{"id":235,"date":"2022-09-04T20:42:35","date_gmt":"2022-09-04T18:42:35","guid":{"rendered":"https:\/\/tmzc.pl\/?page_id=235"},"modified":"2022-09-04T20:51:00","modified_gmt":"2022-09-04T18:51:00","slug":"8-tablica-ku-czci-bohaterow-powstania-styczniowego","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/8-tablica-ku-czci-bohaterow-powstania-styczniowego\/","title":{"rendered":"8. Tablica ku czci bohater\u00f3w powstania styczniowego"},"content":{"rendered":"

Lokalizacja: Ko\u015bci\u00f3\u0142 Nawiedzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny (ko\u015bci\u00f3\u0142 poklasztorny \u2013 parafia pw. \u015bw. Tekli), ul. Augustia\u0144ska w Ciechanowie<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n

Ods\u0142oni\u0119cie: 20 I 2013; fundator i wykonawca: Bernard Grzankowski<\/span><\/p>\n

Materia\u0142: czarny granit; wymiary: 900 mm x 750 mm<\/span><\/p>\n

Ostatnie dni stycznia przywo\u0142uj\u0105 niezmiennie od lat pami\u0119\u0107 powstania styczniowego i jego bohaterskich uczestnik\u00f3w, kt\u00f3rzy w dziejach p\u00f3\u0142nocnego Mazowsza zapisali niezwykle chwalebn\u0105 kart\u0119. Zygmunt Padlewski, Tomasz Kolbe, Samuel Posner, Kazimierz Wolski, Tomasz Solecki, J\u00f3zef Jackowski, Karol Lutz, Romuald Ostrowski, Bronis\u0142aw i Balbina Gosztoftowie, Aniela Radzicka \u2026. to postacie utrwalone w zbiorowej pami\u0119ci Mazowszan. W tym gronie powinien znale\u017a\u0107 si\u0119 tak\u017ce znany literat i bliski wsp\u00f3\u0142pracownik Zygmunta Padlewskiego, J\u00f3zef Narzymski. Fascynuj\u0105ca sylwetk\u0119 w\u0142a\u015bciciela maj\u0105tku Bogate pod Przasnyszem, powsta\u0144ca i emigranta przedstawi\u0142 prof. Leszek Zygner1<\/sup><\/a>, tak\u017ce dr Teresa Kaczorowska w interesuj\u0105cym szkicu pt. \u201eKarmazyn wyko\u0142ysany w aksamicie\u201d2<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

W 1980 r. w zwi\u0105zku ze zbli\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 120-t\u0105 rocznic\u0105 wybuchu powstania styczniowego w \u015brodowisku ciechanowskich regionalist\u00f3w rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 dyskusja o sposobie upami\u0119tnienia ofiar powstania. Pojawi\u0142 si\u0119 pomys\u0142 budowy kopca powsta\u0144czego w parku im. J. D\u0105browskiego nad \u0141ydyni\u0105. \u00d3wczesny prezes TMZC Edward Lewandowski by\u0142 gor\u0105cym zwolennikiem projektu, ale wkr\u00f3tce okaza\u0142o si\u0119, \u017ce koncepcja przekracza mo\u017cliwo\u015bci TMZC. Interesuj\u0105cy projekt kopca powsta\u0144czego od\u0142o\u017cono ad akta, nigdy ju\u017c nie pojawi\u0142 si\u0119 w przestrzeni publicznej jako inwestycja mo\u017cliwa do przeprowadzenia.<\/span><\/p>\n

Trzydzie\u015bci lat p\u00f3\u017aniej w 2013 r. w 150-t\u0105 rocznic\u0119 wybuchu powstania TMZC ufundowa\u0142o kilka tablic pami\u0119ci, kt\u00f3re zosta\u0142y umieszczone w miejscach, gdzie rozgrywa\u0142y si\u0119 dramatyczne wydarzenia 1863 roku: w Rydzewie, miejscu trzech bitew z Rosjanami (12 marca, 5 maja i 8 wrze\u015bnia), w ko\u015bciele parafialnym w Ze\u0144boku oraz w ko\u015bciele poaugustia\u0144skim w Ciechanowie3<\/sup><\/a>. <\/span><\/p>\n

