{"id":202,"date":"2022-09-04T18:52:49","date_gmt":"2022-09-04T16:52:49","guid":{"rendered":"https:\/\/tmzc.pl\/?page_id=202"},"modified":"2022-09-05T00:09:29","modified_gmt":"2022-09-04T22:09:29","slug":"2-tablica-informacyjna-na-ciechanowskim-zamku-ksiazat-mazowieckich","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/2-tablica-informacyjna-na-ciechanowskim-zamku-ksiazat-mazowieckich\/","title":{"rendered":"2. Tablica informacyjna na ciechanowskim zamku ksi\u0105\u017c\u0105t mazowieckich"},"content":{"rendered":"

Lokalizacja: zewn\u0119trzne mury zamku w Ciechanowie, ul. Zamkowa tu\u017c za mostem na \u0141ydyni <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ods\u0142oni\u0119cie: 1957 <\/span><\/p>\n

Materia\u0142: tablica z drewna, tekst pisany odr\u0119cznie farb\u0105 olejn\u0105; wymiary: 500 mm x 700 mm<\/span><\/p>\n

Problematyka ochrony zabytk\u00f3w kultury w pierwszych latach powojennych nie mog\u0142a doczeka\u0107 si\u0119 powa\u017cnego zainteresowania ze strony w\u0142adz pa\u0144stwowych. Opr\u00f3cz czynnik\u00f3w obiektywnych istotn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142o lekcewa\u017cenie dorobku przesz\u0142o\u015bci, w du\u017cej cz\u0119\u015bci wyros\u0142ego na gruncie warto\u015bci, kontestowanych lub wr\u0119cz zwalczanych przez komunistyczne w\u0142adze PRL. W tej sytuacji ochron\u0105 materialnych d\u00f3br kultury zaj\u0119li si\u0119 lokalni patrioci i dzia\u0142acze spo\u0142eczni. W Ciechanowie trud zabezpieczenia ocala\u0142ych z po\u017cogi wojennej zabytk\u00f3w wzi\u0119li na siebie dzia\u0142acze Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Ciechanowskiej. Zaraz po legalizacji Towarzystwa w 1957 roku zwr\u00f3cili si\u0119 z apelem do ciechanowskich rzemie\u015blnik\u00f3w o wykonanie drewnianych tablic informacyjnych w celu oznaczenia najciekawszych obiekt\u00f3w o charakterze zabytkowym, znajduj\u0105cych si\u0119 na terenie miasta i powiatu ciechanowskiego. Ciechanowscy stolarze przekazali wkr\u00f3tce Towarzystwu kilkana\u015bcie r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci tablic i s\u0142upk\u00f3w. Jeden z najaktywniejszych dzia\u0142aczy TMZC, pan Robert Barto\u0142d, opracowa\u0142 opisy zabytk\u00f3w, a plastyk Zdzis\u0142aw Brzezi\u0144ski nani\u00f3s\u0142 je trwale i estetycznie na odpowiednio przygotowane tablice. Tablice z opisem warto\u015bci historycznych, architektonicznych i kulturowych cieszy\u0142y si\u0119 ogromnym zainteresowaniem mieszka\u0144c\u00f3w Ciechanowa, a tak\u017ce nielicznych wtedy jeszcze turyst\u00f3w. Tablicami tymi oznaczono najwa\u017cniejsze zabytki na ziemi ciechanowskiej: zameczek Krasi\u0144skich w Opinog\u00f3rze i zamek ks. mazowieckich w Ciechanowie. Podobne tablice informacyjne sta\u0142y te\u017c w kilku miejscach Ciechanowa, m.in. u st\u00f3p Farskiej G\u00f3ry.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug klasycznej definicji zamek to zamkni\u0119ta budowla obronna o zwartej zabudowie, powsta\u0142a w okresie \u015bredniowiecza, \u0142\u0105cz\u0105ca dominuj\u0105c\u0105 funkcj\u0119 obronn\u0105 z mieszkaln\u0105, gospodarcz\u0105 i administracyjn\u01051<\/sup><\/a>. By\u0142 o\u015brodkiem w\u0142adzy ksi\u0105\u017c\u0119cej w terenie i plac\u00f3wk\u0105 militarn\u0105 strzeg\u0105c\u0105 granic ksi\u0119stwa. Otacza\u0142y go wa\u0142y obronne, fosy i inne zabezpieczenia przed nag\u0142ym atakiem. <\/span><\/p>\n

