Lokalizacja: teren przy skrzyżowaniu ul. Armii Krajowej i ul. Harcerskiej na os. „Aleksandrówka II” w Ciechanowie

Odsłonięcie: 3 IX 2016 w setną rocznicę powstania struktur harcerskich na ziemi ciechanowskiej z inicjatywy Kręgu Starszyzny Harcerskiej „Lamus” przy wsparciu Komendy Hufca ZHP w Ciechnowie oraz TMZC, fundator tablicy pamiątkowej Bernard Grzankowski

Kamień: wys. ok. 145 cm, szer. ok. 150 cm; wymiary tablicy na kamieniu: 450 mm x 700 mm

Uroczystość odsłonięcia pomnika zgromadziła kilkaset osób: harcerzy, przedstawicieli organizacji i instytucji publicznych, władz państwowych i samorządowych oraz mieszkańców Ciechanowa, zwłaszcza osiedla „Aleksandrówka”. Obecni byli ciechanowscy parlamentarzyści, prezydent Ciechanowa K. Kosiński i starosta ciechanowski S. Morawski. Przybyły na uroczystość harcmistrz Michał Bagiński, komendant Chorągwi Mazowieckiej ZHP powiedział ważne słowa: Od 100 lat na ziemi ciechanowskiej rozwija się idea, która niesie za sobą tyle wartości. Mimo przeciwności losów, mimo historycznych zakrętów. Harcerskie ideały zawierają w sobie wartości ponadczasowe, które hartowane w ogniu walki i umacniane poczuciem odpowiedzialności dają nam siłę i są aktualne w każdym czasie i miejscu. Dziś harcerze i instruktorzy odrodzonego Hufca Ciechanów stoją przy odsłanianym obelisku, by pokazać, że zajmują godne miejsce w sztafecie harcerskich pokoleń. Niech ten obelisk ciechanowskich harcerzy będzie symbolem jedności wszystkich ludzi tworzących małą ojczyznę, niech daje siłę służbie dla Boga, Ojczyzny i drugiego człowieka, niech będzie źródłem dumy i radości dla tych, którzy idą naprzód i ciągle pną się wzwyż.

Przy odsłonięciu obelisku asystował poczet sztandarowy harcerzy z historycznym sztandarem, który w 1916 roku harcerze otrzymali od ciechanowian wdzięcznych za działalność pierwszych drużyn harcerskich. Oprawę muzyczną zapewniła Miejska Orkiestra OSP w Ciechanowie. Aktu poświęcenia obelisku dokonał ks. Jan Dzieniszewski, proboszcz parafii św. Franciszka z Asyżu i jednocześnie kapelan ciechanowskich strażaków¹.

Tablica z inskrypcją została umieszczona na polnym kamieniu znalezionym przez druhów Adama Korzybskiego i Andrzeja Piotrowskiego w okolicach Klic w gm. Regimin na polu Mirosława Zembrzuskiego, które przekazał go harcerzom nieodpłatnie. Projekt pomnika wykonał artysta rzeźbiarz Marek Zalewski. Kamień obrobiono w zakładzie kamieniarskim P. Kanieckiego w Ciechanowie i na nim umieszczono tablicę. Na zwieńczeniu kamienia umieszczono odlew harcerskiej rogatywki. Koncepcję usytuowania głazu przygotował Henryk Kuchalski, a konieczne prace budowlane wykonała firma Andrzeja Dybowskiego. Teren wokół pomnika uporządkował Zakład Zieleni Miejskiej PUK w Ciechanowie.

