Lokalizacja: Ciechanów, ul. Wyzwolenia 9 (obecnie Okrzei 9)

Odsłonięcie: 20 V 2016 z okazji jubileuszu 70-lecia szkoły

Materiał granit czarny; wymiary: 900 mm x 650 mm, ufundował i wykonał Bernard Grzankowski

Ciechanów, jak zresztą cały kraj, odziedziczył po okresie zaborów liczną rzeszę analfabetów. Według spisu z 1921 roku analfabeci stanowili 32,6 % ogółu mieszkańców¹. Dekret z 19 II 1919 roku wprowadził obowiązek szkolny, za którego realizację odpowiadały władze miejskie. Kosztem znacznych nakładów finansowych powstawało w mieście szkolnictwo powszechne. Miasto borykało się z ogromnymi trudnościami. W mieście nie było budynków komunalnych, dzieci uczyły się więc w lokalach wynajmowanych od prywatnych właścicieli, nie zawsze spełniających wymagania władz szkolnych. Koniecznością stała się budowa nowoczesnej szkoły z prawdziwego zdarzenia. Szkoła miała powstać w okolicach Placu Kościuszki na gruntach kościelnych lub na tzw. Działach po drugiej stronie ul. Orylskiej. Propozycja pierwsza szybko upadła za sprawą władz kościelnych, które postawiły miastu warunki finansowe nie do przyjęcia. Podjęto więc decyzję o budowie szkoły na Działach. Nowy budynek szkoły oddano do użytku w 1936 roku. Kompletnie wykończona szkoła z centralnym ogrzewaniem z 23 klasami, odpowiadająca wszelkim wymogom sanitarnym i oświatowym, położona przy ul. Orylskiej, stała się chlubą Ciechanowa².

W mieście funkcjonowała także Państwowa Szkoła Powszechna Nr 2, do której uczęszczały dzieci żydowskie. Szkoła znajdowała się przy ul. Nadrzecznej 13, w dwupiętrowym budynku z jasnymi i przestronnymi klasami³. W latach 30-tych zaczęła funkcjonować trzecia szkoła powszechna. W okresie międzywojennym wdrożono w miarę stabilny system szkolny, którego podstawą były siedmioletnie szkoły powszechne, wariantowo: czteroletnie z możliwością ukończenia trzech dodatkowych klas i pięcioletnie z możliwością ukończenia dwóch kolejnych klas.

Okres okupacji hitlerowskiej to czarna karta w dziejach oświaty polskiej. Na terenach włączonych do Rzeszy nie wolno było prowadzić polskich szkół. Przypomnijmy, że Ciechanów został włączony do II Rzeszy jako stolica rejencji ciechanowskiej w prowincji Prusy Wschodnie. Na terenie Generalnej Guberni przez trzy lata (1939-1942) była możliwość uczenia się w czteroklasowych szkołach powszechnych, na terenach włączonych do III Rzeszy było to niemożliwe. Zlikwidowano szkoły średnie i wyższe. Pozostawiono tylko szkoły podstawowe i zawodowe z okrojonym programem nauczania i zakazem nauki historii, geografii i literatury. Samorzutnie powstało podziemne tajne nauczanie. Piękną kartę zapisali polscy nauczyciele skupieni w Tajnej Organizacji Nauczycielskiej, która wzięła na siebie obowiązek kształcenia i wychowania patriotycznego młodzieży polskiej.

Po 17 stycznia 1945 roku i opuszczeniu Ciechanowa przez Niemców zaczęli do miasta powracać nauczyciele przedwojennych szkół powszechnych i średnich. Już w lutym podjęto decyzję o wznowieniu działalności trzech przedwojennych szkół powszechnych oraz utworzono Szkołę Nr 4 z kierownikiem Michałem Wójtowiczem. Jeden z nauczycieli „jedynki” Stefan Bukowiński został zobowiązany przez ówczesnego inspektora szkolnego Leopolda Stiasnego do zorganizowania Szkoły Nr 5. Pierwsi uczniowie nowej szkoły rozpoczęli naukę we wrześniu 1946 roku.