Pierwsze zamki na ziemiach polskich powstawa\u0142y na prze\u0142omie XII i XIII wieku, wypieraj\u0105c powoli istniej\u0105ce dotychczas drewniano-ziemne grody. Mia\u0142y \u00f3wczesne zamki charakter obiekt\u00f3w warownych z tradycyjnymi wa\u0142ami obronnymi, wie\u017cami i fosami oraz nowoczesn\u0105 zabudow\u0105 wewn\u0119trzn\u0105. Powa\u017cne konstrukcje zamkowe zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 za spraw\u0105 Zakonu Krzy\u017cackiego w drugiej po\u0142owie XIII wieku, np. w Toruniu, Che\u0142mie, Elbl\u0105gu, Kwidzynie, Grudzi\u0105dzu. Powstanie typowo polskich zamk\u00f3w zawdzi\u0119czamy kr\u00f3lowi Kazimierzowi Wielkiemu, kt\u00f3ry na prze\u0142omie XIV i XV wieku wybudowa\u0142 ponad trzydzie\u015bci zamk\u00f3w, m.in. w Sandomierzu i Opocznie. W tym okresie zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 zamki tak\u017ce na Mazowszu, m.in. w Czersku, Warszawie i Ciechanowie.<\/span><\/p>\n

<\/a> Zamki zacz\u0119to budowa\u0107 na Mazowszu w drugiej po\u0142owie XIV wieku za panowania ksi\u0119cia Siemowita III z linii Piast\u00f3w mazowieckich. Zamek w Ciechanowie usytuowany na niedost\u0119pnym terenie bagnistej doliny rzeki \u0141ydyni by\u0142 przeznaczony na siedzib\u0119 ksi\u0105\u017c\u0119c\u0105, cho\u0107 pocz\u0105tkowo spe\u0142nia\u0142 funkcj\u0119 zamku refugialnego. Okres \u015bwietno\u015bci zamku to panowanie ksi\u0119cia Janusza I, syna Siemowita, kt\u00f3ry po kl\u0119sce Krzy\u017cak\u00f3w pod Grunwaldem w 1410 roku przebudowa\u0142 zamek na sw\u0105 rezydencj\u0119, stawiaj\u0105c okaza\u0142y budynek mieszkalny, podnosz\u0105c poziom dziedzi\u0144ca i k\u0142ad\u0105c ozdobny bruk2<\/sup><\/a>. Znajdowa\u0142 si\u0119 tu m.in. skarbiec ksi\u0119cia oraz kaplica ksi\u0105\u017c\u0119ca pw. \u015bw. Stanis\u0142awa. Losy zamku w Ciechanowie by\u0142y niezwykle burzliwe i s\u0105 wypadkow\u0105 burzliwych los\u00f3w Mazowsza, najpierw jako samodzielnego ksi\u0119stwa, a nast\u0119pnie po 1526 roku cz\u0119\u015bci Korony3<\/sup><\/a>. <\/span><\/p>\n

Zamek z uwagi na usytuowanie, pot\u0119\u017cn\u0105 konstrukcj\u0119 by\u0142 praktycznie nie do zdobycia, nigdy te\u017c nie zosta\u0142 zaj\u0119ty przez wroga. Nie podda\u0142 si\u0119 Krzy\u017cakom, kt\u00f3rzy go oblegali wielokrotnie, chc\u0105c otworzy\u0107 sobie drog\u0119 do serca Mazowsza. Okres \u015bwietno\u015bci prze\u017cy\u0142 za panowania ksi\u0119cia Janusza I, kt\u00f3ry po kl\u0119sce Krzy\u017cak\u00f3w pod Grunwaldem przebudowa\u0142 zamek na sw\u0105 ksi\u0105\u017c\u0119c\u0105 rezydencj\u0119. Na po\u0142udnie od zamku, na wysokiej skarpie Janusz I ulokowa\u0142 nowe miasto Ciechan\u00f3w z obszernym rynkiem i widokiem na okaza\u0142\u0105 ksi\u0105\u017c\u0119c\u0105 rezydencj\u0119. Przeszed\u0142 gruntown\u0105 przebudow\u0119, a kiedy wesz\u0142a do u\u017cycia bro\u0144 palna zosta\u0142 dostosowany do skutecznej obrony przed broni\u0105 paln\u0105. Podwy\u017cszono mury do obecnej wysoko\u015bci (10 m) i wie\u017ce – do 21 m, wybito otwory strzelnicze, wej\u015bcie g\u0142\u00f3wne przeniesiono do furty zachodniej, umocnionej murowanym przedbramiem i zwodzonym mostem.<\/span><\/p>\n