Tablica dedykowana jest bohaterom powstania styczniowego. W g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci granitowej tablicy autor projektu umie\u015bci\u0142 grawerunek znanego obrazu Artura Grottgera pt. <\/span>Bitwa<\/i><\/span> z cyklu \u201ePolonia\u201d. Obok znajduje si\u0119 niewielki fragment wiersza Wincentego Pola \u201eW krwawym polu srebrne ptasz\u0119\u2026\u201d:<\/span> Obok Or\u0142a znak Pogoni, \/ poszli nasi w b\u00f3j bez broni. \/ Niechaj Polska zna, \/Jakich syn\u00f3w ma!4<\/sup><\/a> <\/i><\/span>Poni\u017cej znalaz\u0142a si\u0119 znana sentencja: \u201e<\/span>Umarli, by\u015bmy<\/i><\/span> mogli \u017cy\u0107 jako wolni ludzie<\/i><\/span>\u201d. W wersji \u0142aci\u0144skiej: <\/span>\u201eMortui sunt ut liberii vivanus\u201d<\/i><\/span> znajduje si\u0119 nad sklepieniem fragmentu kolumnady, znajduj\u0105cej si\u0119 na Cmentarzu Obro\u0144c\u00f3w Lwowa. Poni\u017cej znajduje si\u0119 \u0142aci\u0144ski zwrot <\/span>\u201eBenedicat vos omnipotens Deus\u201d<\/i><\/span> (pol. <\/span>\u201eNiech was<\/i><\/span> b\u0142ogos\u0142awi wszechmog\u0105cy B\u00f3g\u201d<\/i><\/span>), stanowi\u0105cy oczywiste nawi\u0105zanie do bohater\u00f3w powstania styczniowego, kt\u00f3rych \u015bmier\u0107 otworzy\u0142a nam drog\u0119 do wolno\u015bci5<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

Uroczyste ods\u0142oni\u0119cie tablicy w ko\u015bciele pw. Nawiedzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny w Ciechanowie odby\u0142o si\u0119 20 stycznia 2013 r. podczas uroczystej mszy \u015bw. Ko\u015bci\u00f3\u0142 ten w czasach powstania styczniowego by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 klasztoru oo. augustian\u00f3w, a sami zakonnicy w wyniku represji carskich musieli opu\u015bci\u0107 Ciechan\u00f3w. Noc\u0105 27 listopada 1864 r. wojsko otoczy\u0142o klasztor, zakonnik\u00f3w za\u0142adowano na furgony i wywieziono w inny zak\u0105tek imperium rosyjskiego. Tak\u0105 cen\u0119 zap\u0142acili bracia oo. augustianie za zaanga\u017cowanie si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 patriotyczn\u0105 w okresie powstania styczniowego. Nigdy ju\u017c nie powr\u00f3cili do Ciechanowa, ale ich obecno\u015b\u0107 przetrwa\u0142a w pami\u0119ci ciechanowian. Ich zas\u0142ugi dla kraju i naszego regionu przypomnia\u0142 w homilii proboszcz parafii \u015bw. Tekli, ks. Wojciech Hubert. Po ods\u0142oni\u0119ciu tablicy przedstawiciele w\u0142adz miasta i powiatu, kombatant\u00f3w i m\u0142odzie\u017cy szkolnej z\u0142o\u017cyli kwiaty przed pomnikiem Tomasza Kolbego na skwerze im. TON przed klasztorkiem. Honorow\u0105 wart\u0119 przy tablicy i popiersiem T. Kolbego zaci\u0105gn\u0119li cz\u0142onkowie grupy rekonstrukcyjnej 79. Pu\u0142ku Piechoty Strzelc\u00f3w S\u0142onimskich6<\/sup><\/a>. <\/span><\/p>\n

