{"id":301,"date":"2022-09-04T23:02:57","date_gmt":"2022-09-04T21:02:57","guid":{"rendered":"https:\/\/tmzc.pl\/?page_id=301"},"modified":"2022-09-04T23:02:57","modified_gmt":"2022-09-04T21:02:57","slug":"20-tablica-pamieci-ku-czci-doktora-franciszka-rajkowskiego","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/20-tablica-pamieci-ku-czci-doktora-franciszka-rajkowskiego\/","title":{"rendered":"20. Tablica pami\u0119ci ku czci doktora Franciszka Rajkowskiego"},"content":{"rendered":"

Lokalizacja: Ciechan\u00f3w, ul. Ma\u0142gorzacka 16 (do 1990 r. ul. M. Nowotki) – budynek dawnej szko\u0142y medycznej, obecnie Szko\u0142y Muzycznej I stopnia im. S. Moniuszki<\/span><\/p>\n

Ods\u0142oni\u0119cie: 31 XI 1971, za dyrekcji J\u00f3zefa Szyma\u0144skiego, tablica od 1992 w depozycie Muzeum Szlachty Mazowieckiej<\/span><\/p>\n

Towarzystwo Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Ciechanowskiej w\u0142a\u015bciwie od pocz\u0105tku swojej dzia\u0142alno\u015bci stara\u0142o si\u0119 przywr\u00f3ci\u0107 do spo\u0142ecznej \u015bwiadomo\u015bci sylwetk\u0119 Franciszka Rajkowskiego, ciechanowskiego lekarza i \u015bwiat\u0142ego pozytywisty, kt\u00f3rego dzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczna i zawodowa odcisn\u0119\u0142a wyra\u017ane pi\u0119tno na obrazie Ciechanowa z prze\u0142omu XIX\/XX wieku. Istotn\u0105 rol\u0119 w tym procesie odegra\u0142o ufundowanie tablicy pami\u0105tkowej ku czci doktora Rajkowskiego. Wyb\u00f3r miejsca by\u0142 dyskutowany, ale zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 zarz\u0105du TMZC przychyli\u0142a si\u0119 do propozycji umieszczenia tablicy na budynku \u00f3wczesnego Liceum Medycznego Piel\u0119gniarstwa przy ul. M. Nowotki 16 w Ciechanowie.<\/span><\/p>\n

Kim by\u0142 Franciszek Rajkowski, kt\u00f3rego szko\u0142a chcia\u0142a uczyni\u0107 swym patronem, a lokalni regionali\u015bci upami\u0119tni\u0107 jego posta\u0107 i dzia\u0142alno\u015b\u0107 lekarsk\u0105? Oto kr\u00f3tki \u017cyciorys tego zas\u0142u\u017conego lekarza i dzia\u0142acza spo\u0142ecznego z prze\u0142omu XIX\/XX wieku, opracowany na podstawie biogramu z publikacji Edwarda Lewandowskiego <\/span>Ciechanowski s\u0142ownik biograficzny <\/i><\/span>oraz tego samego autora <\/span>Doktor Franciszek Rajkowski i jego Ciechan\u00f3w1<\/sup><\/a>.<\/i><\/span><\/p>\n