\u015amier\u0107 tego w\u0142adcy, a zw\u0142aszcza w\u0142\u0105czenie Mazowsza do Korony w 1526 roku oznacza\u0142y dla zamku koniec \u015bwietno\u015bci. Zarz\u0105dzali nim w imieniu kr\u00f3la starostowie kr\u00f3lewscy i nie ustrzegli przed stopniowym upadkiem i ruin\u0105. Na kr\u00f3tko w XVI w. zamek dosta\u0142 si\u0119 w r\u0119ce kr\u00f3lowej Bony, \u017cony kr\u00f3la Zygmunta Starego jako tzw. wdowia oprawa. Po jej wyje\u017adzie z Polski w 1556 r. zamek nie odzyska\u0142 ju\u017c swej dawnej \u015bwietno\u015bci. W czasie \u201epotopu szwedzkiego\u201d spotka\u0142 go los wielu polskich rezydencji – zosta\u0142 zaj\u0119ty przez Szwed\u00f3w i spalony. Nie pod\u017awign\u0105\u0142 si\u0119 ju\u017c z upadku i pozosta\u0142 na p\u00f3\u0142nocnym brzegu \u0141ydyni jako malownicza ruina. Po II rozbiorze Polski Prusacy w 1803 roku rozebrali wewn\u0119trzn\u0105 konstrukcj\u0119, z pozyskanej ceg\u0142y buduj\u0105c browar w Opinog\u00f3rze. Od 1818 roku ruiny zamku sta\u0142y si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 rodu Krasi\u0144skich. Z niegdy\u015b okaza\u0142ego i dobrze umocnionego zamku pozosta\u0142y jedynie zewn\u0119trzne mury. Mia\u0142y one jednak sw\u00f3j urok, skoro przyci\u0105ga\u0142y uwag\u0119 wielu pisarzy i poet\u00f3w. W tym czasie powsta\u0142 najbardziej chyba znany obraz zamku p\u0119dzla Napoleona Ordy. Zachwyca\u0142 si\u0119 widokiem zamku Zygmunt Krasi\u0144ski, przebywaj\u0105c w pobliskiej Opinog\u00f3rze, wspominali go swych dziennikach pisarze pozytywi\u015bci, odwiedzaj\u0105cy ziemi\u0119 ciechanowsk\u0105.<\/span><\/p>\n

<\/a> Na pocz\u0105tku XX wieku staraniem Adama i Edwarda Krasi\u0144skich przeprowadzono pierwsze powa\u017cne prace remontowe, zabezpieczaj\u0105c mury przed p\u0119kni\u0119ciami. Zamek przekazano w u\u017cytkowanie miejscowej stra\u017cy ogniowej, co te\u017c zabezpieczy\u0142o zamek przed bezmy\u015bln\u0105 dewastacj\u0105.<\/span><\/p>\n

Trzeba przypomnie\u0107 o upiornej roli zamku w czasie II wojny \u015bwiatowej i okupacji hitlerowskiej. Niemcy uczynili z niego miejsce pokazowych egzekucji, kt\u00f3re mia\u0142y zastraszy\u0107 ciechanowian przed udzia\u0142em w konspiracji. Jedno z takich wydarze\u0144 17 grudnia 1942 roku upami\u0119tnia kamie\u0144 na dziedzi\u0144cu zamku. Stracono w\u00f3wczas przez powieszenie czterech \u017co\u0142nierzy AK. Bohaterem tych wydarze\u0144 zosta\u0142 Roman Konwerski, kt\u00f3ry odm\u00f3wi\u0142 pe\u0142nienia roli kata, za co r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142 przez Niemc\u00f3w zamordowany4<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

<\/a> Pierwsze pr\u00f3by remontu zamku podj\u0119to w pocz\u0105tkach XX wieku. Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej w latach 50-tych, zw\u0142aszcza po tzw. \u201eodwil\u017cy pa\u017adziernikowej\u201d w 1957 roku, ciechanowscy regionali\u015bci skupieni w Towarzystwie Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Ciechanowskiej rozpocz\u0119li batali\u0119 o ratowanie zamku. Powsta\u0142 specjalny Komitet Centrum Kultury pod przewodnictwem Jerzego S. G\u00f3rskiego, kt\u00f3ry gromadzi\u0142 \u015brodki finansowe na odbudow\u0119 zamku. Doprowadzono do rozpocz\u0119cia skromnych prac konserwatorskich i bada\u0144 archeologicznych. Symbol trudnej przesz\u0142o\u015bci miasta i regionu zyska\u0142 szans\u0119 na d\u017awigni\u0119cie si\u0119 z zapa\u015bci. Jako obiekt turystyczny, tzw. trwa\u0142a ruina zosta\u0142 oddany do u\u017cytku 22 lipca 1985 roku, pe\u0142ni\u0105c funkcje zabytkowej plac\u00f3wki Muzeum Okr\u0119gowego w Ciechanowie, obecnie Muzeum Szlachty Mazowieckiej. Po zrekonstruowanej piwnicy zamkowej, tzw. sali gotyckiej z niewielk\u0105 ekspozycj\u0105 i baszcie oprowadza\u0142 turyst\u00f3w dobry duch zamku, pan Jan Korzybski, autor licznych publikacji dotycz\u0105cych zamku. <\/span><\/p>\n