Jak dosz\u0142o do wybuchu powstania styczniowego? Przyczyn kolejnego zrywu niepodleg\u0142o\u015bciowego Polak\u00f3w nale\u017cy szuka\u0107 w historii powstania listopadowego. Upadek zrywu niepodleg\u0142o\u015bciowego w 1830 r. mia\u0142 liczne negatywne konsekwencje dla Polski i Polak\u00f3w, w tym powa\u017cne ograniczenie autonomii Kr\u00f3lestwa Polskiego. 26 lutego 1832 r. cesarz Miko\u0142aj I Romanow zni\u00f3s\u0142 konstytucj\u0119, zast\u0119puj\u0105c j\u0105 Statutem Organicznym, kt\u00f3ry likwidowa\u0142 sejm, samodzieln\u0105 armi\u0119 i praktycznie w\u0142\u0105czy\u0142 Kr\u00f3lestwo do imperium rosyjskiego na zasadzie autonomii administracyjnej. Przywr\u00f3ci\u0142 te\u017c tytu\u0142 namiestnika sprawuj\u0105cego w\u0142adz\u0119 cywiln\u0105 i wojskow\u0105. Feldmarsza\u0142ek Iwan Paskiewicz rozpocz\u0105\u0142 zintensyfikowan\u0105 rusyfikacj\u0119, zmierzaj\u0105ca do wynarodowienia Polak\u00f3w poprzez obowi\u0105zkowe nauczanie j\u0119zyka rosyjskiego i propagowanie rosyjskiej kultury, religii, wzor\u00f3w i postaw. Potrzeba by\u0142o jednego pokolenia, aby otrz\u0105sn\u0105\u0107 si\u0119 z popowstaniowego szoku i drastycznych depresji, by wr\u00f3ci\u0142a wiara i nadzieja, \u017ce nie wszystko jeszcze stracone. Pierwsze przejawy odrodzenia pojawi\u0142y si\u0119 po przegranej Rosji w wojnie krymskiej w 1856 r. Na pocz\u0105tku tego roku zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 pierwsze polskie organizacje spiskowe. Nabo\u017ce\u0144stwa \u017ca\u0142obne za dusze powsta\u0144c\u00f3w listopadowych zacz\u0119\u0142y nabiera\u0107 masowego charakteru, a wkr\u00f3tce przerodzi\u0142y si\u0119 w publiczne manifestacje. Pola\u0142a si\u0119 krew. Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki og\u0142osi\u0142 \u017ca\u0142ob\u0119 narodow\u0105. 14 pa\u017adziernika 1861 r. rosyjski namiestnik gen. Karol hr. Lambert wprowadzi\u0142 stan wojenny. W takich warunkach formowa\u0142 si\u0119 ruch konspiracyjny, skupiony w dw\u00f3ch organizacjach: \u201eCzerwonych\u201d i \u201eBia\u0142ych\u201d. Spiskiem \u201eBia\u0142ych\u201d kierowa\u0142 Komitet Centralny Narodowy pod przewodnictwem gen. Jaros\u0142awa D\u0105browskiego, kt\u00f3ry w lipcu 1862 r. powo\u0142a\u0142 Organizacj\u0119 Narodow\u0105 z zadaniem przygotowania powstania i odbudowy pa\u0144stwa polskiego w granicach z 1771 r. Organizacja skupi\u0142a w ca\u0142ym Kr\u00f3lestwie ok. 20.000 zaprzysi\u0119\u017conych cz\u0142onk\u00f3w. Powo\u0142ano naczelnik\u00f3w wojew\u00f3dztw, powiat\u00f3w i okr\u0119g\u00f3w. Powsta\u0142, na razie w konspiracji, zal\u0105\u017cek przysz\u0142ej armii narodowej. Jednym z zasadniczych punkt\u00f3w programu ideowego \u201eCzerwonych\u201d by\u0142a reforma agrarna i demokratyzacja w\u0142adzy. \u201eCzerwoni\u201d d\u0105\u017cyli do jak najszybszego wybuchu powstania z udzia\u0142em uw\u0142aszczonych ch\u0142op\u00f3w. Takiego postulatu nie akceptowa\u0142o ugrupowanie \u201eBia\u0142ych\u201d, skupiaj\u0105ce patriotycznie nastawionych ziemian, arystokrat\u00f3w i bogatych mieszczan.<\/span><\/p>\n

