Lokalizacja: Szkoła Podstawowa w Sońsku im. Szczepana Dobosza, ul. Szkolna 4
Odsłonięcie: 22 X 1972 z inicjatywy TMZC
Materiał biały marmur; wymiary: 800 mm x 530 mm
W latach 30-tych XX w. szkoła powszechna w Sońsku mieściła się w czterech miejscach: budynku starej gminy, prywatnym mieszkaniu państwa Wiśniewskich, tzw. parafialniaku i mieszkaniu państwa Molskich w Gołotczyźnie. Zaszła więc potrzeba budowy nowego budynku szkolnego. Szkoła powstała z inicjatywy Szczepana Dobosza, członka Rady Gminnej w Sońsku i współpracujących z nim osób1. Utworzono komitet społeczny, zebrano znaczące fundusze na budowę nowej 7-klasowej szkoły powszechnej. 1 marca 1939 roku oddano do użytku murowaną szkołę z czterema salami lekcyjnymi. Niestety, 1 września dzieci nie poszły już do szkoły. Wybuchła II wojna światowa. W czasie okupacji hitlerowcy zamordowali kierownika szkoły Tadeusza Chimakowskiego2.
W budynku szkoły okupant ulokował karny obóz pracy. Od 12 X 1941 do 17 I 1943 r. przez obóz przewinęło się blisko 2.000 osób, które w nieludzkich warunkach pracowały przy budowie dróg do Gąsocina i Kawęczyna oraz przy wykopach na terenie gminy. Jednorazowo w obozie przebywało ok. 150 więźniów, najczęściej Polaków, Rosjan i Żydów. Tych ostatnich wymordowano w całości, resztę po likwidacji obozu wywieziono w głąb Niemiec. Byli wśród nich nauczyciele, księża, inżynierowie, robotnicy, zarówno Polacy jak i Żydzi. Wielu z nich straciło życie. Jak podaje Ryszard Juszkiewicz, strażnicy obozowi strzelali często do więźniów, których chowano na miejscu lub na pobliskich polach Janówka. Przeżył podobno jeden żydowski więzień. W czasie egzekucji naprawiał akurat samochód komendanta3.
W 1972 r. TMZC umieściło tablicę pamięci na budynku szkoły. Projekt ufundowania tablicy pamięci powstał w czerwcu 1972 r. za prezesury H. Kaczorowskiego. Przygotowano wystąpienie do Inspektora Szkolnego w Ciechanowie i po uzyskaniu zgody zorganizowano uroczyste odsłonięcie tablicy4. Przypomina dramat więźniów obozu. Umieszczona tuż przy wejściu do szkoły zwraca uwagę uczniów. Może ktoś z młodych Polaków zatrzyma się czasem w milczeniu i pochyli głowę nad niezwykłym dramatem bezimiennych ofiar.
W nocy 26 XII 1944 roku gestapowcy aresztowali lokalnych działaczy ruchu oporu. Z Sońska do ciechanowskiego Gestapo wywieźli 20 aresztowanych osób, wśród nich Wiktora Wynimko5 i Szczepana Dobosza. Sz. Dobosz został zamordowany przez Gestapo na dziedzińcu ciechanowskiego ratusza w nocy 16 stycznia 1945 r. wraz z innymi więźniami na kilkanaście godzin przed wkroczeniem do Ciechanowa oddziałów Armii Czerwonej. Osierocił siedmioro dzieci. Dziś szkoła nosi jego imię. Kadra pedagogiczna i uczniowie z szacunkiem odnoszą się do swojego Patrona, któremu zawdzięczają nie tylko imię szkoły i przedwojenny budynek szkolny, ale także wolność kraju, za którą oddał życie.
Sugestie bibliograficzne:
Strona internetowa Szkoły Podstawowej w Sońsku: http://spsonsk.home.pl
1 Szczepan Dobosz (1900-1945) – ur. k. Częstochowy osadnik w gm. Sońsk, gdzie nabył 11-hektarowe gospodarstwo rolne, działacz gospodarczy i społeczny, ciężko ranny w trakcie walk z Rosjanami w 1920 r., w czasie okupacji hitlerowskiej żołnierz Batalionów Chłopskich, zginał w zbiorowej egzekucji 16 I 1945 r. na dziedzińcu zamku w Ciechanowie
2 Tadeusz Chimakowski, kierownik szkoły w Sońsku do września 1939 r., rozstrzelany przez Niemców w kwietniu 1940 r.
3 Ryszard Juszkiewicz, Obozy w rejencji ciechanowskiej, „Notatki Płockie” 13/1968, s. 32-38
4 Protokół zarządu TMZC nr 81 z 8 VI 1972 oraz nr 82 z 4 X 1972 r.
5 Wiktor Wynimko (1889-1972) – ur. k. Białegostoku, rolnik z Soboklęszcza, działacz gospodarczy i społeczny, szczęśliwym zbiegiem okoliczności przeżył egzekucję 16 I 1945 r. w Ciechanowie