Lokalizacja: Ciechanów, ul. Wojska Polskiego 54 – brama koszar

Odsłonięcie: 4 XII 2012 z inicjatywy Związku Żołnierzy Wojska Polskiego, Wojskowej Komendy Uzupełnień w Ciechanowie oraz Towarzystwa Miłośników Ziemi Ciechanowskiej , fundatorem i wykonawcą był Bernard Grzankowski

Materiał: czarny granit; wymiary: 800 mm x 600 mm

Ciechanowskie koszary znajdują się w północno-wschodniej części miasta przy ul. Wojska Polskiego, przechodzącej w drogę prowadzącą do Przasnysza. Zbudowali je Rosjanie w l. 1890-1912. Stacjonował w nich 32. Kremienczucki Pułk Piechoty. W listopadzie 1918 r. znajdował się w nich oddział niemieckich landszturmistów¹. W magazynach znajdowały się zapasy uzbrojenia, mundurów i innych elementów wyposażenia wojskowego, co okazało się wkrótce bardzo sprzyjająca okolicznością. Rada Regencyjna Królestwa Polskiego powołując pod koniec października 1918 r. okręgi wojskowe, utworzyła także Ciechanowski Okręg Wojskowy. Zadaniem każdego z okręgów było utworzenie ochotniczego pułku piechoty. W listopadzie 1918 r. członkowie ciechanowskiego POW zmuszają Niemców do opuszczenia koszar i pozostawienia zapasów broni na terenie koszar. W takich okolicznościach rozpoczęło się formowanie 32. Ciechanowskiego Pułku Piechoty. Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej w l. 1919-1920 i podpisaniu traktatu pokojowego w Rydze 18 marca 1921 r. nastał upragniony czas pokoju. W wyniku reorganizacji wojsk polskich i przejścia w stan pokoju do Ciechanowa trafił 11 Pułk Ułanów Legionowych. 12 czerwca 1921 r. pułk został przydzielony do VIII Brygady Jazdy i transportem kolejowym przewieziony z terenu walk do nowego macierzystego garnizonu w Ciechanowie. Z uwagi na fatalne warunki zakwaterowania część szwadronów stacjonowała w Przasnyszu. Pułk obchodził swoje święto 19 kwietnia w rocznicę zdobycia Wilna w 1919 roku. 26 maja 1937 r. Minister Spraw Wojskowych gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki nadał pułkowi nazwę: 11. Pułk Ułanów im. Marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza.

Pierwszą jednostką wojskową, która zagościła w Ciechanowie po zakończeniu II wojny światowej, był 3. Berliński Pułk Piechoty, w 1955 r. przeformowany na 3. Berliński Pułk Zmechanizowany². Pułk przebywał w mieście od kwietnia 1947 r. do 1994, a więc blisko pół wieku. 2 maja 1975 r. w 30-tą rocznicę zdobycia Berlina przybył do pułku I sekretarz KC PZPR Edward Gierek w towarzystwie Ministra Obrony Narodowej gen. armii Wojciecha Jaruzelskiego. Wśród przybyłych kombatantów znajdowali się również współtwórcy LWP: marszałek Polski Michał Rola-Żymierski oraz gen. broni Zygmunt Berling. Po zmianach ustrojowych zapoczątkowanych w 1989 roku zaszła konieczność odideologizowania i zreformowania formacji militarnych państwa polskiego. Pułk został rozformowany z końcem 1994 roku. Żołnierze pułku ufundowali w 1996 r. tablicę pamiątkową, która znajduje się do dzisiaj na murze tuż przy głównym wejściu do koszar.

Ciechanów nie pozostał jednak bez żołnierzy. Już w 1994 roku rozpoczęło się formowanie nowej jednostki artyleryjskiej, stacjonującej w ciechanowskim garnizonie. 11 listopada nowotworzony pułk artylerii mieszanej otrzymał nazwę wyróżniającą „Ciechanowski”, imię patrona Marszałka Józefa Piłsudskiego oraz przyjął dziedzictwo tradycji pułków artyleryjskich oznaczonych numerem „1”. 4 grudnia 1994 r. nowa formacja wojskowa – 1. Ciechanowski Pułk Artylerii Mieszanej w składzie 1. Warszawskiej Dywizji Zmechanizowanej otrzymał sztandar. Uroczystość odbyła się z udziałem ówczesnego ministra stanu, szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego, Henryka Goryszewskiego, nota bene pochodzącego z podciechanowskiego Drążewa w gm. Sońsk³. Od tej chwili dzień 4 grudnia stał się świętem pułkowym. 11 XI 1994 r. otrzymał nazwę wyróżniającą „Ciechanowski’ i imię patrona Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego i przejął dziedzictwo tradycji pułków artyleryjskich z cyfrą „1”. Dzień 4 grudnia został ustanowiony Świętem Pułku.

