Lokalizacja: Ciechanów, ul. Strażacka 5

Odsłonięcie: 22 VII 2016 z okazji jubileuszu 50-lecia Domu Kultury jako Pomnik Tysiąclecia Państwa Polskiego

Materiał: czarny granit; wymiary: 900 mm x 750 mm , ufundował i wykonał Bernard Grzankowski

Historia ciechanowskiego domu kultury sięga początku XX wieku. Wówczas to w 1907 roku powstał w Ciechanowie jako jeden z pierwszych na Mazowszu Oddział Towarzystwa Kultury Polskiej i tego samego roku, głównie za sprawą ciechanowskiego lekarza Franciszka Rajkowskiego i Jana Konopnickiego, syna poetki Marii Konopnickiej, pierwszy dom ludowy. Od początku placówce patronowało dwoje wybitnych twórców pozytywistycznych: Aleksander Świętochowski i Maria Konopnicka. Pierwsza w Ciechanowie placówka kultury mieściła się w budynku F. Rajkowskiego przy ul. Warszawskiej 49. Była to pierwsza w Ciechanowie placówka kultury. Szybko stała się centrum społeczno-kulturalnym miasta, w którym każda grupa społeczna znajdowała możliwość zaspokojenia swoich potrzeb kulturalnych. W roku 1910 wskutek trudności finansowych i polityki utrudnień władz carskich Dom Ludowy został zamknięty. Jego funkcje przejął Dom Parafialny wybudowany z fundacji ks. prałata Koskowskiego i Towarzystwo Śpiewacze Lutnia. W 1912 roku w sali widowiskowej powstało pierwsze stałe kino „Iluzjon-Oaza”, a po jego zamknięciu Syndykat Kina „Polonia”. W okresie międzywojennym życie kulturalne skupiało się w kilku miejscach: w Domu Parafialnym, w sali Syndykatu, w „szopie strażackiej” przy magistracie, a także w kinie „Polonia” powstałym w miejsce „Iluzjonu”.

Po II wojnie światowej Dom Kultury odrodził się dopiero w 1947 roku, afiliowany przy Powiatowej Radzie Związków Zawodowych jako Powiatowy Dom Kultury w Ciechanowie. Mieścił się w oficynie od podwórza przy ul. Warszawskiej 16. Znajdowały się tam cztery pomieszczenia i sala widowiskowa. Pomimo niefortunnej lokalizacji i ogromnych trudności lokalowych placówka zaczęła prowadzić rzeczywistą działalność kulturalną. W 1954 r. opiekę na domem kultury przejęła Powiatowa Rada Narodowa. Różnie toczyły się losy domu kultury, ale wszyscy, także decydenci, mieli przeświadczenie, że placówka zasługuje na samodzielną i odpowiadającą wymogom czasu siedzibę. Ciechanowianie marzyli o dużym i nowoczesnym budynku, odpowiadającym potrzebom wielu zespołów artystycznych, gnieżdżących się przy ul. Warszawskiej: teatralnemu, tanecznemu, plastycznemu, muzycznemu i innym kołom zainteresowań. Pierwsze wzmianki o planach budowy nowego domu kultury pojawiają się w protokole posiedzenia koła Związku Zawodowego Pracowników Państwowych w Ciechanowie z 1 lutego 1950 roku¹. Już w 1960 roku dyskutowano w środowisku TMZC urządzenie nowej siedziby Powiatowego Domu Kultury w Ciechanowie. Postulowano, by przed budynkiem na ul. Strażackiej znalazło się miejsce na popiersie Marii Konopnickiej, a wewnątrz nowego budynku tablica z fragmentem wiersza poetki pt. Na otwarcie Domu Ludowego w Ciechanowie. Kolejna informacja pojawiła się dopiero po ośmiu latach w kwartalniku „5 Rzek”, który w grudniowym numerze donosił o poparciu Prezydium WRN dla inicjatywy budowy … teatru w Ciechanowie. Redakcja pomyliła dom kultury z teatrem, ale wiadomo już było, że projekt ma szansę. Decyzja o budowie zapadła 25 marca 1959 roku na II zwyczajnej konferencji PRN w Ciechanowie. Na sesji ustalono również, iż patronem domu kultury będzie Maria Konopnicka. Wybór patrona był nieprzypadkowy. Pozytywistyczna poetka bywała wielokrotnie w Ciechanowie u swego syna Jana, była też jedną z niewielu osób, obok A. Świętochowskiego i F. Rajkowskiego, zaangażowanych w powstanie oddziału Towarzystwa Kultury Polskiej i utworzenie pierwszego domu kultury w Ciechanowie, nazywanego wówczas Domem Ludowym. Była ponadto przedstawicielem nurtu ideowego, akceptowanego przez władze PRL. Planowany Dom Kultury im. Marii Konopnickiej miał być obiektem wybudowanym jako Pomnik Tysiąclecia Państwa Polskiego. Rok później, 8 maja 1960 roku, już po wyborze miejsca na skraju parku nad rzeką Łydynią, wmurowano akt erekcyjny. Ceremonii dokonał przewodniczący PRN Zdzisław Barwiński, a treść aktu erekcyjnego przedstawiała się następująco:

Powiatowa Rada Narodowa w Ciechanowie na swojej II zwyczajnej sesji w dniu 25 marca 1959 r., doceniając konieczność pobudzenia i rozszerzenia życia kulturalnego mieszkańców powiatu postanowiła wybudować Powiatowy Dom Kultury Tysiąclecia im. Marii Konopnickiej kosztem części wygospodarowanej nadwyżki budżetowej powiatu za rok 1957 i 1958 w kwocie 5.700.00 zł. Nazwę Domu związano z rozpoczętymi w roku budowy obchodami Tysiąclecia Państwa Polskiego, tj. w roku 1960. Imię Marii Konopnickiej nadano mu ze względu na szczególny związek tej poetki z rozwojem kultury ciechanowskiej. W tym to czasie Przewodniczącym Prezydium PRN był Ob. Zdzisław Barwiński, a I Sekretarzem Komitetu Powiatowego PZPR – Tow. Józef Piórkowski. Projektantem budynku był inż. arch. Dmowski, a wykonawcą Przedsiębiorstwo Budownictwa Terenowego, którego Dyrektorem był inż. Stanisław Żbikowski.

Na zbudowanie i oddanie do użytku nowego obiektu ciechanowianie musieli czekać sześć lat. Pomimo tego, że w nowym budynku domu kultury ulokowano także kino „Łydynia”, Powiatową Bibliotekę Publiczną i Klub RSW „Prasa-Książka-Ruch”, radość była ogromna.

Oficjalnie nowy Dom Kultury oddano do użytku 22 lipca 1966 roku w święto Odrodzenia Polski, wówczas w dniu wolnym od pracy. Jednak główna uroczystość odbyła się dwa dni wcześniej. Wzięło w niej udział wiele ważnych osobistości PRL, m.in. przecinający wstęgę członek Rady Państwa i sekretarz KC PZPR Ryszard Strzelecki, I sekretarz KW PZPR Marian Jaworski, kierownik Wydziału Organizacyjnego KC PZPR Edward Babiuch (późniejszy premier), przewodniczący Prezydium WRN Józef Pińkowski (późniejszy premier). Kierownik PDK-u Wincenty Zgliczyński oprowadził gości i dziennikarzy po nowym budynku, kreśląc też plany i zamierzenia na najbliższe lata. Projektantem nowoczesnego obiektu był architekt Dmowski, a podświetlane gabloty wystawiennicze przygotował inż. Kirszenstein, ojciec Ireny Szewińskiej. Duże wrażenie robiła zwłaszcza sala kinowo-widowiskowa, miejsce przyszłych koncertów i spektakli teatralnych. Dzień później odbyła się uroczystość otwarcia kina „Łydynia”, trzeciego w tym czasie w Ciechanowie, ale za to z I kategorią i nowoczesną aparaturą projekcyjną.

Minęło 50 lat intensywnej działalności artystycznej, edukacyjnej, impresaryjnej, podczas których artyści związani z Domem Kultury odnosili autentyczne sukcesy, promując kulturę ziemi ciechanowskiej. Dom Kultury kilkakrotnie zmieniał nazwę i organ założycielski. Od 1999 r. jest powiatową instytucją kultury pod nazwą Powiatowe Centrum Kultury i Sztuki. Jubileusz 50-lecia, którego jednym z istotnych elementów było odsłonięcie tablicy upamiętniającej oddanie do użytku nowego obiektu, organizowała w 2016 r. ówczesna dyrektor placówki dr Teresa Kaczorowska. W ramach 50-lecia PCKiS zaplanowano ciekawe i prestiżowe wydarzenia artystyczne: Festiwal Filmowy „Wiosna filmów w Polsce”, Przegląd Filmowy „Od big beatu do rocka”, spektakl teatralny „Spróbujmy jeszcze raz” w wykonaniu L. Malec i M. Siudyma, XIX „Spotkanie z książką” w Galerii z Iwoną Kienzler, autorką książki „Maria Konopnicka. Rozwydrzona bezbożnica”, I Ogólnopolski Festiwal Piosenki im. Urszuli Rzeczkowskiej, Spotkania Folklorystyczne „Kupalnocka”, bezpłatny 50-godzinny Maraton Filmowy, recitale Tadeusza Wożniaka, Tomasza Stockingera i Grażyny Barszczewskiej, warsztaty taneczne, plastyczne i muzyczne. Na elewacji budynku PCKiS od strony parku powstał mural wg projektu Michała Kowalczyka, inspirowany dziełem B. Biegasa „Wątpliwe pytania”. Na elewacji frontowej znalazła się tablica ufundowana przez TMZC przypominająca jubileusz 50-lecia Domu Kultury w Ciechanowie.

Sugestie bibliograficzne:

Hanna Morawska-Tybuchowska, Otwieram dom, królewski dom … Historia i wspomnienia 1947-1976, Powiatowe Centrum Kultury i Sztuki w Ciechanowie, Związek Literatów Polskich Oddział w Ciechanowie, Ciechanów 2007