Urodzi\u0142 si\u0119 4 stycznia 1848 r. w Jarlutach Wielkich pod Ciechanowem, gm. Regimin w rodzinie ch\u0142opskiej jako syn Ignacego i Joanny z Winkowskich. Podobno ju\u017c we wczesnym dzieci\u0144stwie postanowi\u0142 zosta\u0107 lekarzem i \u2026 unika\u0107 w przysz\u0142o\u015bci alkoholu. Postanowienie mia\u0142o prawdopodobnie zwi\u0105zek z obrazem podpitego grabarza, kt\u00f3ry chowa\u0142 zmar\u0142ych w czasie epidemii cholery, poci\u0105gaj\u0105c co rusz z butelki. S\u0142owa dotrzyma\u0142 w obu przypadkach i jako lekarz zaleca\u0142 zawsze wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107 od alkoholu. Najpierw uczy\u0142 si\u0119 w domu rodzinnym pod kierunkiem matki, nast\u0119pnie w szk\u00f3\u0142ce organisty w Lekowie i dalej w Szkole Powiatowej w M\u0142awie. Jego kolegami szkolnymi byli m.in. W\u0142adys\u0142aw Smole\u0144ski z Grabienic Ma\u0142ych, p\u00f3\u017aniejszy wybitny historyk i Wojciech Piechowski, malarz z Nosarzewa Borowego. W 1866 r. uzyska\u0142 matur\u0119 w III Gimnazjum Rosyjskim w Warszawie z nagrod\u0105 za wybitne osi\u0105gni\u0119cia w nauce. Dzi\u0119ki wsparciu proboszcza lekowskiego ks. Hipolita Wa\u015bniewskiego zosta\u0142 przyj\u0119ty na Wydzia\u0142 Lekarski Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej Warszawskiej. W czasie studi\u00f3w pozostawa\u0142 pod ogromnym wp\u0142ywem profesora Tytusa Cha\u0142ubi\u0144skiego, kt\u00f3ry zleci\u0142 mu badania mieszka\u0144c\u00f3w Powi\u015bla, a nast\u0119pnie przyj\u0105\u0142 jako asystenta na swojej katedrze. W tym czasie pozna\u0142 si\u0119 te\u017c z Aleksandrem \u015awi\u0119tochowskim, kt\u00f3ry studiowa\u0142 w\u00f3wczas histori\u0119. Po uko\u0144czeniu studi\u00f3w w 1871 r. otrzyma\u0142 stypendium i kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w Wiedniu. Rok p\u00f3\u017aniej zrezygnowa\u0142 z niew\u0105tpliwej kariery naukowej i wr\u00f3ci\u0142 na rodzinn\u0105 ziemi\u0119 ciechanowsk\u0105. W Ciechanowie odbywa\u0142 wcze\u015bniej praktyk\u0119 studenck\u0105, co te\u017c mia\u0142o pewien wp\u0142yw na decyzj\u0119 o przysz\u0142ej pracy. By\u0107 mo\u017ce jednak ziarno prawdy tkwi w anegdocie, kt\u00f3r\u0105 przytacza w biografii doktora E. Lewandowski. Podczas wizyty u doktora Maksymiliana Majewskiego w Ciechanowie spotka\u0142 zrozpaczon\u0105 matk\u0119, kt\u00f3rej nie sta\u0107 by\u0142o na pomoc medyczn\u0105 dla powa\u017cnie chorej c\u00f3reczki. Poszed\u0142 bezinteresownie do domu chorej dziewczynki, zaordynowa\u0142 w\u0142a\u015bciwe leczenie i jeszcze da\u0142 pieni\u0105dze na wykupienie lek\u00f3w. Taki scenariusz w praktyce lekarskiej dr. Rajkowskiego powtarza\u0142 si\u0119 niejednokrotnie, przysparzaj\u0105c mu szacunek najbiedniejszych ciechanowian. Franciszek Rajkowski do Warszawy na katedr\u0119 prof. T. Cha\u0142ubi\u0144skiego ju\u017c nie wr\u00f3ci\u0142. Zrozumia\u0142, \u017ce jego miejscem na ziemi b\u0119dzie Ciechan\u00f3w, a misj\u0105 lekarsk\u0105 \u2013 niesienie pomocy potrzebuj\u0105cym, cierpi\u0105cym i opuszczonym, bez wzgl\u0119du na osobiste ryzyko i koszty. <\/span><\/p>\n

Zrezygnowa\u0142 z kariery w stolicy i uczestnictwa w \u017cyciu intelektualnym i towarzyskim warszawskich elit na rzecz ma\u0142ego i zaniedbanego miasta na rodzimym p\u00f3\u0142nocnym Mazowszu. Podobn\u0105 decyzje podj\u0105\u0142 bliski mu ideowo Aleksander \u015awi\u0119tochowski, kt\u00f3ry opu\u015bci\u0142 Warszaw\u0119 i osiad\u0142 w Go\u0142otczy\u017anie pod Ciechanowem za spraw\u0105 Aleksandry B\u0105kowskiej, swej muzy i wsp\u00f3\u0142pracowniczki.<\/span><\/p>\n

Franciszek Rajkowski osiad\u0142 w Ciechanowie w 1872 r. Nale\u017ca\u0142 intelektualnie i ideowo do formacji pozytywist\u00f3w warszawskich. Podobnie jak oni uwa\u017ca\u0142, \u017ce sytuacja Polski wymaga od wszystkich obywateli solidaryzmu spo\u0142ecznego, ci\u0119\u017ckiej pracy nad rozwojem gospodarczym i wzmocnieniem cywilizacyjnym ch\u0142op\u00f3w polskich. Z racji wykszta\u0142cenia i zawodu anga\u017cowa\u0142 si\u0119 najbardziej w szerzenie edukacji zdrowotnej, ale te\u017c nieobce mu by\u0142y inne inicjatywy spo\u0142eczne, s\u0142u\u017c\u0105ce podniesieniu og\u00f3lnego poziomu cywilizacyjnego spo\u0142ecze\u0144stwa. <\/span><\/p>\n