Dzia\u0142acze ugrupowania \u201eBia\u0142ych\u201d d\u0105\u017cyli do sukcesywnego powi\u0119kszania autonomii Kr\u00f3lestwa Polskiego i rozbudzania \u015bwiadomo\u015bci narodowej Polak\u00f3w. Walk\u0119 zbrojn\u0105 z imperium rosyjskim odsuwali na plan dalszy, kiedy pojawi si\u0119 odpowiednia koniunktura polityczna, sprzyjaj\u0105ca d\u0105\u017ceniom niepodleg\u0142o\u015bciowym Polak\u00f3w. W\u0142adze rosyjskie, dostrzegaj\u0105c radykalizacj\u0119 ruchu niepodleg\u0142o\u015bciowego zdecydowa\u0142y si\u0119 na jego rozbicie. Z g\u0142\u0119bi imperium zacz\u0119\u0142y nadci\u0105ga\u0107 oddzia\u0142y wojsk zaborczych. Margrabia Aleksander Wielopolski jako naczelnik rz\u0105du cywilnego Kr\u00f3lestwa Polskiego, nie widz\u0105c szans na powstrzymanie \u201eCzerwonych\u201d, og\u0142osi\u0142 w po\u0142owie stycznia 1863 r. niespodziewany pob\u00f3r do wojska rosyjskiego, zwany w historiografii polskiej brank\u0105. Pr\u00f3ba wcielenia do armii znienawidzonego wroga, zw\u0142aszcza drobnej szlachty i mieszcza\u0144stwa, okaza\u0142a si\u0119 lontem, kt\u00f3ry spowodowa\u0142 eksplozj\u0119: rozpali\u0142 emocje patriot\u00f3w i spowodowa\u0142 rozpocz\u0119cie dzia\u0142a\u0144 zbrojnych, znacznie wcze\u015bniej przed planowanym na wiosn\u0119 1864 r. terminem powstania. Komitet Centralny Narodowy przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w Tymczasowy Rz\u0105d Narodowy. Ludwika Mieros\u0142awskiego powo\u0142ano na dyktatora powstania i w nocy z 22 na 23 stycznia 1863 r. og\u0142oszono manifest, zapowiadaj\u0105cy wybuch powstania, uw\u0142aszczenie ch\u0142op\u00f3w i nadanie ziemi bezrolnym uczestnikom powstania. Powstanie sta\u0142o si\u0119 faktem!<\/span><\/p>\n

W planach powsta\u0144czych p\u00f3\u0142nocne Mazowsze mia\u0142o odegra\u0107 powa\u017cn\u0105, a mo\u017ce i decyduj\u0105c\u0105 rol\u0119, poniewa\u017c plan powsta\u0144czy zak\u0142ada\u0142 opanowanie P\u0142ocka, gdzie mia\u0142 ujawni\u0107 si\u0119 Rz\u0105d Narodowy. Komisarzem rz\u0105dowym wojew\u00f3dztwa mazowieckiego zosta\u0142 Zygmunt Padlewski, a p\u0142ockiego \u2013 Kazimierz Konrad B\u0142aszczy\u0144ski. Funkcj\u0119 naczelnika powiatu przasnyskiego (obejmuj\u0105cego w\u00f3wczas ziemi\u0119 ciechanowsk\u0105) sprawowa\u0142 w chwili wybuchu powstania Tomasz Kolbe. P\u0142ock mia\u0142 by\u0107 zatem tymczasow\u0105 siedzib\u0105 rz\u0105du polskiego i g\u0142\u00f3wn\u0105 baz\u0105 powsta\u0144cz\u0105.<\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d tysi\u0119cy Polak\u00f3w r\u00f3\u017cnego stanu, walcz\u0105cych w powsta\u0144czych oddzia\u0142ach lub udzielaj\u0105cych powsta\u0144com pomocy, znajdowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c osoby wyznania moj\u017ceszowego7<\/sup><\/a>. Szczeg\u00f3lnie du\u017co \u017byd\u00f3w walcz\u0105cych w powsta\u0144czych oddzia\u0142ach rekrutowa\u0142o si\u0119 spo\u015br\u00f3d przeznaczonych do os\u0142awionej branki, ich nazwiska znalaz\u0142y si\u0119 na listach poborowych do carskiej armii. Porzucali w tych okoliczno\u015bciach swoje domy i chronili si\u0119 w okolicznych lasach, a potem wst\u0119powali do organizuj\u0105cych si\u0119 w terenie oddzia\u0142\u00f3w powsta\u0144czych. Z samego tylko P\u0142ocka w walkach powsta\u0144czych wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 blisko 100 \u017byd\u00f3w. Byli w oddzia\u0142ach Z. Padlewskiego, niewykluczone wi\u0119c, \u017ce walczyli r\u00f3wnie\u017c na ziemi ciechanowskiej. \u017bydzi trafiali do r\u00f3\u017cnych formacji powsta\u0144czych: oddzia\u0142\u00f3w walcz\u0105cych bezpo\u015brednio z wrogiem, do \u017candarmerii powsta\u0144czej, tzw. \u201esztyletnik\u00f3w\u201d, kt\u00f3rzy opr\u00f3cz funkcji porz\u0105dkowych wykonywali wyroki na zdrajcach. Znajdowali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d oddzia\u0142\u00f3w pomocniczych, jak oddzia\u0142y sanitarne i aprowizacyjne, udzielali walcz\u0105cym schronienia, pomocy i wsparcia. Wielu z nich znalaz\u0142o si\u0119 w panteonie bohater\u00f3w powstania, cho\u0107by Samuel Posner z Kuchar k. P\u0142o\u0144ska, poleg\u0142y w walkach pod Rozwozinem k. \u017buromina, czy Karolina Michelson, kt\u00f3ra z m\u0119\u017cem i c\u00f3reczkami mieszka\u0142a w Amielinie k. Krasnosielca, gdzie m\u0105\u017c prowadzi\u0142 szynk przy miejscowej hucie szk\u0142a.<\/span><\/p>\n