Dopiero w XXI w. dzia\u0142ania muzeum, a tak\u017ce zaanga\u017cowanie wielu \u015brodowisk, w tym TMZC, doprowadzi\u0142y do rozpocz\u0119cia odbudowy zamku. Kwestia kluczow\u0105 by\u0142o rozstrzygni\u0119cie powa\u017cnego problemu: czy zamek zostanie zrekonstruowany, czy poddany rewitalizacji. Ostatecznie zacz\u0119to realizowa\u0107 projekt rewitalizacji wpisuj\u0105cy w zabytkowe mury zamku nowoczesn\u0105 konstrukcj\u0119 \u017celbetonowo-szklan\u0105 o charakterze wystawowym. <\/span><\/p>\n

Sugestie bibliograficzne:<\/span><\/p>\n

Zamek Ksi\u0105\u017c\u0105t Mazowieckich w Ciechanowie<\/i><\/span>: strona internetowa Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie<\/span><\/p>\n

Leszek Kajzer, Stanis\u0142aw Ko\u0142odziejski, Jan Salm, <\/span>Leksykon zamk\u00f3w w Polsce<\/i><\/span>, Arkady, Warszawa 2012<\/span><\/p>\n

Agnieszka Sypek, Robert Sypek, <\/span>Zamki i warownie ziemi mazowieckiej<\/i><\/span>, Wydawnictwo Trio, Warszawa 2002<\/span><\/p>\n

Grzegorz K\u0119sik, <\/span>Sp\u00f3r o rewitalizacj\u0119 zamku w Ciechanowie<\/i><\/span>, Ciechan\u00f3w 2011<\/span><\/p>\n

Jan K. Korzybski, <\/span>Zamek w Ciechanowie<\/i><\/span>, TMZC, Ciechan\u00f3w 1986<\/span><\/p>\n

\n

1<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

2<\/a> W 2016 roku Muzeum zorganizowa\u0142o konferencj\u0119 naukow\u0105 na temat Zamek Ksi\u0105\u017c\u0105t<\/i> Mazowieckich w Ciechanowie \u2013 nowe spojrzenie<\/i>. <\/sup>Histori\u0119 zamku na tle historycznych uwarunkowa\u0144 okresu \u015bredniowiecza i sytuacj\u0119, w jakiej rodzi\u0142a si\u0119 polska pa\u0144stwowo\u015b\u0107, miasto i zamek , przedstawi\u0142a prof. dr hab. El\u017cbieta Kowalczyk-Heyman z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, a wyniki bada\u0144 archeologicznych prowadzonych w 2008 roku om\u00f3wi\u0142 mgr Zbigniew Miecznikowski z Muzeum Mazowieckiego w P\u0142ocku. W \u015bwietle tych bada\u0144 powstanie zamku mo\u017cna datowa\u0107 ju\u017c na XIII wiek, a dzisiejsze mury wzniesione zosta\u0142y na starym grodzisku. Relacj\u0119 z konferencji zamie\u015bci\u0142 \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d, nr 44 z 1 XI 2016 r.<\/p>\n<\/div>\n

\n

3<\/a> Historia zamku w Ciechanowie zosta\u0142a opisana w szeregu pozycji naukowych i popularno-naukowych, wskazanych w przypisach jako \u017ar\u00f3d\u0142a wiedzy o historii zamku. Jest tak\u017ce rzetelnie opisana w materia\u0142ach Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie, na stronie internetowej muzeum, tak\u017ce w publikacjach miasta Ciechan\u00f3w oraz w wydawnictwach TMZC.<\/p>\n<\/div>\n

\n

4<\/a> Pe\u0142ny opis dramatycznych wydarze\u0144 znajduje si\u0119 w niniejszej publikacji w cz\u0119\u015bci po\u015bwi\u0119conej okresowi okupacji hitlerowskiej.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lokalizacja: zewn\u0119trzne mury zamku w Ciechanowie, ul. Zamkowa tu\u017c za mostem na \u0141ydyni Ods\u0142oni\u0119cie: 1957 Materia\u0142: tablica z drewna, tekst pisany odr\u0119cznie farb\u0105 olejn\u0105; wymiary: 500 mm x 700 mm Problematyka ochrony zabytk\u00f3w kultury w pierwszych latach powojennych nie mog\u0142a … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":102,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-202","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/202","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=202"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/202\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":328,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/202\/revisions\/328"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=202"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}