Publiczna Szkoła Powszechna Nr 5 mieściła się w budynku przy ul. Wyzwolenia 9 w dzielnicy Bloki, którą od podstaw wybudowali Niemcy w czasie okupacji. Głód mieszkań i lokali o charakterze publicznym był po zakończeniu wojny ogromny, stąd też w budynku umieszczono trzy szkoły: „czwórkę”, „piątkę” i „szóstkę”. Nauka odbywała się w niezwykle trudnych warunkach. Opis pierwszych dni szkoły znajdziemy w tekście „Dzieje szkoły”, jaki został zamieszczony na stronie internetowej szkoły:

Pierwsze miesiące nauki były niezwykle trudne, brakowało wszystkiego. Uczniowie często siedzieli na podłodze, pisali na odwrocie niemieckich druków, nie było mowy o kredzie czy tablicy. Przepełnione sale nie przypominały zgoła klas, raczej świetlice. (…) kierownik Bukowiński dzielnie zmagał się z trudnościami materialnymi, tworzył kolejne klasy. W tych latach brakowało wszystkiego, nie zabrakło jedynie serca, zaangażowania, poświęcenia i odpowiedzialności nauczycieli⁴.

Organizator szkoły pan Stefan Bukowiński pełnił obowiązki kierownika od września 1946 roku do stycznia 1950 roku. W połowie roku jego obowiązki przejęła pani Bronisława Milewska. Nauczyciele i uczniowie zapamiętali ją jako rzetelną organizatorkę życia szkoły oraz niezwykle serdeczną i życzliwą przełożoną. Pełniła swą funkcję do 1954 roku, kiedy to dały o sobie znać problemy zdrowotne. Nowym kierownikiem szkoły został Stanisław Czarnewicz. Pełnił swą funkcję nieprzerwanie do 1988 roku, a więc przez 34 lata. Szkoła przez lata mieściła się w starym budynku przy ul. Wyzwolenia 9. Po wyprowadzeniu się „szóstki” poprawiły się trochę warunki, ale nadal były dalekie od dzisiejszych. Kolejna zmiana nadeszła w roku 1965, kiedy to szkoły połączono pod jednym kierownictwem S. Czarnewicza. Łatwiejsze stało się trochę zarządzanie jedną placówką i jednym zintegrowanym zespołem nauczycieli. SP 5 stała się szkołą osiedlową, uczyły się w niej dzieci z dużej dzielnicy Bloki oraz graniczących z miastem osiedli wiejskich. Konsolidowała się rada pedagogiczna szkoły, zawiązywały przyjaźnie zawodowe i prywatne, szkoły zaczęły powoli rywalizować ze sobą, zabiegały o nauczycieli ambitnych i gruntownie wykształconych. Przy „piątce” znajdował się duży plac szkolny, spełniający funkcję boiska szkolnego i placu apelowego. W pewnym momencie pojawiła się też scena, na której odbywały się prezentacje artystyczne i oficjalne wystąpienia. Ale nadal najpoważniejszym problemem pozostawał budynek szkoły. Każdy rok przynosił kolejne obietnice i nadzieje, ale nowy budynek szkolny pozostawał nadal w sferze marzeń. Istotne zmiany przyniosły dopiero lata 70-te XX wieku. Szkoły siedmioklasowe stały się ośmioklasowymi, kierownicy szkół uzyskali status dyrektorów, powstał instytucjonalny system doradztwa zawodowego nauczycieli⁵.

Obecny widok Szkoły Podstawowej Nr. 5 im. Władysława Broniewskiego, przy ul. Broniewskiego 1