Widoczne na tablicy słowa: Wszystko co nasze Polsce oddamy (…) pochodzą z dziewięciozwrotkowego wiersza Ignacego Kozielewskiego pt. Marsz skautów, napisanego w 1911 roku i opublikowanego we wrześniu 1912 roku w 23 numerze czasopisma „Skaut”. Wiersz ten później został uzupełniony, za zgoda autora, refrenem: Ramie pręż, Słabość krusz (…) przez Olgę Drohonowską-Małkowską, studentkę konserwatorium we Lwowie oraz przystosowany do melodii rewolucyjnej pieśni Na barykady ludu roboczy. Był drukowany pod zmienionym tytułem Wszystko ca nasze Polsce oddamy. Od 1918 roku jest hymnem ZHP. Wcześnie hymnem harcerskim była Rota M. Konopnickiej do muzyki. F. Nowowiejskiego. Oficjalnie hymnem jest pierwsza zwrotka wiersza wraz z refrenem. Pieśń jest również hymnem Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej i Stowarzyszenia Harcerskiego².

Wszystko co nasze Polsce oddamy,

W niej tylko życie, więc idziem żyć.

Świty się bielą, otwórzmy bramy,

rozkaz wydany: Wstań! W słońce idź!

Ramię pręż! Słabość krusz!

Ducha tęż! Ojczyźnie miłej służ!

Na jej zew, w bój czy trud,

pójdzie rad harcerzy polskich ród,

harcerzy polskich ród.

Warto może przytoczyć przy okazji fragment wzruszającej Modlitwy Harcerskiej, do której w 1919 roku ułożył słowa i skomponował muzykę Stanisław Bugajski³:

O Panie Boże, Ojcze nasz

W opiece swej nas miej.

Harcerskich serc Ty drgnienia znasz

Kierować nimi chciej.

Wszak Ciebie i Ojczyznę

Miłując chcemy żyć

Harcerskim prawom życia dnia

Wiernymi zawsze być.

Przed nami jest otwarty świat

A na nim wiele dróg

Choć wiele ścieżek kusi nas

Lecz dla nas tylko Bóg.

Wszak Ciebie i Ojczyznę

(…)

Pierwsze wiadomości o powstaniu skautingu dotarły do Polski w 1909 roku. Dwa lata później ukazała się książka Roberta Baden-Powella Skouting for boys przetłumaczona na język polski przez Andrzeja Małkowskiego. Powstanie harcerstwa w Polsce miało swój podtekst patriotyczny. W wyniku ofensywy niemieckiej w 1905 roku wojska rosyjskie opuściły tereny Królestwa Polskiego, a władze niemieckie, starając się pozyskać Polaków, obiecują niepodległość państwa. Gubernator von Beseler podpisuje zgodę na utworzenie harcerstwa, którego pierwsze oddziały w centralnej Polsce prowadziły już działalność, na razie w warunkach konspiracji. Na ziemi ciechanowskiej pierwsza drużyna harcerska powstała w 1916 roku w gimnazjum. Zakłada ją student Uniwersytetu Warszawskiego Stefan Olszewski przy współudziale Mieczysława Kurzypińskiego i Tadeusza Wawrzyńskiego, uczniów tej szkoły. Powstała V Mazowiecka Drużyna Harcerska im. H. Dembińskiego, składająca się z trzech zastępów. Wkrótce powstały dwie drużyny żeńskie. Zbiorki odbywały się na dziedzińcu zamku i na terenie szkoły. W działalności harcerzy dominuje nurt niepodległościowy. Wkrótce harcerze in gremio zasilą szeregi POW. Po odzyskaniu niepodległości staną się żołnierzami 32. Pułku Piechoty formowanego w Ciechanowie. Zapiszą piękna kartę w historii harcerstwa polskiego, choć niektórzy z nich odejdą przedwcześnie na wieczną wartę. Fascynującą i dramatyczną historię ciechanowskiego harcerstwa od chwili powstania do czasów współczesnych przedstawił rzetelnie Remigiusz Nowakowski w publikacji przygotowanej na 90-lecie harcerstwa w Ciechanowie. Autor nie ukrywał trudnych zagadnień, zwłaszcza w okresie PRL. Książka do dziś stanowi podstawowe źródło wiedzy o ciechanowskich harcerzach.

Sugestie bibliograficzne:

Remigiusz Nowakowski, Gawęda o ciechanowskim harcerstwie, GRASP Drukarnia sp. z o.o., Ciechanów 2007