Lokalizacja: budynek Komendy Powiatowej Policji w Ciechanowie przy ul. 11. Pułku Ułanów Legionowych 25, w okresie międzywojennym siedziba starostwa

Odsłonięcie: 23 VI 2021 Materiał: czarny granit Wymiary: 150 cm x 90 cm

Tablicę ufundował, zaprojektował i wykonał Bernard Grzankowski, zasłużony regionalista i wiceprezes TMZC.

Nie ma chyba w polskiej historiografii i kulturze polskiej bardziej zakorzenionego w świadomości narodowej Polaków mitu niż legenda legionowa. Pierwsza Kadrowa, pułki legionowe tworzone pod zwierzchnictwem Józefa Piłsudskiego i ich heroiczna walka o niepodległość Polski w l. 1914-1918, a zwłaszcza udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku, stanowią do dziś stały składnik naszej tożsamości i tradycji narodowej. Sprzyjają temu m.in. coroczne uroczystości z okazji Dnia Niepodległości, w czasie których etos legionowy jest z szacunkiem podkreślany.

Jednym z najsłynniejszych oddziałów kawalerii Wojska Polskiego był 11. Pułk Ułanów Legionowych im. Marszałka Śmigłego-Rydza, formacja o wybitnych zasługach militarnych, ale też ważna część historii, tradycji i kultury ziemi ciechanowskiej. Początki formacji sięgają 1918 roku, kiedy to w pierwszych dniach listopada z rozwiązanego 1. Pułku Ułanów Legionowych powstał dywizjon rotmistrza Jabłońskiego i nieco później dwa niezależne operacyjnie szwadrony – radomski i jędrzejowski. Formalny rozkaz o utworzeniu pułku został wydany 19 lutego 1919 roku. Zadanie sformułowani pułku i objęcia nad nim dowództwa zostało powierzone Mariuszowi Zaruskiemu, a funkcje zastępcy objął wkrótce rotmistrz Antoni Jabłoński. Pułk został wybrany przez Naczelnego Wodza do oswobodzenia Wilna i 7 kwietnia 1919 roku wyruszył z Pińczowa na wyprawę wileńską. Wsławił się brawurowo przeprowadzonym atakiem na dworzec kolejowy 19 kwietnia 1919 roku. Był pierwszym polskim oddziałem, który wszedł do miasta. Mieszkańcy Wilna ufundowali w podziękowaniu sztandar, a dzień wkroczenia do miasta stał się świętem pułkowym. Przez dwa lata pułk brał udział w kluczowych walkach z Rosją bolszewicką, także w obronie Lwowa. Zakończył kampanię 18 października 1920 roku pod Suchowolą. O północy pułkowy trębacz odtrąbił zawarcie rozejmu, którego już nie usłyszał major Antoni Jabłoński, umierający w wyniku odniesionych ran w szpitalu we Lwowie.

W okresie pokoju w związku ze zmianami w polskiej kawalerii pułk został 12 czerwca 1921 roku przydzielony do VIII Brygady Jazdy i przetransportowany do nowego garnizonu w Ciechanowie. Do swego stałego miejsca pobytu pułk przyprowadził ppłk. Edward Kleszczyński 21 czerwca. Zajął dawne rosyjskie koszary 32. Kremienczuckiego Pułku Piechoty, leżące wówczas poza granicami miasta. Jeszcze tego samego roku dowództwo nad pułkiem objął rotmistrz Ludwik Kmicic-Skrzyński. Nowy dowódca był jednym z najwybitniejszych i najdzielniejszych żołnierzy odrodzonej Polski.

W wojnie obronnej we wrześniu 1939 roku pułk w składzie Mazowieckiej Brygady Kawalerii walczył m.in. 1 września w Lasach Królewskich i 12 września w Kałuszynie. Został rozbity 14 września pod Suchowolą.

Wszyscy dowódcy pułku byli wybitnymi oficerami, którzy zapisali się na trwałe w historii Polski. Pułkiem dowodzili kolejno:

płk Mariusz Zaruski, pionier polskiego żeglarstwa i wychowania morskiego, gen. bryg. WP, taternik i założyciel TOPR; jako dowódca 11. PUL walczył na jego czele w wojnie polsko-bolszewickiej, kawaler Virtuti Militari, adiutant generalny prezydenta RP S. Wojciechowskiego, w 1939 r. aresztowany przez NKWD, zmarł w niewoli sowieckiej w 1941 r.

rtm. Leon Karol Habsburg, austriacki arcyksiążę z cieszyńsko-żywieckiej linii Habsburgów, rotmistrz Cesarskiej i Królewskiej Armii oraz Wojska Polskiego, uczestnik walk o niepodległość Polski w wojnie z bolszewicką Rosją, tytularny książę cieszyński w l. 1936-1939.

