Lokalizacja: grób rodziny Królów na cmentarzu parafialnym przy ul. Płońskiej w Ciechanowie

Odsłonięcie: 10 XI 2016 z inicjatywy TMZC w setną rocznicę powstania Polskiej Organizacji Wojskowej i przybycia do Ciechanowa Legionów Polskich

Materiał: ; wymiary: 540 mm x 520 mm

Józef Król – komendant ciechanowskiego POW, a następnie żołnierz 32. Pułku Piechoty, formułowanego w 1918 roku w Ciechanowie. Nadzorował najważniejsze akcje sabotażowe skierowane przeciwko niemieckiemu okupantowi, m.in. ukrycie dzwonów z ciechanowskich kościołów, ratując je przed rekwizycją. Należał do głównych autorów planu rozbrojenia Niemców w mieście. Odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy za akty bohaterstwa w czasie wojny o granice wschodnie Polski w l. 1919-1921.

Józef Król urodził się w 1875 roku w miejscowości Bohuszówka w parafii Grodno. Był synem powstańca styczniowego Adama Suchockiego, który ratując się przed zsyłką na Sybir zmienił nazwisko. Józef osiedlił się w Ciechanowie, zamieszkał na Ostatnim Groszu, osadzie powstałej na gruntach majątku Śmiecin, włączonej w granice miasta w grudniu 1916 roku. Ożenił się z Michaliną Brzęczek, córką znanego w Ciechanowie społecznika Michała Brzęczka. Razem z teściem prowadzili warsztat ślusarsko-mechaniczny u Żyda Luksemburga. Podobno sam skonstruował samochód. Był aktywnym członkiem POW w Ciechanowie, w 1918 roku sprawował funkcję komendanta. Na początku listopada z polecenia Rady Regencyjnej przybyła do Ciechanowa grupa oficerów z płk. Ferdynardem Szyszkowskim na czele w celu zorganizowania oddziału wojska. Płk Szyszkowski szybko skontaktował się z Józefem Królem, który sprawował w tym czasie funkcję komendanta Obwodu Ciechanowskiego POW. POW dysponowała poważna ilością członków, ok. 400 osób, dysponujących 150 karabinami oraz 2 karabinami maszynowymi. W nocy z 9 na 10 listopada żandarmeria niemiecka niespodziewanie uciekła z miasta do pobliskiego Pawłowa. Rolę gospodarza bez wyraźnego rozkazu wzięła na siebie POW, czuwając przede wszystkim nad porządkiem i bezpieczeństwem publicznym w mieście. Członkowie POW, obawiając się wzrostu nastrojów rewolucyjnych, aresztowali przywódców ruchu komunistycznego w mieście, m. in. działacza SDKPiL Szczepana Wasińskiego i byłego komisarza bolszewickiego w Charkowie Kazimierza Tomaszewskiego. Więcej na razie nie można było zrobić, bowiem w mieście koszarował nadal batalion dobrze uzbrojonych landszturmistów niemieckich.Następnego dnia płk Szyszkowski zaprosił na spotkanie komendanta 4. Obwodu POW w Ciechanowie Józefa Króla. Panowie spotkali się w mieszkaniu właściciela apteki Władysława Ranieckiego i wspólnie opracowali plan działania na najbliższe godziny. O 17:00 w domu parafialnym odbyła się odprawa dowódców plutonów. Dwie godziny później uzbrojeni peowiacy przybyli na zbiórkę do Syndykatu Rolniczego. Rozpoczęła się batalia o wyzwolenie miasta z rąk niemieckich. W pierwszej kolejności peowiacy opanowali strategiczne obiekty w mieście: pocztę, magistrat, starostwo, opuszczony przez personel dworzec kolejowy oraz pobliskie magazyny. Następnie, ok. pierwszej w nocy, przystąpili do wykonania najtrudniejszego elementu uzgodnionego wcześniej planu – rozbrojeniu niemieckiego garnizonu. Porucznik Mijal, oficer oddelegowany przez płk. Szyszkowskiego do dyspozycji POW, spotkał się z mjr. Hermanem Reichelmem i zażądał złożenia broni i poddania garnizonu. Wobec zdecydowanej odmowy do koszar wkroczyło 18 peowiaków pod dowództwem Michała Pogorzelskiego. Akcja miał charakter spektakularny. Oddział niemiecki, stacjonujący w koszarach w liczbie ok. 340 landszturmistów, poddał się bez walki. Żołnierze zostali rozbrojeni, zajęto koszary. Poddał się również dowódca, któremu pozostawiono rewolwer i konia. Ok. ósmej rano oddział niemiecki po złożeniu broni, dokumentów i akcesorii skarbowych pod eskortą uzbrojonych peowiaków odmaszerował w stronę granicy z Prusami. Ciechanów był wolny¹.