Marzenie nauczycieli, uczniów i ich rodziców spełniło się w 1975 roku. Nowy rok szkolny 1975/1976 rozpoczął się w nowym i okazałym budynku przy ul. Broniewskiego 1. Przywitało go 1.300 uczniów. Żadna szkoła w Ciechanowie nie miała takiej ilości uczniów, ale też tak nowoczesnej i funkcjonalnej siedziby. W kompleksie szkolnym znajdowały się nowoczesne boiska sportowe z zapleczem sanitarnym, jakże potrzebna świetlica, funkcjonalny sekretariat szkoły, pełnowymiarowa sala gimnastyczna, stołówka i zaplecze kuchenne, pomieszczenia biblioteczne, ale przede wszystkim absolutnie nowoczesne pracownie przedmiotowe i przestronne sale lekcyjne. 27 września 1975 roku nadano szkole imię Władysława Broniewskiego, szkoła otrzymała sztandar ufundowany przez nieistniejący już dziś Zakład Naprawczy Mechanizacji Rolnictwa w Ciechanowie. Co roku w dniu 17 grudnia w rocznicę urodzenia poety obchodzone są „Imieniny szkoły”. Ze sztandaru spogląda na uczniów poeta, który kochał swój kraj i ludzi, który musi się uśmiechać, kiedy słyszy swoje wiersze w ustach kolejnych pokoleń młodych Polaków. Władysław Broniewski był bez wątpienia poetą znakomitym, być może jednym z najwybitniejszych polskich poetów XX wieku. Jego powikłane losy, poglądy i wybory polityczne mogą przyprawić o zawrót głowy. Zaangażowanie w komunizm po 1945 r. zaciążyło na długie lata na percepcji twórczości, nawet po śmierci poety.

W 1984 roku szkoła przeżyła tragedię. Podczas odbywającego się w Modlinie kursu dla instruktorów harcerskich zginęły w dramatycznych okolicznościach podczas pożaru trzy nauczycielki SP 5 w Ciechanowie: Daniela Nowakowska, Janina Piotrowska, Iwona Ruszczyńska. Zdarzyło się to tuż po Dniu Kobiet. Do dziś o tej tragedii przypomina tablica wmurowana w holu szkoły. Co roku odbywa się przy niej chwila skupienia i pamięci. Kilka lat później 27 listopada 1988 r. zmarł nieoczekiwanie dyrektor Stanisław Czarnewicz, człowiek legenda i symbol tej szkoły. Wśród społeczności szkolnej narodził się projekt ufundowania „tablicy pamięci”, poświęconej zasłużonym dla szkoły kierownikom placówki: Stefanowi Bukowińskiemu, Bronisławie Milewskiej, Stanisławowi Czarnewiczowi. Uroczyste odsłonięcie tablicy odbyło się podczas obchodów pięćdziesięciolecia szkoły.

Kolejnym dyrektorem SP 5 została mgr Maria Maszewska, długoletnia nauczycielka fizyki i wicedyrektor za ostatniej kadencji S. CZarnewicza. Pełniła obowiązki w niezwykle trudnym okresie reformowania polskiej oświaty po okresie PRL (1 II 1989 – 31 VIII 1999). Szkoła stopniowo zmieniała swoje oblicze. Powróciła nauka religii⁶, zniknęły bariery ideologiczne w programach nauczania, zwiększyła się samodzielność szkół i nauczycieli. Maria Maszewska okazała się znakomitą dyrektor, której życzliwość dla uczniów i szacunek dla nauczycieli stały się przysłowiowe. Od 1 IX 1999 roku obowiązki dyrektora szkoły przejął w wyniku konkursu ówczesny wicedyrektor mgr Wiesław Burba. Sztafeta pokoleń okazała się najlepszym sposobem utrzymania wysokiej pozycji szkoły i zachowania tradycji. Dyrektor W. Burba kierował szkołą przez kolejnych dwadzieścia lat do 31 sierpnia 2019 roku⁷. Został zapamiętany jako człowiek niezwykłej energii i pasji oświatowej, znakomity organizator życia szkolnego, zwolennik współpracy szkoły ze środowiskiem lokalnym. Cenił rzetelnych i twórczych nauczycieli, dbał o satysfakcję uczniów i rodziców, chaos organizacyjny w systemie zarządzania oświata uważał za grzech główny polskiej szkoły. Pozostawił po sobie kadrę mądrych i odpowiedzialnych nauczycieli. Właśnie on był inicjatorem umieszczenia na budynku starej szkoły przy ul. Wyzwolenia 9 tablicy z informacją o funkcjonowaniu w tym miejscu szkoły powszechnie zwanej ciechanowską „piątką”.