Walki powsta\u0144cze na p\u00f3\u0142nocnym Mazowszu zako\u0144czy\u0142y si\u0119 kl\u0119sk\u0105. \u0179r\u00f3d\u0142a m\u00f3wi\u0105 o 1.459 powsta\u0144cach uj\u0119tych z broni\u0105 w r\u0119ku oraz 10.804 osobach wi\u0119zionych i represjonowanych z terenu guberni p\u0142ockiej. Z tej grupy 15 os\u00f3b rozstrzelano, 17 powieszono, 177 zes\u0142ano na katorg\u0119 od 3 do 20 lat, 142 osadzono w wi\u0119zieniach, 360 zes\u0142ano na Syberi\u0119, 84 wys\u0142ano do r\u00f3\u017cnych twierdz rosyjskich, 268 do wojskowych batalion\u00f3w karnych8<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

Sugestie bibliograficzne: <\/span><\/p>\n

Kieniewicz Stefan, <\/span>Powstanie styczniowe<\/i><\/span>, PWN, Warszawa 198<\/span><\/p>\n

Stefan Kieniewicz, Andrzej Zahorski, W\u0142adys\u0142aw Zajewski, <\/span>Trzy powstania narodowe:<\/i><\/span> ko\u015bciuszkowskie, listopadowe, styczniowe<\/i><\/span>, Warszawa 1994<\/span><\/p>\n

Ramotowska Franciszka, <\/span>Tajemne pa\u0144stwo polskie<\/i><\/span>, t. I-II. Warszawa 1999.<\/span><\/p>\n

Juszkiewicz Ryszard, <\/span>Powstanie styczniowe na p\u00f3\u0142nocnym Mazowszu<\/i><\/span>, Warszawa 1992.<\/span><\/p>\n

Ewa Paczoska, <\/span>Powstanie styczniowe w literaturze \u2013 trauma i nadzieja<\/i><\/span>, \u201eCiechanowskie Zeszyty Literackie\u201d Nr 15\/2013, s. 9-17<\/span><\/p>\n

Barbara Petrozolin-Skowro\u0144ska, <\/span>Zanim poszli w b\u00f3j \u2026 czyli o genezie powstania styczniowego,<\/i><\/span> \u201eCiechanowskie Zeszyty Literackie\u201d Nr 15\/2013, s. 18-27<\/span><\/p>\n

Bogumi\u0142a Umi\u0144ska, <\/span>Niechaj Polska zna, jakich syn\u00f3w ma. W 150. rocznic\u0119 Powstania<\/i><\/span> Styczniowego na p\u00f3\u0142nocnym Mazowszu<\/i><\/span>, TMZC, Ciechan\u00f3w 2015<\/span><\/p>\n

Jerzy Pe\u0142ka, <\/span>Powstanie styczniowe na P\u00f3\u0142nocnym Mazowszu<\/i><\/span>, \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d, nr 5\/1987, przedruk w \u201eMazowsze ciechanowskie \u2013 moja ma\u0142a ojczyzna\u201d, s. 180-182<\/span><\/p>\n

Jerzy Pe\u0142ka, <\/span>Spo\u0142ecze\u0144stwo wobec powstania styczniowego<\/i><\/span>, \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d, nr 5\/11987, przedruk w \u201eMazowsze ciechanowskie \u2013 moja ma\u0142a ojczyzna\u201d, s. 193-194<\/span><\/p>\n

\n

1<\/a> Leszek Zygner, Szabl\u0105 i pi\u00f3rem,<\/i> \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d, z cyklu \u201eMazowieckie impresje historyczne\u201d<\/p>\n<\/div>\n