Pracowa\u0142 z wielkim po\u015bwi\u0119ceniem, nie zwa\u017ca\u0142 na zm\u0119czenie i stan zdrowia, por\u0119 dnia czy pogod\u0119. Dociera\u0142 do chorych cz\u0119sto poza granicami miasta, tak\u017ce do odleg\u0142ych miejscowo\u015bci takich jak Przasnysz, M\u0142awa, P\u0142o\u0144sk czy Krasnosielc. Pomocy nie odmawia\u0142 nikomu, bez wzgl\u0119du na pochodzenie, wyznanie i, co najwa\u017cniejsze, zamo\u017cno\u015b\u0107 pacjenta. Zwraca\u0142 uwag\u0119 pacjent\u00f3w na profilaktyk\u0119 i dost\u0119pne \u015brodki tzw. medycyny ludowej, prowadzi\u0142 odczyty, szerzy\u0142 o\u015bwiat\u0119 zdrowotn\u0105, s\u0142owem wychodzi\u0142 znacznie poza standardowe obowi\u0105zki lekarza. Kiedy by\u0142a okazja propagowa\u0142 zakazan\u0105 literatur\u0119 polityczn\u0105. Sam te\u017c si\u0119 doskonali\u0142 i stale czyta\u0142 powa\u017cne opracowania i pras\u0119, najcz\u0119\u015bciej \u201eGazet\u0119 Codzienn\u0105\u201d i \u201ePrawd\u0119\u201d A. \u015awi\u0119tochowskiego. Prenumerowa\u0142 krajowe i zagraniczne czasopisma medyczne, w tym \u201eGazet\u0119 Lekarsk\u0105\u201d, \u201eKronik\u0119 Lekarsk\u0105\u201d i \u201eMedycyn\u0119\u201d, kt\u00f3rej by\u0142 wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem i akcjonariuszem, uczestniczy\u0142 w zjazdach lekarskich w kraju i za granic\u0105, m.in. w Brukseli, Rzymie, Berlinie i Pary\u017cu, pisa\u0142 te\u017c i publikowa\u0142. W 1876 r. wybuch\u0142a wojna rosyjsko-tureckiej i dr Rajkowski zosta\u0142 powo\u0142any do wojska. Pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 naczelnego lekarza w garnizonie sewastopolskim, potem w Odessie. Za wykrycie nadu\u017cy\u0107 personelu szpitalnego zosta\u0142 uhonorowany nagrod\u0105 pieni\u0119\u017cn\u0105 i urlopem. Orderu za wiern\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 jednak\u017ce nie przyj\u0105\u0142. Powr\u00f3ci\u0142 do Ciechanowa i kontynuowa\u0142 praktyk\u0119 lekarsk\u0105. W 1888 roku og\u0142osi\u0142 \u201ePoradnik Lekarski\u201d, w kt\u00f3rym opisa\u0142 238 chor\u00f3b i wskaza\u0142a metody ich leczenia. Zaprezentowa\u0142 te\u017c 124 leki apteczne i ludowe. W 1892 r. przez ziemie polskie przesz\u0142a trzecia fala epidemii cholery, kt\u00f3ra swoim zasi\u0119giem obj\u0119\u0142a ca\u0142e niemal Mazowsze. Wielu lekarzy ogarni\u0119tych panik\u0105, uciek\u0142o na inne tereny, a doktor Rajkowski jako jedyny w powiecie ciechanowskim walczy\u0142 o \u017cycie zara\u017conych. Otrzyma\u0142 od gubernatora na ten czas specjalne pe\u0142nomocnictwa, kt\u00f3re pozwoli\u0142y utrzymywa\u0107 re\u017cim sanitarny2<\/sup><\/a>. Rajkowski by\u0142 lekarzem wolnopraktykuj\u0105cym, gdy\u017c w mie\u015bcie nie by\u0142o instytucji zdrowotnych, jak szpital czy przychodnia lekarska. Z jego to inicjatywy dosz\u0142o do otwarcia pierwszego szpitala w Ciechanowie, a w\u0142a\u015bciwie ma\u0142ej lecznicy w 1899 r., o czym donosi\u0142y \u201eEcha P\u0142ockie\u201d. <\/span><\/p>\n