Już w kilka godzin po rozbrojeniu garnizonu niemieckiego i opuszczeniu miasta przez niemieckich żołnierzy płk. Szyszkowski przystąpił do organizacji 32. Pułku Piechoty, rekrutując przede wszystkim członków POW. Pułk zasilili również legioniści ze szkół kadrowych i obozów internowania. W ciągu kilku tygodni udało się utworzyć trzy bataliony ciechanowskiego pułku. W szeregi pułku wstąpiło wielu ciechanowskich peowiaków, m.in. Oktawian Jastrzębski, Tadeusz Zarzycki, czterej bracia Wyzińscy, a także komendant POW Józef Król. Pierwszym dowódcą pułku został płk Ferdynand Szyszkowski.

Już w końcu grudnia dwa bataliony wyjechały na front litewsko-białoruski, trzeci w trakcie formowania pozostał w Ciechanowie pod dowództwem mjr. Stefana Dąb-Biernackiego. Pułk w styczniu 1919 r. walczył w rejonie Włodzimierza, następnie uczestniczył w zdobyciu Kijowa. W lutym stoczył zwycięską bitwę pod Maniewiczami. Walczył nad Styrem i Horyniem, w marcu wspierał 4. Armię gen. Szeptyckiego w okolicach Mińska na Białorusi, w maju toczył walki nad Berezyną. W czerwcu pułk wrócił na Polesie, gdzie stawiał czoła ofensywie wojsk bolszewickich, które ruszyły na Polskę. Z powodu znacznych strat został przerzucony do Brześcia. Mężnie odpierał ataki wroga w rejonie rzeki Klukówki. We wrześniu w brawurowym ataku zdobył Prużanę, a następnie Baranowicze. 12 października podpisano rozejm. Józef Król cały czas walczył w szeregach macierzystego pułku. 21 żołnierzy pułku zostało odznaczonych srebrnym krzyżem orderu Virtuti Militari V klasy za odwagę i męstwo w boju, wśród nich starszy sierżant Józef Król – komendant ciechanowskiego POW oraz drugi ciechanowski peowiak podporucznik Tadeusz Zarzycki ².

Józef Król po zakończeniu działań wojennych angażował się w życie społeczne miasta. Był radnym miejskim, zasiadał w zarządzie Ciechanowskiego Koła Cyklistów, Funduszu Bezrobocia i w kilku innych stowarzyszeniach społecznych. W 1930 roku reprezentując BBWR, kandydował w wyborach do Sejmu RP. Działał aktywnie w powołanym w 1929 roku Związku Peowiaków, organizacji, której zadaniem było pielęgnowanie tradycji peowiackiej, którą on sam tworzył. Był w okresie międzywojennym osobą znaną w Ciechanowie i szanowaną powszechnie. Zmarł 12 stycznia 1940 roku. Jego pogrzeb pomimo okupacji zgromadził tłumy ciechanowian. Został pochowany w grobie rodzinnym na cmentarzu parafialnym przy ul. Płońskiej w Ciechanowie.

Odsłonięcie tablicy na grobie Józefa Króla było elementem uroczystości stulecia powstania POW w Ciechanowie. Z tej okazji w Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie odbyła się prelekcja dr. Bogumiły Umińskiej o historii POW, koncert słowno-muzyczny oraz odsłonięcie tablicy ustawionej na grobie Józefa Króla. Uczestnicy uroczystości zapalili też znicze na grobach członków POW pochowanych na cmentarzu parafialnym przy ul. Płońskiej³.

Zdjęcie portretowe Józefa Króla pochodzi ze zbiorów MSM (skan)

Sugestie bibliograficzne:

Jerzy Pełka, Czekanie na Niepodległą, „Tygodnik Ciechanowski”, nr 45/1988; przedruk pt. Marszu ku wolności akt ostatni… (w:) „Mazowsze ciechanowskie – moja mała ojczyzna”, t. 1, Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe, Ciechanów 1996, s. 278-281

Bogumiła Umińska, Polska Organizacja Wojskowa w Obwodzie Ciechanowskim, TMZC, Ciechanów 2001

Dariusz Piotrowicz, Ludzie płakali, śpiewając „Boże, coś Polskę…”, „Tygodnik Ciechanowski” nr 45 z 6 XI 2018,