\n

2<\/a> Teresa Kaczorowska, Karmazyn wyko\u0142ysany na aksamicie, jako literat i powstaniec styczniowy,<\/i> Ciechanowskie Zeszyty Literackie\u201d Nr 15, Zwi\u0105zek Literat\u00f3w na Mazowszu, Ciechan\u00f3w 2013, s. 48-83<\/p>\n<\/div>\n

\n

3<\/a> Augustian\u00f3w sprowadzi\u0142 do Ciechanowa Siemowit III w 1358 roku. Konwent ciechanowski nale\u017ca\u0142 do prowincji bawarskiej z siedziba w Ratyzbonie. Pierwotna budowla zespo\u0142u klasztornego przy \u00f3wczesnym placu targowym by\u0142a konstrukcj\u0105 drewnian\u0105 w pierwszej \u0107wierci XVI w. drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 zast\u0105piony murowanym, zbudowanym na planie krzy\u017ca \u0142aci\u0144skiego. Augustianie przebywali w Ciechanowie do 1864, czyli do chwili kasaty zakonu po powstaniu styczniowym.<\/p>\n<\/div>\n

\n

4<\/a> Do s\u0142\u00f3w wiersza Wincentego Pola z 1863 roku, rozpoczynaj\u0105cego si\u0119 s\u0142owami: W krwawym polu srebrne ptasz\u0119<\/i>, muzyk\u0119 skomponowa\u0142 Alfred Bojarski. Pie\u015b\u0144 jako akt po\u017cegnania m\u0119\u017cczyzn przy\u0142\u0105czaj\u0105cych si\u0119 do powstania styczniowego zyska\u0142a szybko popularno\u015b\u0107 i wkr\u00f3tce wiele oddzia\u0142\u00f3w powsta\u0144czych \u015bpiewa\u0142o j\u0105 na szlakach bitewnych.<\/p>\n<\/div>\n

\n

5<\/a> Fragment kanonicznego b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa, kt\u00f3re wypowiada celebrans na zako\u0144czenie mszy \u015bw. przed rozes\u0142aniem, ostatnim elementem liturgii mszalnej: \u201eBenedicat vos omnipotens Deus, Pater, et Filius et Spiritus Sanctus\u201d (pol. \u201eNiech was b\u0142ogos\u0142awi wszechmog\u0105cy B\u00f3g, Ojciec i Syn i Duch \u015awi\u0119ty.\u201d). Po tych s\u0142owach kap\u0142an czyni nad wiernymi znak krzy\u017ca. B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo Jezusa powtarzane przez kap\u0142ana odnotowali ewangeli\u015bci Mateusz i \u0141ukasz.<\/p>\n<\/div>\n

\n

6<\/a> Na podstawie relacji red. Krzysztofa Kowalskiego w \u201eTygodniku Ciechanowskim\u201d z 22 stycznia 2013 r.<\/p>\n<\/div>\n

\n

7<\/a> Leszek Zygner, \u017bydowscy powsta\u0144cy z p\u00f3\u0142nocnego Mazowsza<\/i>, art. z serii Mazowieckie impresje historyczne<\/i>, \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d, nr \u2026\u2026<\/p>\n<\/div>\n

\n

8<\/a> Podana wy\u017cej ilo\u015b\u0107 ofiar powstania przytacza za Agatonem Gillerem Aleksander Kociszewski w artykule \u017bycie<\/i> polityczne i kulturalne Mazowsza (1815-1864)<\/i>, zamieszczonym w publikacji Dzieje Mazowsza<\/i>, t. 3 pod redakcj\u0105 prof. Janusza Szczepa\u0144skiego, WSH w Pu\u0142tusku, Pu\u0142tusk 2013, s. 128-145<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lokalizacja: Ko\u015bci\u00f3\u0142 Nawiedzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny (ko\u015bci\u00f3\u0142 poklasztorny \u2013 parafia pw. \u015bw. Tekli), ul. Augustia\u0144ska w Ciechanowie Ods\u0142oni\u0119cie: 20 I 2013; fundator i wykonawca: Bernard Grzankowski Materia\u0142: czarny granit; wymiary: 900 mm x 750 mm Ostatnie dni stycznia przywo\u0142uj\u0105 niezmiennie … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":108,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-235","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/235","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=235"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/235\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":242,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/235\/revisions\/242"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=235"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}