Nie ogranicza\u0142 si\u0119 tylko do swojej profesji. Zosta\u0142 za\u0142o\u017cycielem i udzia\u0142owcem Sp\u00f3\u0142ki Akcyjnej Fabryki Cukru, kt\u00f3ra powsta\u0142a na gruntach jego maj\u0105tku w Szczurzynie w zamian za udzia\u0142y w przysz\u0142ym zysku. Pocz\u0105tkowo zamierza\u0142 za\u0142o\u017cy\u0107 tu zak\u0142ad przyrodo-leczniczy, wykorzystuj\u0105cy miejscowe \u017ar\u00f3de\u0142ko o pewnych walorach zdrowotnych, ale w ko\u0144cu zrezygnowa\u0142 z tego projektu3<\/sup><\/a>. Na wielkiej wystawie higienicznej w 1896 r. w Warszawie pod jego kierunkiem zbudowano mazowieck\u0105 chat\u0119 wiejsk\u0105, kt\u00f3r\u0105 doktor wyposa\u017cy\u0142 w zalecenia higieniczne i receptury medycyny ludowej uznawane przez \u015bwiat medyczny. Trudno uwierzy\u0107, ale na prze\u0142omie XIX \/XX wieku nadal zdarza\u0142y si\u0119 przypadki leczenia powa\u017cnych chor\u00f3b za pomoc\u0105 zabieg\u00f3w magicznych, guse\u0142 i zakl\u0119\u0107. <\/span><\/p>\n

F. Rajkowski odegra\u0142 tak\u017ce znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w powstaniu i funkcjonowaniu Ciechanowskiej Stra\u017cy Ogniowej (1882). By\u0142 jednym z inicjator\u00f3w i za\u0142o\u017cycieli Towarzystwa Dobroczynno\u015bci, Kasy Oszcz\u0119dno\u015bciowo-Po\u017cyczkowej, pierwszym prezesem Towarzystwa Wzajemnego Kredytu, z kt\u00f3rego wywodzi si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesny Polski Bank Sp\u00f3\u0142dzielczy w Ciechanowie. W spos\u00f3b zasadniczy przyczyni\u0142 si\u0119 do powstania szko\u0142y rolniczej w Soko\u0142\u00f3wku4<\/sup><\/a>. Z jego osob\u0105 wi\u0105\u017ce si\u0119 te\u017c powstanie w Ciechanowie Oddzia\u0142u Towarzystwa Kultury Polskiej i Domu Ludowego (1907), na kt\u00f3rego siedzib\u0119 przeznaczy\u0142 po\u0142ow\u0119 swojego domu. W budynku przy ul. Warszawskiej mie\u015bci\u0142a si\u0119 biblioteka, sala spotka\u0144, gdzie odbywa\u0142y si\u0119 odczyty, pogadanki, wieczorki muzyczne i taneczne. Rajkowski by\u0142 cz\u0142owiekiem wra\u017cliwym na sztuk\u0119. Wspiera\u0142 edukacj\u0119 p\u00f3\u017aniejszych s\u0142ynnych rze\u017abiarzy Boles\u0142awa Biegasa i Henryka Kuny. Ceniono go za uczciwo\u015b\u0107, bezinteresowno\u015b\u0107 i prawo\u015b\u0107. By\u0142 nowoczesnym patriot\u0105, demokrat\u0105, cz\u0142owiekiem przedsi\u0119biorczym i ideowym. Reprezentowa\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwo ziemi ciechanowskiej na zjazdach gubernialnych. <\/span><\/p>\n

Doktor Franciszek Rajkowski we wszystkich swoich poczynaniach mia\u0142 zawsze silne wsparcie rodzinne. W 1882 r. w warszawskim ko\u015bciele bernardy\u0144skim o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Jadwig\u0105 Dorot\u0105 Dmochowsk\u0105 z G\u0142owina. \u015alubu udziela\u0142 m\u0142odej parze ciechanowski proboszcz ks. Marceli Olszewski. \u017bona podziela\u0142a pogl\u0105dy m\u0119\u017ca i dzia\u0142alno\u015b\u0107 filantropijn\u0105, st\u0105d dzienniki krajowe notowa\u0142y cz\u0119ste wp\u0142aty pa\u0144stwa Rajkowskich na r\u00f3\u017cne cele dobroczynne. Rajkowscy mieli pi\u0119cioro dzieci: c\u00f3rki – Regin\u0119 (po m\u0119\u017cu Zienkiewicz), Jadwig\u0119 (drug\u0105 \u017con\u0119 Jana Konopnickiego, syna Marii), Aniel\u0119 (po m\u0119\u017cu Smole\u0144sk\u0105) oraz dw\u00f3ch syn\u00f3w Aleksandra i W\u0142adys\u0142awa. <\/span><\/p>\n