rtm. Edward Kleszczyński, polski działacz niepodległościowy, oficer WP, AK i PAZ, ranny w czasie walk o Wilno, kawaler Orderu Virtuti Militari, polityk, poseł i senator w II RP, uczestnik kampanii wrześniowej w 1939 r., działacz Ligi Niepodległości Polski i członek IV Rady Narodowej w l. 1951-1953 w USA.

mjr Antoni Jabłoński, uczestnik patrolu W. Beliny-Prażmowskiego, zmarł we Lwowie wskutek ran odniesionych w potyczce z Rosjanami 12 X 1920 r., kawaler Orderu Virtuti Militari.

mjr Ludwik Skrzyński-Kmicic¹

płk Sergiusz Zahorski gen. bryg. WP, szef gabinetu Prezydenta rzeczypospolitej w. 1926-1928, współtwórca polskiego jeździectwa sportowego, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w 1912 r. w reprezentacji Rosji, internowany z rozkazu gen. W. Sikorskiego w obozie oficerskim w Rothesay na szkockiej wyspie Bute

ppłk Marian Mochnacki płk dypl. kaw. WP, ofiara zbrodni katyńskiej, dowódca XIII Brygady Kawalerii w Płocku, zmarł w maju lub czerwcu 1941 r. na dworcu kolejowym w Charkowie

ppłk kaw. Tomasz Dobrzański komendant Oficerskiej szkoły kawalerii i szkoły Podchorążych Kawalerii w Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu w l. 1924-1925

ppłk Konstanty Abłamowicz uczestnik rewolucji 1905 r. w Królestwie Polskim, żołnierz 1 Pułku Ułanów Legionów Polskich, członek POW, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, więzień Pawiaka, rozstrzelany przez Niemców w maju 1944 r. podczas egzekucji w ruinach warszawskiego getta

ppłk kaw. Piotr Stanisław Głogowski uczestnik I wojny światowej, po 1918 r. oficer WP, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, kawaler orderu Virtuti Militari, od 1932 r. z-ca komendanta głównego Straży Granicznej, brał udział w wojnie obronnej we wrześniu 1939 r.

płk Stanisław Klepacz członek PPS i Związku Strzeleckiego, żołnierz 1 Pułku Ułanów, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej i kampanii wrześniowej, więzień Pawiaka, w czasie powstania warszawskiego komendant Kwatery Głównej Dowódcy AK, więzień oflagów, pozostał na emigracji

płk Władysław Mączewski ułan 1 Pułku Ułanów Legionów Polskich, uczestnik I i Ii wojny światowej, jako żołnierz 11. PUL brał udział w zdobyciu Wilna, kawaler Virtuti Militari, po kampanii wrześniowej w 1939 r. w niemieckiej niewoli, więzień oflagu w Murnau. Pozostał na emigracji; dzięki jego staraniom pułk otrzymał imię Marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza

Setna rocznica przybycia do Ciechanowa 11. Pułku Ułanów Legionowych im. Marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza miała przebieg i oprawę godną ważnego jubileuszu. Uroczystość rozpoczęła się wykładem o historii pułku z uwzględnieniem jego pobytu w Ciechanowie. Następnie odsłonięto tablicę memoratywną „W hołdzie dowódcom 11. Pułku Ułanów Legionowych”, zawierającą nazwiska kolejnych dowódców pułku w l. 1919-1945. Po akcie odsłonięcia tablicy odbyła się modlitwa za poległych, pomordowanych, zaginionych i zmarłych oficerów i ułanów pułku. Niezwykle ważnym elementem uroczystości była wystawa w Muzeum Szlachty Mazowieckiej, związana z historią pułku, przygotowana przez niestrudzoną historyk dziejów ziemi ciechanowskiej, dr. Bogumiłę Umińską Organizatorem podniosłej i ważnej dla mieszkańców Ciechanowa uroczystości było Starostwo Powiatowe w Ciechanowie, Muzeum Szlachty Mazowieckiej oraz Stowarzyszenie Żołnierzy i ich Rodzin oraz Szwadronów Mundurowych w Barwach 11. Pułku Ułanów Legionowych.

Sugerowana bibliografia:

Ryszard Juszkiewicz, 11. Pułk Ułanów Legionowych im. Marszałka Śmigłego Rydza, Krajowy Ośrodek Dokumentacji Regionalnych Towarzystw Kultury, Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe, Ciechanów 1998

Aleksander Kociszewski, Jedenasty legionowy, „Tygodnik Ciechanowski”, nr 34/1990; przedruk w „Mazowsze ciechanowskie – moja mała ojczyzna”, t. II, s. 37-39, Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe, Ciechanów 1997

Dariusz Piotrowicz, Polacy, Ukraińcy, Żydzi w 11.Pułku Ułanów, „Tygodnik Ciechanowski” z 30 kwietnia 2013 r., s. 11