Lokalizacja: ul. R. Konwerskiego w dzielnicy Kargoszyn w Ciechanowie, pierwotnie przy alei spacerowej przy moście nad Łydynią

Odsłonięcie: w pierwotnej lokalizacji 15 IX 1979

Odsłonięcie: 1994,

Materiał: czarny granit; wymiary:450 mm x 620 mm, tabliczka z godłem Polski 20 mm x 20 mm, na postumencie z kostki brukowej.

Roman Konwerski urodził się 1 sierpnia 1910 roku w miejscowości Kąty w gm. Opinogóra Górna w rodzinie rolników Stanisława i Stanisławy Konwerskich. Był najmłodszym z siedmiorga ich dzieci. Po ukończeniu czteroklasowej szkoły powszechnej w Opinogórze pozostał w domu rodzinnym, pomagając rodzicom w pracy na roli. Należał do stowarzyszenia młodzieży katolickiej i chóru kościelnego. W latach 1932-1938 pracował jako sprzedawca w sklepie kolonialnym w Ciechanowie. Po śmierci ojca razem z poważnie chorą matką przeprowadził się do Ciechanowa, gdzie w 1938 roku otworzył własny sklep. Matka niestety wkrótce zmarła. Po wybuchu wojny aż do 1941 roku pracował dorywczo u okolicznych rolników. Następnie znalazł zatrudnienie u doktora Malinowskiego i zamieszkał przy ul. Płońskiej 54¹. Kto wie, jak potoczyłyby się jego losy, gdyby nie publiczna egzekucja czworga Polaków, skazanych przez władze niemieckie na powieszenie.

17 grudnia 1942 roku został siłą wypędzony z domu i znalazł się w tłumie mieszkańców Ciechanowa zgromadzonych na dziedzińcu zamkowym, gdzie Niemcy zaplanowali publiczną egzekucję czworga członków podziemnej Armii Krajowej: Kazimiery Grzelak, Zenobii Jelińskiej, Tadeusza Jureckiego i Bolesława Nodzykowskiego. Wyciągnięty przypadkowo z tłumu miał założyć skazańcom pętlę na szyję, a potem wyszarpnąć stołek spod ich nóg, de facto wykonać wyrok śmierci. Braci swoich wieszać nie będę – miał stanowczo odpowiedzieć i skazać się tym samym na wściekłość gestapowców. Następny Polak wyciągnięty ze sparaliżowanego strachem tłumu wykonał polecenie Niemców². Roman Konwerski już na dziedzińcu zamku został okrutnie pobity i natychmiast osadzony w ciechanowskim więzieniu. Niemcy działali sprawnie i szybko. Po krótkim śledztwie na ciechanowskim Gestapo, przekazali sprawę do Berlina. Jak ustalił prof. Leszek Zygner, już 26 lutego 1943 r. nadeszła depesza, podpisana przez samego Ernsta Kaltenbrunnera, szefa Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy, skazująca oskarżonego na pobyt w obozie koncentracyjnym w Auschwitz. Trafił tam razem z trzema innymi Polakami 22 marca 1943 roku, ale już kilka tygodni później został przewieziony do obozu koncentracyjnego w Mauthausen, gdzie przebywało wielu Polaków, a wśród nich wielu przedstawicieli mazowieckiej inteligencji. 29 lipca 1943 r. o godz. 7:30 Roman Konwerski został zastrzelony. Z dokumentacji obozowej wynika jednak, że zginął podczas próby ucieczki. Taką też informację zawierała depesza, jaką od władz obozowych otrzymała rodzina. Prof. L. Zygner sugeruje, że mogła to być ucieczka sprowokowana przez obozowych esesmanów, którzy mogli za udaremnienie ucieczki otrzymać kilka dni dodatkowego urlopu. Niezależnie od okoliczności, niezłomny bohater został zamordowany zaledwie siedem miesięcy od jego bohaterskiego zachowania na dziedzińcu ciechanowskiego zamku³.

Mieszkańcy Ciechanowa nie zapomnieli heroicznej decyzji Romana Konwerskiego i jego śmierci w obozie koncentracyjnym w Mauthausen. Przypomina o tym tablica na kamieniu przy ulicy, która nosi jego imię. Ma swoją ulicę także w Opinogórze. 29 sierpnia 2020 roku w jego rodzinnej wsi Kąty został odsłonięty uroczyście postument upamiętniający jego czyn. Powstał z inicjatywy mieszkańców wsi, którzy w ten sposób chcą uczcić pamięć niezłomnego rodaka. Odsłonięcia postumentu dokonali wspólnie pani Bogusława Konwerska, kuzynka zamordowanego oraz aktualny sołtys Kąt pan Zdzisław Szymański, poświęcił proboszcz opinogórskiej parafii, ks. Jarosław Arbat. Wiązanki kwiatów złożyli przedstawiciele władz samorządowych, Towarzystwa Miłośników Opinogóry oraz rodzina bohatera.

Sugestie bibliograficzne:

Leszek Zygner, Bohater spod szubienicy, z cyklu „Mazowieckie impresje historyczne”, „T. C.”,

Krzysztof Kowalski, Pamięci Romana Konwerskiego, „Tygodnik Ciechanowski” nr 37 z 8 września 2020 r.