Rajkowski zmar\u0142 15 pa\u017adziernika 1908 r. w Ciechanowie i zosta\u0142 pochowany na cmentarzu przy ul. P\u0142o\u0144skiej. Jego imi\u0119 nosi jedna z ulic Ciechanowa , a TMZC od 1981 r. przyznaje nagrod\u0119 jego imienia najbardziej zas\u0142u\u017conym w dziedzinie kultury ciechanowianom. <\/span><\/p>\n

Archiwalia rodziny Rajkowskich i Zienkiewicz\u00f3w nale\u017c\u0105 do najcenniejszych okaz\u00f3w Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie. S\u0105 \u015bwiadectwem \u017cycia niezwyk\u0142ego cz\u0142owieka i jego najbli\u017cszej rodziny. Mog\u0105 by\u0107 znakomitym materia\u0142em do opracowania powa\u017cnej pracy naukowej o \u017cyciu i dzia\u0142alno\u015bci Franciszka Rajkowskiego, tak\u017ce najlepszym podzi\u0119kowaniem za jego wk\u0142ad w \u017cycie i rozw\u00f3j Ciechanowa.<\/span><\/p>\n

\n

Sugestie bibliograficzne:<\/span><\/p>\n

Edward Lewandowski, <\/span>Doktor Franciszek Rajkowski i jego Ciechan\u00f3w<\/i><\/span>, TMZC, Ciechan\u00f3w 2001<\/span><\/p>\n

Edward Lewandowski, <\/span>Ciechanowski s\u0142ownik biograficzny<\/i><\/span>, Ciechan\u00f3w 2008<\/span><\/p>\n

\n

\n

1<\/a> Edward Lewandowski, Ciechanowski s\u0142ownik biograficzny, Ciechan\u00f3w <\/i>2008 oraz Doktor Franciszek Rajkowski i jego Ciechan\u00f3w<\/i>, TMZC, Ciechan\u00f3w 2001<\/p>\n<\/div>\n

\n

2<\/a> Wed\u0142ug opinii wsp\u00f3\u0142czesnych historyk\u00f3w nie ma wyra\u017anych dowod\u00f3w na ponadstandardowe zaanga\u017cowanie doktora Rajkowskiego w walk\u0119 z epidemi\u0105.<\/p>\n<\/div>\n

\n

3<\/a> Cukrownia powsta\u0142a w 1882 r. , a r\u00f3wnocze\u015bnie z ni\u0105 nowoczesne osiedle z domami dla robotnik\u00f3w, kadry technicznej i pa\u0142acykiem dyrekcji. Z czasem powsta\u0142a szko\u0142a i ochronka dla najm\u0142odszych dzieci, a ca\u0142y kompleks zacz\u0119to po latach rozbudowy nazywa\u0107 Osad\u0105 Fabryczn\u0105. Pisze o tym Ryszard Ma\u0142owiecki w artykule \u201eOsada Fabryczna\u201d, \u201eGazeta Samorz\u0105dowa Ciechanowa\u201d z 1991 r.<\/p>\n<\/div>\n

\n

4<\/a> Wk\u0142ad F. Rajkowskiego w powstanie szko\u0142y zosta\u0142 przedstawiony obszerniej w cz\u0119\u015bci dotycz\u0105cej darowizny Tomasza Klonowskiego na rzecz przysz\u0142ej szko\u0142y<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lokalizacja: Ciechan\u00f3w, ul. Ma\u0142gorzacka 16 (do 1990 r. ul. M. Nowotki) – budynek dawnej szko\u0142y medycznej, obecnie Szko\u0142y Muzycznej I stopnia im. S. Moniuszki Ods\u0142oni\u0119cie: 31 XI 1971, za dyrekcji J\u00f3zefa Szyma\u0144skiego, tablica od 1992 w depozycie Muzeum Szlachty Mazowieckiej … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":120,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-301","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/301","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=301"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/301\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":302,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/301\/revisions\/302"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=301"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}