodakom w śmiertelnych zmaganiach z Rosją. Potrzebował jednak zgody i błogosławieństwa ojca, by wcielić w życie plan szybkiego powrotu do Polski. Starania poety o wyjazd ilustruje list do ojca, datowany 14 maja 1831 roku w Genewie:

Drogi Ojcze!

14 maja odebrałem w Genewie list kochanego Papy: Oblałem go mojemi łzami, w niepewności dotąd czekałem co dzień na wiadomość od Niego, co dzień omylony w nadziei, smutniałem bardziej. (…)

Teraz, kiedy ten list nadszedł, kiedy w nim czytam wyrażona wolę Papy, będę prosił o posłuchanie, o uwagę, o pobłażanie synowi, o miłosierdzie, miłość i błogosławieństwo.

Nie może wątpić Kochany papa, że Go kocham więcej od wszystkich ludzi, żem gotów dla Niego poświęcić wszystkie związki, czego Mu dowód dałem przeszłego roku – ale też nie wątpi mój ojciec, żem jest jego synem, wnukiem biskupa Adama i Polakiem. Pisałem w liście do Królewca do Papy, że nienawidzę ludzi, którzy przeciw Niemu powstali w Warszawie, alem pisał zarazem, że kocham Polskę i że, kiedy Jej sprawa narodową się stanie, nic mnie wstrzymać nie zdoła.

To samo powtarzam dzisiaj.

(…) Ofiarę z siebie uczynić jest obowiązkiem świętym, od Boga nakazanym. (…) Są takie obowiązki na świecie, które jedno tylko środkują między stworzeniem a Stwórcą, nie przepuszczając między nich trzeciej osoby. Takim obowiązkiem jest służenie Ojczyźnie.

Drogo Papa mi pisze, bym podróżował, uczył się, kształcił i bywał po towarzystwach. Trudno by to przyszło mi do wykonania w stanie, w którym jestem. Cierpienia wkradły mi się głęboko w moje serce; nieprzerwaną mam gorączkę, czasem czuję, że mi się mózg przewraca; dni moich i nocy nikomu nie życzę. Czytać, pisać mi nie sposób. Ledwo dokończyć mogę zaczętej rozmowy.

A przytem podróżować, włóczyć się między cudzoziemców, kiedy w tamtej stronie Europy mój ojciec nieszczęściami przywalony – moja babka w smutku lat ostatnich dociąga – a moi rodacy walczą, by zginąć bądź zwyciężyć – jest rzeczą nie tylko niepodobną do uskutecznienia, ale wywołującą co chwila rumieniec wstydu na moje lica. (…)

I któż zechce ze mną pomówić? Kto rękę ścisnąć? Kto się zapoznać? Kiedy się dowie, żem Polak, podróżujący dla zabawy i nauki w czasie, kiedy Polacy co chwila giną w Polsce1takiego stanu znieść nie mogę. Cząstkami umieram co dzień. Przez Boga! Lepiej by było od razu umrzeć i nie męczyć się tyle!

Wracam teraz do tego, com … powiedział, do obowiązku świętego, który góruje nad wszystkiemi inszemi i który mnie woła do Polski, między szeregi moich braci.

Teraz nadchodzi dla mnie uroczysta chwila. Zmuszony jestem powiedzieć ojcu, którego kocham i kochałem zawsze nade wszystko, że pójdę przeciw jego woli, że będę starał się do Polski wrócić, że to jedynym od dzisiaj staje się celem wszystkich moich myśli i działań.

Ojcze drogi1 Niechaj Bóg mnie sądzi, a Ty nie odmów mi swojego błogosławieństwa!

W tych dniach będę się starał do Paryża, a stamtąd jak najprędzej do Warszawy. (…) Jak mam ten list zakończyć? Cóż mam powiedzieć dalej? Dziwno, że mi pióro nie wypadnie z ręki! (…)

Ale kiedy Polska mi na myśli staje, znowu sił mi przybywa, znowu przypominam sobie, że dzieckiem nieraz przysięgałem przed drogim Papą, że ja zawsze kochać będę.

Dotrzymam przysięgi. (…) Błagam o przebaczenie i błogosławieństwo, a niech wielki cień biskupa Adama nade mną skrzydła swej opieki rozciągnie!

Zygmunt Krasiński

Ostatecznie poeta nie wziął udziału w powstaniu, Od jesieni 1832 do wiosny 1833 r. przebywał w Petersburgu z ojcem , który chciał nakłonić go do służby dla dworu rosyjskiego, ale tym razem okazał stanowczość i sprzeciwił się żądaniu ojca. Inaczej widział swoją przyszłość i ten wybór zapewnił mu miejsce w historii i kulturze polskiej chyba ważniejsze niż dokonania militarne i polityczne ojca.