Głównym zadaniem nowego pułku było osiągnięcie, a następnie utrzymywanie gotowości bojowej oraz szkolenie pododdziałów. W czasie wojny pułk był przewidziany jako podstawowy związek taktyczny w składzie 1. Warszawskiej Dywizji Zmechanizowanej. Żołnierze ćwiczyli na poligonie w Orzyszu, a pierwsze strzały oddali już 8 lutego 1995 roku. Pułk przez cały okres pobytu w Ciechanowie utrzymywał ożywioną współpracę ze środowiskiem lokalnym: władzami samorządowymi i państwowymi, organizacjami społecznymi, szkołami i instytucjami kultury. Koszary były miejscem spotkań z członkami organizacji kombatanckich, w tym środowiskiem żołnierzy stacjonujących przed wojną w Ciechanowie, jak 11. Pułk Ułanów. Żołnierze i oficerowie pułku byli stałymi uczestnikami uroczystości państwowych, patriotycznych i religijnych, a także kulturalno – rekreacyjnych. Wpisali się trwale w rytm życia społecznego Ciechanowa.

Wskutek reorganizacji polskich sił zbrojnych 1. Ciechanowski Pułk Artylerii Mieszanej na podstawie rozkazu dowódcy 1. Warszawskiej Dywizji Zmotoryzowanej z dn. 30 VI 2000 r. został rozformowany i ponownie sformowany jako 1. Ciechanowski Pułk Artylerii. Pułk wyposażono w haubice samobieżne 2S1 Goździk i wyrzutnie rakietowe BM-21 Grad. Zmodernizowany pułk 2 grudnia otrzymał sztandar ufundowany przez społeczeństwo powiatu ciechanowskiego. Komitet Honorowy Fundacji Sztandaru przypomniał w trakcie uroczystości słowa Józefa Piłsudskiego o sztandarze: Sztandar jest to rzecz dziwna, zwykła szmata złotem tkana, a jednak w życiu żołnierza przedstawia ona wartość widomego symbolu życiowej udręki żołnierskiej, jego dążeń i celów. Przypomina mu ona dni jego chwały i sławy, jak również jego bólów i niepowodzeń. W tym uroczystym dniu w sali tradycji wręczono pierwsze odznaki pułkowe. Decyzją MON z 1 XII 2006 r. ustanowiono nazwę wyróżniającą „Ciechanowski”, patrona Marszałka Józefa Piłsudskiego oraz datę święta pułku, ponownie 4 grudnia. Z dniem 31 XII 2010 r. pułk po raz kolejny został rozformowany. Część kadry i sprzętu została przeniesiona do innych jednostek. Dowódcami pułku w okresie stacjonowania w Ciechanowie byli kolejno:

Płk dypl. Stanisław Słapczyński (30 VI 2000 – 22 VIII 2002)

Płk dypl. Zbigniew Bartosz 923 VIII 2002 – 30 VI 2004)

Płk. Dypl. Mieczysław Rejman (1 VII 2004 – 30 VI 2007)

Płk dypl. Wojciech Sowiński (1 VII 2007 – 31 XII 2010)

Pobyt obu pułków w Ciechanowie upamiętnia tablica ufundowana z inicjatywy TMZC w 2012 roku, umieszczona na bramie ciechanowskich koszar. Ceremonię odsłonięcia tablicy poprowadził ppłk Dariusz Kosakowski, komendant WKU w Ciechanowie oraz płk dypl. Marek Falkowski, prezes koła ZŻWP. Aktu odsłonięcia tablicy dedykowanej pułkom artyleryjskim i marszałkowi J. Piłsudskiemu dokonali wspólnie Bernard Grzankowski, wiceprezes TMZC, płk Stanisław Słapczyński, były dowódca 1. PA i wiceprezydent Ciechanowa Cezary Chodkowski. Okolicznościową homilię wygłosił duszpasterz ZŻWP ks. Sławomir Trzaska, a tablicę poświecił ks. por. Michał Zieliński. Wśród uczestników uroczystości byli m.in. gen. dyw. Piotr Czerwiński (ciechanowianin), gen. bryg. Zenon Poznański, nadbryg. Bogdan Kołakowski (ciechanowianin), były dowódca 1. PA płk Zbigniew Bartosz, płk Marek Wróblewski w imieniu Szefa Wojsk Rakietowych i Artylerii Wojsk Lądowych oraz płk Krzysztof Dobrosielski z Departamentu Kadr MON. Uczestniczyli też prezes TMZC Eugeniusz Sadowski, kierownik delegatury MUW Grzegorz Wróblewski, wicestarosta ciechanowski Andrzej Pawłowski oraz wójt gminy Ciechanów Marek Kiwit⁴.

Od rozwiązania pułku, czyli od 1 stycznia 2011 roku ciechanowskie koszary pozostawały bez lokatora. Potężny kompleks wojskowy o powierzchni 38 ha z 86 budynkami stał pusty. W 2017 r. pojawili się tu żołnierze 5. Mazowieckiej Brygady Obrony Terytorialnej, związku taktycznego Wojsk Obrony Terytorialnej. W Ciechanowie ulokowano dowództwo Brygady, kompanię dowodzenia, kompanię wsparcia oraz batalion lekkiej piechoty. Pierwszym dowódcą brygady został płk dypl. Andrzej Wasielewski, kolejnym płk Mieczysław Gurgielewicz. W lutym 2018 r. Brygada otrzymała człon wyróżniający „Mazowiecka”, imię Mieczysława Dziemieszkiewicza, ps. „Rój”, dowódcy legendarnego oddziału wyklętych, święto jednostki ustalono na dzień 7 lipca. Jednostka funkcjonuje w Ciechanowie do dzisiaj.