Publikacja dębu na pomnik przyrody: 7 IX 2008

Lokalizacja: Młock, po prawej stronie drogi prowadzącej z Młocka do Luberadza

Oznaczony tabliczką TMZC: VII 2013

Jednym ze statutowych zadań TMZC jest współdziałanie z różnymi podmiotami w sprawach dotyczących ochrony zabytków przyrody. O wartości ziemi ciechanowskiej decyduje nie tylko architektura, nie tylko pamięć wydarzeń, jakie rozgrywały się na tej ziemi, ale także przyroda. Dopóki nie powstała w Ciechanowie Liga Ochrony Przyrody, to TMZC troszczyło się o zachowanie w dobrym stanie wiekowych drzew i niezwykłych okazów natury. Jan K. Korzybski w opracowaniu „Półwiecze TMZC 1957-2007” przytacza słowa Roberta Bartołda wyjaśniające zainteresowanie TMZC ochroną zabytków przyrody: W tej działalności kierowano się nie tylko troską o sama przyrodę, co niewątpliwie było również ważnym elementem działania, ale chciano jednocześnie wywierać na młodzież pewien wpływ wychowawczy, wychodząc z założenia, że kto będzie sadził i pielęgnował drzewa, kto będzie karmił ptaki czy inne zwierzęta, ten na pewno nie będzie ich niszczył i ten jednocześnie rozwinie w sobie rys psychiczny, który uniemożliwi mu być złym człowiekiem i złym obywatelem¹. Dziś w drugim dziesięcioleciu XXI wieku, w dobie znakomicie działających stowarzyszeń i organizacji ekologicznych o globalnym zasięgu, przy ogromnych zmianach w postawach Polaków, stanowisko takie wydaje się być nieco anachroniczne, ale w połowie XX wieku w Polsce było jak najbardziej potrzebne i właściwe.

Na terenie powiatu ciechanowskiego znajduje się 119 pomników przyrody, z tego 8 to głazy narzutowe z granitu, a pozostałe 111 to drzewa i grupy drzew w niewielkich skupiskach lub tworzących często aleje, będące pozostałościami po dawnych majątkach ziemiańskich. Tylko 16 takich obiektów znajduje się pod administracją Polskich Lasów Państwowych, pozostałymi opiekują się ciechanowskie gminy. W drzewostanie przeważają dęby szypułkowe, uchodzące za gatunek najcenniejszy. Poza tym za pomniki przyrody uznano nieliczne okazy lipy drobnolistnej, klonu pospolitego, orzecha włoskiego, kasztanowca zwyczajnego i białego, jesionu wyniosłego, gruszy pospolitej, wiązu szypułkowego, sosny czarnej, jałowca pospolitego, grabu pospolitego, klonu zwyczajnego i srebrzystego, brzozy brodawkowatej, buku pospolitego, świerku pospolitego, modrzewia europejskiego i żywotnika zachodniego. Kilka drzew z uwagi na swą wartość kulturową otrzymało imiona. Są to „Uparty Mazur”, dąb szypułkowy pod Młockiem, „Stefan”, również dąb szypułkowy w Szulmierzu i ostatnio Jan w Pęchcinie oraz cztery drzewa rosnące na terenie parku przy Muzeum Romantyzmu w Opinogórze: dwa dęby szypułkowe „Zygmunt” i „Eliza” oraz dwa jesiony „Szwoleżer I” oraz „Szwoleżer II”.

Jednak królem ciechanowskich pomników przyrody zdaje się być „Uparty Mazur”, dąb szypułkowy, rosnący przy lokalnej drodze na obrzeżach Młocka w gm. Ojrzeń. Nie straszne mu wojny, klęski żywiołowe i zmieniające się ustroje – pisał redaktor portalu PŁOCK.GOŚĆ.PL w relacji ze skromnego spotkania pod dębem … lipca 2013 roku, związanego z postawieniem nowego ogrodzenia i zamocowania na drzewie nowej tabliczki informacyjnej. Stało się to z inicjatywy sołtysa Młocka z udziałem środków wójta gm. Ojrzeń, przy zaangażowaniu miejscowej OSP i TMZC. Ten niewątpliwy zabytek, jedna z atrakcji turystycznych ziemi ciechanowskiej, rośnie tu od ponad ośmiuset lat. Taki wiek został podany na tabliczce ufundowanej przez TMZC, taki też funkcjonuje w świadomości okolicznych mieszkańców. Nie deprecjonując znaczenie wiekowego dębu, który bez wątpienia należy do najstarszych i najpotężniejszych polskich drzew, trzeba ten wiek zweryfikować na około 500 lat. Taki wiek znajdziemy w informacji w Wikipedii, w leksykonie Drzewa Polski oraz na portalu Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych. Według jednych źródeł obwód pnia wynosi 817 cm, a wysokość 25 m, wg innych drzewo ma w obwodzie 900 cm, a wysokość 28 m (pomiary drzewa wykonano z wykorzystaniem dalmierza laserowego). Wszyscy są zgodni co do tego, że dąb jest zdrowy, a korona (32 x 27 m) należy do najpiękniejszych. Drzewo rosło przez stulecia samodzielnie, bez towarzystwa innych drzew, nie pięło się więc w górę ku słońcu, ale swobodnie rozrastało się wszerz, nie napotykając oporu innych drzew.

Na terenie ziemi ciechanowskiej znajdują się też niezwykle interesujące okazy kamieni narzutowych. Niektóre z nich posiadają status pomników przyrody, kilka ma swoje imiona. Imię „Żółw” posiada potężny głaz narzutowy znajdujący się w we wsi Rydzewo w gm. Regimin (1.075 cm w obwodzie i 1,4 m wysokości). Największy głaz na terenie powiatu ciechanowskiego znajduje się w miejscowości Żarnowo k. Glinojecka. Ma 1.412 cm w obwodzie oraz 2 m wysokości.

Pamiętać też należy o potężnym kamieniu w miejscowości Stryjewo Wielkim w gm. Grudusk oznaczonym w latach siedemdziesiątych XX wieku przez TMZC odpowiednią tablicą informacyjną. Dziś tablicy już nie ma, chociaż głaz znajduje się w rejestrze zabytków przyrody od 1955 roku. Jest to granit średnioziarnisty różowy. Ma w obwodzie 1.175 cm, liczy ponad 1.5 m wysokości. Właściciele prywatnej działki leśnej, na której leży kamień, twierdzą, że jego znaczna część znajduje się pod ziemią. Kiedyś mówiono, że strzeże niezwykłego skarbu.

Sugestie bibliograficzne:

Paweł Zarzyński, Robert Tomusiak, Krzysztof Borkowski, Drzewa Polski, PWN i Lasy Państwowe, Warszawa 2015