W czasie rewolucji w Rzymie w 1848 r. wraz z Cyprianem Kamilem Norwidem bronił zagrożonego papieża Piusa I. Wiązało się to z ugruntowaną już wtedy wizją świata, którego ratunkiem i szansą jest przykazanie ewangelicznej miłości.

Od połowy maja do września 1857 r. przebywał w Złotym Potoku, z którego wyjechał dopiero po śmierci swej najmłodszej córki, Elizy.

Poeta zmarł na gruźlicę 23 lutego 1859 roku w Paryżu, w domu przy ul. Penthievre w otoczeniu najbliższej rodziny i przyjaciół. Ostatnie słowa poety zanotował w swym pamiętniku Konstanty Gaszyński, przyjaciel Zygmunta³.

Konając spojrzał po wszystkich wzrokiem, w którym malowała się najsmutniejsza żałość, wyciągnął rękę do żony, Lekko poruszyły się jego usta, jakby do wyrzeczenia słów pożegnania czy też modlitwy ku Bogu, lecz już żaden dźwięk słyszalny z nich się nie wydobył. To poruszenie ust było ostatnia oznaką życia i w kilka chwil później, gdy kapłan udzielił mu sakramentu namaszczenia, zgasł jeden z najwznioślejszych umysłów w Polsce, przestało bić jedno z najszlachetniejszych serc ludzkich (…).

Kilka dni później zwłoki polskiego poety przewieziono do kościoła parafialnego St. Philippe du Roule. Po nabożeństwie żałobnym trumnę przewieziono do kościoła św. Magdaleny i złożono w podziemiach do czasu przewiezienia do kraju. Powrót poety do ojczyzny miał miejsce trzy miesiące później. Pod koniec maja Eliza Krasińska z trumną męża wyruszyła w najtrudniejszą podróż życia. Po przybyciu do Warszawy prochy poety złożono w podziemiach kościoła oo. Kapucynów, a nazajutrz rano trumnę przewieziono do Opinogóry⁴. Jego prochy złożono w rodzinnej krypcie opinogórskiego kościoła obok prochów zmarłego rok wcześniej ojca, generała Wincentego Krasińskiego. Dołączył do nich później syn Zygmunta, Władysław, a 15 maja 1909 roku zmarły 17 styczna po długiej chorobie w Ospedaletti, jego wnuk Adam, syn Władysława i Róży z Potockich.

Odsłonięcie i poświęcenie tablicy ufundowanej przez TMZC z okazji 200. rocznicy urodzin wielkiego poety i myśliciela epoki romantycznej miało miejsce w ciechanowskiej farze 19 lutego 2012 roku. Tablicę w trakcie mszy św. umieszczono na jednym z głównych filarów kościoła pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny w parafii św. Józefa w Ciechanowie obok starej tablicy z 1962 roku ufundowanej przez TMZC z okazji 150. rocznicy urodzin poety, a upamiętniającej sakrament bierzmowania udzielony w tutejszym kościele 20 X 1822 roku. Tablicę poświęcił proboszcz parafii św. Józefa, ks. Z. Adamkowski. W uroczystości odsłonięcia uczestniczyli m.in. prezes TMZC E. Sadowski, wiceprezes B. Grzankowski, poseł M. Koźlakiewicz, wiceprezydent Ciechanowa C. Chodkowski. Był też poczet sztandarowy i młodzież z I LO im. Z. Krasińskiego w Ciechanowie.

Warto też odnotować fakt, że o 200. rocznicy urodzin Zygmunta Krasińskiego przypomniała Poczta Polska. Znaczek pocztowy z wizerunkiem autora „Irydiona” wg projektu A. Tobolczyk wszedł do obiegu 19 lutego, został wykonany techniką offsetową w nakładzie 250 tysięcy sztuk. Tego samego dnia w Ciechanowie w Urzędzie Pocztowym zaprezentowano publicznie znaczek. O wybitnym twórcy nie zapomniały także ciechanowskie instytucje kultury. Powiatowa Biblioteka Publiczna zaproponowała trzy wyjątkowo cenne inicjatywy: opracowanie pt. „Krasiniana” w zbiorach Powiatowej Biblioteki Publicznej w Ciechanowie przygotowane przez B. Bielastą i wydane przez Starostwo Powiatowe, całoroczną wystawę „Zygmunt Krasiński 1812-1859” oraz spotkanie z cyklu „Z bibliotecznej półki”. Gościem spotkania był dr hab. Piotr Roguski, profesor Akademii Humanistycznej im. A. Gieysztora w Pułtusku, który zapoznał słuchaczy z problematyką wybitnego dramatu Z. Krasińskiego pt. „Irydion”.