Lokalizacja: Ciechanów, ul. Warszawska 10

Odsłonięcie: 25 V 2007 w 50-tą rocznicę utworzenia TMZC

Materiał: czarny granit; wymiary: 400 mm x 600 mm , fundator Józef Malinowski

Pierwszy Zarząd Towarzystwa Miłośników Ziemi Ciechanowskiej – 1957 r.

W 2007 roku Towarzystwo Miłośników Ziemi Ciechanowskiej obchodziło jubileusz 50-lecia. Jubileuszem nazywamy zwykle rocznice mające na początku cyfrę 1, a potem kolejne zera: 10, 100, 1000, a więc dziesięciolecie, stulecie, tysiąclecie. Czasami uznajemy za jubileuszowe rocznice wyznaczane cyfrą 5, 50 i 500 czyli pięciolecie, pięćdziesięciolecie i pięćsetlecie. Właśnie taki mały jubileusz pięćdziesięciolecia działalności obchodziło w 2007 roku TMZC. Jubileusze świętują nie tylko ludzie (rocznice urodzin, ślubu, kapłaństwa) także inne podmioty, jak miasta, szkoły, instytucje i organizacje społeczne (rocznice utworzenia, nadania praw itp.). Jubileusz stał się zwyczajowo okazją do potwierdzenia swej misji, odnowienia ideowych deklaracji, sformułowania nowych zobowiązań, podtrzymujących dotychczasową tradycję. Tak było w przypadku półwiecza działalności TMZC, organizacji społecznej powstałej 12 maja 1957 roku. Taki też tytuł nosi jubileuszowa publikacja TMZC, powstała z tej okazji¹.

O powstaniu TMZC i kulisach rejestracji pisał wielokrotnie Jan K. Korzybski, autor w/w publikacji, wieloletni sekretarz i kronikarz Towarzystwa, przewodnik turystyczny, dla którego historia ziemi ciechanowskiej nie miała tajemnic. Wszystkie wydarzenia poprzedzające powstanie TMZC i pierwsze podejmowane inicjatywy działy się na jego oczach, często z jego osobistym udziałem. Krótki opis tych działań znalazł się też we wspomnieniach J. Korzybskiego, zamieszczonych w specjalnym dodatku „Czasu Ciechanowa”, jaki redakcja pisma przygotowała na jubileusz 50-lecia TMZC². Obszerne fragmenty tekstu przytaczamy z niewielkimi zmianami:

Organizacja powstała 12 maja 1957 r. jednak dyskusje na temat utworzenia organizacji trwały od 1956 r. Na jednym z zebrań uchwaliliśmy statut i materiały zostały wysłane do Warszawy do Wojewódzkiej Rady Narodowej – Biura Spraw Wewnętrznych. Podjęcie decyzji trwało bardzo długo. Sprawą zainteresowały się media, szczególnie prasa i za jej pośrednictwem nasza sprawa nabrała rozgłosu. Zaczęły pojawiać się artykuły, np. „W Ciechanowie działają konspiratorzy”, „Donos na miłośników prowincji”. (…) Sprawa trafiła nawet do „gabinetów władz politycznych”. Z Komitetu Centralnego PZPR przyjechał do nas przedstawiciel prof. Łyżwiański. Przeprowadzał rozmowy m.in. z Robertem Bartołdem, Leonardem T. Młynarskim, najwięcej zaś z Tadeuszem Grzankowskim – ponieważ to on był głównym inspiratorem propagowania idei i działalności.

