Lokalizacja: budynek szkoły medycznej przy ul. Małgorzackiej 16 (do 1990 r. ul. M. Nowotki) w Ciechanowie, obecnie Państwowej Szkoły Muzycznej I stopnia im. S. Moniuszki

Odsłonięcie: 28 VI 1984

Popiersie wbudowane w ściankę-postument – zaprojektowane i wykonane przez ciechanowskiego plastyka Jana Szafaryna, rozebrane w związku z przeniesieniem szkoły na ul. Sienkiewicza, obecnie w depozycie Muzeum Szlachty Mazowieckiej

Liceum Medyczne Pielęgniarstwa w Ciechanowie było w latach 60-tych XX w. jedyną na północnym Mazowszu placówką kształcącą kadry pielęgniarskie dla lokalnej służby zdrowia. Szkoła rozwijała się dynamicznie, szpitale i przychodnie lekarskie potrzebowały dobrze wykształconego personelu medycznego, dla którego chora osoba była nie tylko przypadkiem medycznym, ale przede wszystkim człowiekiem cierpiącym i potrzebującym troskliwej opieki. Dyrekcja szkoły wystąpiła z wnioskiem o nadanie szkole im. doktora Franciszka Rajkowskiego, który w swym życiu i praktyce lekarskiej realizował wartości istotne dla misji szkoły medycznej. Z dniem 3 listopada 1971 roku na wniosek ówczesnego dyrektora placówki Józefa Szymańskiego, Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ciechanowie zaaprobowało wniosek szkoły o nadanie jej imienia Franciszka Rajkowskiego. Pozytywnie odpowiedział też Komitet Powiatowy PZPR, uznając wybór patrona za dobry przykład patriotyzmu lokalnego. TMZC wystąpiło jednocześnie z inicjatywą ufundowania tablicy pamiątkowej, która upamiętniałaby postać zasłużonego dla ziemi ciechanowskiej doktora F. Rajkowskiego. Tablica powstała i została uroczyście odsłonięta 30 XI 1971 roku na budynku Liceum Medycznego Pielęgniarstwa (od 12 V 1972 Liceum Medycznego). Z zatwierdzeniem patrona szkoły nie poszło tak łatwo. Liczne przeobrażenia szkoły sprawiły, że decyzję z 3 XI 1971 r. o nadaniu szkole imienia Franciszka Rajkowskiego odwlekano i ostatecznie nie wcielono w życie. Powrócił do niej dopiero dyrektor Kazimierz Duszczyk, który 28 czerwca 1984 roku miał zaszczyt przewodniczyć uroczystościom ponownego nadania szkole (od 1 I 1973 Zespół Szkół Medycznych) imienia dr. Franciszka Rajkowskiego¹. W trakcie uroczystości odsłonięto gipsowe popiersie Franciszka Rajkowskiego, wkomponowane w postument według projektu ciechanowskiego plastyka Jana Szafaryna. Postument, stojący na rogu ul. Strażackiej i Małgorzackiej, budził zainteresowanie ciechanowian, którzy często po raz pierwszy w życiu stykali się z sylwetką zasłużonego dla ziemi ciechanowskiej lekarza i działacza społecznego. Jako patron szkoły stał się niejako osobą publiczną, znaną początkowo tylko w środowisku medycznym i oświatowym, z czasem w innych grupach społecznych i zawodowych. Dużą rolę w upowszechnieniu wiedzy o działalności dr. F. Rajkowskiego odegrali działacze TMZC oraz ciechanowscy historycy i publicyści skupieni wokół Stacji Naukowej MOBN w Ciechanowie, kierowanej przez dr. Aleksandra Kociszewskiego.

Wyrazem szacunku, jakim cieszył się już za życia dr Franciszek Rajkowski, niech będzie artykuł pożegnalny w „Głosie Płockim” nr 81 z 1908 r. Redaktor kryjący się pod inicjałami „J.CH” tak żegnał nietuzinkowego człowieka i zasłużonego ciechanowianina: ²

Śp. Franciszek Rajkowski

W dn. 15 października rb. zmarł w Ciechanowie, przeżywszy lat 59 Dr F. Rajkowski. Urodzony w ziemi ciechanowskiej, syn niezamożnych rodziców spod strzechy wieśniaczej, przy silnej woli i energicznej pracy, zdołał chlubnie ukończyć wydział medyczny w Szkole Głównej, po czym odbywszy kampanii ę na wojnie tureckiej, osiadł w Ciechanowie i oddal się pracy lekarskiej.

Po kilku latach praktyki, wzbudził w całej okolicy takie zaufanie, ze pomimo usilnej pracy nie wszystkich mógł obsłużyć, bo też nieboszczyk nie poprzestał na wiedzy, nabytej w Szkole Głównej, lecz całe życie śledził za postępem nauki lekarskiej i nie obcą mu była żadna nowa metoda leczenia.

W rzadkich chwilach odpoczynku nauczył się obcych języków, by mieć możność studiowania czasopism lekarskich.

Nie pominął żadnego zjazdu przyrodników i lekarzy w kraju i za granicą, pragnąc zdobytą wiedzą podzielić się z innymi, a w zamian od drugich ją czerpać. Bezinteresowny, widzący w każdym tylko chorego, bez względu, czy płacił mu grosze, czy ruble, uratował tysiące ludzi. Nie potrzebował tępić znachorstwa, bo jako dobry i troskliwy lekarz i znakomity diagnosta, gromadził do siebie chorych z całego Mazowsza, bo nierzadko zmuszony był opuszczać Ciechanów, wzywany pod Płock, Warszawę i dalej.

Dobry i czuły ojciec rodziny, gorąco miłował swój kraj i społeczeństwo o chciał im całymi siłami służyć.

Gdy myśl narodowa zaczęła się budzić w społeczeństwie i on stanął w szeregu z innymi dobrymi synami Ojczyzny, aby walczyć dla idei, postępując drogą, która wydawała mu się właściwą.

Rażony atakiem sercowym. Padł na stanowisku, jako człowiek niespożytej pracy i wielkiego poświecenia. Cześć jego pamięci.

Pogrzeb doktora Franciszka Rajkowskiego zgromadził chyba cały Ciechanów, niezależnie. Stawili się wszyscy, którzy kiedykolwiek zetknęli się ze zmarłym i doświadczyli jego zbawiennych rad i poleceń. Polacy, Rosjanie i Żydzi, młodzi i starsi, wyznawcy odmiennych wyznań i poglądów – wszyscy pochylili głowy nad mogiłą człowieka, który oprócz wiedzy miał dla nich serce, współczucie i mądrą radę.

Sugestie bibliograficzne:

Henryk Syska, Na tropach Judyma. Rzecz o doktorze Franciszku Rajkowskim.

Edward Lewandowski, Doktor Franciszek Rajkowski i jego Ciechanów, TMZC, Ciechanów 2001

Robert Bartołd, Na tropach Judyma, „Mazowsze Ciechanowskie – moja mała ojczyzna”, Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe, Ciechanów 1996, s. 246-250, ten sam tekst pt. Dr Franciszek Rajkowski – lekarz społecznik, „Trybuna Mazowiecka”, nr 247, 280/1991