Pisano o nas w złym kontekście – jakobyśmy chcieli obalić „ludową władzę”. Jednak wyniki rozmów okazały się korzystne dla nas, ponieważ profesor doszedł do wniosku, że my nie chcemy obalać żadnej władzy, wręcz przeciwnie – chcemy pracować społecznie i propagować kulturę Mazowsza. Chcemy odbudować zamek w Ciechanowie, Opinogórze, chcemy dla ludności otworzyć drzwi obiektów, do których nie mieli wstępu – mimo że pracowali np. u hrabiego Edwarda Krasińskiego. Te i temu podobne argumenty przekonały oponentów. (…) Zaczęto o nas pisać już w pozytywnym świetle. (…) Pojawiły się ponownie artykuły w prasie centralnej, np. w „Kulturze”, w prasie regionalnej „5 Rzek”, Głos Ciechanowa”, pisano o nas w całym kraju. Byliśmy pierwszymi, którzy rozumieli potrzebę powstania tego typu organizacji i przetarli szlaki innym. Nasze pierwsze spotkania odbywały się w pokoju pana Roberta Bartołda w Wydziale Finansowym – Powiatowej Rady Narodowej, mieszczącej się przy ul. 11. Pułku Ułanów Legionowych (dawniej Świerczewskiego). W tym pomieszczeniu jedną szafę przeznaczyliśmy na potrzeby naszego Towarzystwa. Zaczęliśmy zbierać eksponaty, które w przyszłości miały się stać zbiorami muzealnymi.

Zarząd Towarzystwa rzeczywiście spotykał się w Wydziale Finansowym PRN, niekiedy w innych okazyjnych miejscach, ale spotkanie założycielskie miało miejsce w sali widowiskowej Powiatowego Domu Kultury, mieszczącym się w kamienicy przy ul. Warszawskiej 10. Kierownikiem placówki był wówczas Wincenty Zgliczyński, a jego podpis widnieje na liście 65 członków-założycieli TMZC.

Uroczystości jubileuszowe w dn. 23-26 maja 2007 r. miały pokazać genezę i dorobek Towarzystwa na tle przemian politycznych w Polsce po 1956 roku, uhonorować zasłużonych regionalistów, ukazać współczesne oblicze regionalizmu mazowieckiego, zaprezentować autorów ostatnich publikacji, a także upamiętnić utworzenie organizacji. Obchody rozpoczęła prelekcja pt. „Geneza i dorobek TMZC” przygotowana przez Powiatową Bibliotekę Publiczną w ramach spotkań z cyklu „Z bibliotecznej półki”, a w Muzeum Szlachty Mazowieckiej odbył się wernisaż wystawy „50 lat TMZC”. Tego samego dnia miała jeszcze miejsce konferencja popularno-naukowa „Wokół tradycyjnego i współczesnego rozumienia regionalizmu mazowieckiego” (Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe, Muzeum Szlachty Mazowieckiej) oraz spotkanie ze Stanisławem Załuskim, autorem wydanej przez TMZC w 2006 r. książki pt. Wygnanie z Arkadii na temat losów ziemiaństwa w latach 1939-1945. Następnego dnia odbyło się odsłonięcie tablicy upamiętniającej zebranie założycielskie TMZC. Marmurowa tablica została umieszczona na frontowej elewacji budynku przy ul. Warszawskiej 8, gdzie w 1957 r. mieściła się sala widowiskowa Powiatowego Domu Kultury. Tam właśnie 12 maja 1957 r. odbyło się spotkanie założycielskie TMZC. Po południu Zarząd TMZC zaprosił ciechanowian na spotkanie z Janem K. Korzybskim, autorem opracowania Półwiecze TMZC oraz Lucyną Janikową, autorką książki Nieodrodna córka (Muzeum Szlachty Mazowieckiej). Ostatniego dnia uczestnicy i goście jubileuszu uczestniczyli w mszy św. w intencji TMZC w kościele parafii pw. św. Tekli w Ciechanowie. Po mszy w sali wystawowej muzeum odbyło się wręczenie nagrody im. dr. Franciszka Rajkowskiego z okazji 50-lecia. Nagrodę otrzymał Eugeniusz Sadowski, w l. 1988-1995 wiceprezes, od 1995 r. do chwili obecnej prezes TMZC.

Z okazji Jubileuszu 50 – lecia Towarzystwo Miłośników Ziemi Ciechanowskiej wybiło medal w Mennicy Państwowej. Autorem projektu był ciechanowski artysta plastyk Marek Zalewski. Projekt medalu zdobył pierwszą nagrodę na najładniejszy medal w 2007 roku.