{"id":307,"date":"2022-09-04T23:52:07","date_gmt":"2022-09-04T21:52:07","guid":{"rendered":"https:\/\/tmzc.pl\/?page_id=307"},"modified":"2022-09-04T23:52:07","modified_gmt":"2022-09-04T21:52:07","slug":"22-popiersie-aleksandra-swietochowskiego-przed-willa-krzewnia-w-golotczyznie","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/22-popiersie-aleksandra-swietochowskiego-przed-willa-krzewnia-w-golotczyznie\/","title":{"rendered":"22. Popiersie Aleksandra \u015awi\u0119tochowskiego przed will\u0105 \u201eKrzewnia\u201d w Go\u0142otczy\u017anie"},"content":{"rendered":"

Lokalizacja: park podworski w Go\u0142otczy\u017anie przed <\/span>Krzewni\u0105, <\/i><\/span>ul. \u015awi\u0119tochowskiego 16<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\n

Ods\u0142oni\u0119cie: 5 V 1968 z inicjatywy i funduszy TMZC<\/span><\/p>\n

Popiersie \u015awi\u0119tochowskiego z granitu o wys. 85 cm umieszczone na kamiennym cokole o wys. ok. 170 cm<\/span><\/p>\n

Aleksander \u015awi\u0119tochowski (ur. 18 I 1849 Stoczek \u0141ukowski, zm. 25 IV 1938 Go\u0142otczyzna) – polski pisarz, publicysta, filozof i historyk, dzia\u0142acz spo\u0142eczny i o\u015bwiatowy, czo\u0142owy ideolog i przyw\u00f3dca pozytywist\u00f3w warszawskich, wieloletni redaktor tygodnika \u201ePrawda\u201d, dzia\u0142acz spo\u0142eczny i o\u015bwiatowy, znany pod pseudonimem <\/span>Pose\u0142 Prawdy<\/i><\/span>.<\/span><\/p>\n

Go\u0142otczyzna sw\u00f3j rozw\u00f3j i rang\u0119 zawdzi\u0119cza dwojgu ludziom, zas\u0142u\u017conym dla o\u015bwiaty ludowej na p\u00f3\u0142nocnym Mazowszu, tj. Aleksandrze z S\u0119dzimir\u00f3w B\u0105kowskiej oraz Aleksandrowi \u015awi\u0119tochowskiemu, wybitnemu teoretykowi pozytywizmu warszawskiego. <\/span><\/p>\n

Tw\u00f3rca urodzi\u0142 si\u0119 w Stoczku \u0141ukowskim na Podlasiu. Ojciec Feliks \u015awi\u0119tochowski, skromny szlachcic herbu <\/span>Do\u0142\u0119ga<\/i><\/span> piastowa\u0142 w Stoczku posad\u0119 nauczyciela w szkole elementarnej. Matka Michalina ze Skupiewskich pochodzi\u0142a z rodziny o du\u017cych aspiracjach naukowych i kulturalnych1<\/sup><\/a>. Oko\u0142o 1850 r. rodzina \u015awi\u0119tochowskich przenios\u0142a si\u0119 do Kazimierza Dolnego, gdzie ojciec prowadzi\u0142 maj\u0105tek w Wyl\u0105gach pod Kazimierzem. <\/span><\/p>\n

Po uko\u0144czeniu szko\u0142y elementarnej m\u0142ody \u015awi\u0119tochowski rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w 5-klasowej szkole powiatowej w Siedlcach, by po roku przenie\u015b\u0107 si\u0119 do Gimnazjum Gubernialnego w Lublinie, plac\u00f3wki o bogatej tradycji, si\u0119gaj\u0105cej kolegium jezuickiego za\u0142o\u017conego w 1582 r. Po wybuchu powstania styczniowego przerwa\u0142 nauk\u0119 na polecenie ojca, kt\u00f3ry obawia\u0142 si\u0119 przyst\u0105pienie syna do powstania. Prze\u017cycia i obserwacje burzliwych walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 sta\u0142y si\u0119 dla przysz\u0142ego pozytywisty \u017ar\u00f3d\u0142em jego pogl\u0105d\u00f3w politycznych, narodowych i spo\u0142ecznych. Studiowa\u0142 na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej w Warszawie. Nale\u017ca\u0142 w tym czasie do tajnego Towarzystwa Konspiracyjnego. Z tego okresu pochodz\u0105 te\u017c pierwsze pr\u00f3by literackie przysz\u0142ego pisarza. Od wczesnej m\u0142odo\u015bci interesowa\u0142 si\u0119 histori\u0105 i filozofi\u0105, mia\u0142 te\u017c niew\u0105tpliwy talent literacki. Tytu\u0142 doktora nauk uzyska\u0142 na uniwersytecie w Lipsku w 1876 roku za prac\u0119 \u201eO powstawaniu praw moralnych\u201d. Zabiega\u0142 o profesur\u0119 na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim i posad\u0119 na Uniwersytecie Lwowskim, jednak starania te nie powiod\u0142y si\u0119. Pracowa\u0142 jako literat i redaktor. Szuka\u0142 najlepszej drogi dla Polski po kl\u0119sce powstania styczniowego. Program m\u0142odych pozytywist\u00f3w warszawskich sformu\u0142owa\u0142 w \u201ePrzegl\u0105dzie Tygodniowym\u201d, pisz\u0105c setki artyku\u0142\u00f3w. By\u0142 redaktorem i wydawc\u0105 \u201eNowin\u201d. Przez blisko 20 lat wydawa\u0142 \u201ePrawd\u0119\u201d, potem miesi\u0119cznik \u201eKultura Polska\u201d i \u201eHumanista Polski\u201d. Kierowa\u0142 Towarzystwem Kultury Polskiej, kt\u00f3re mia\u0142o swoje oddzia\u0142y najpierw w Ciechanowie, potem w Pu\u0142tusku, M\u0142awie i P\u0142o\u0144sku. By\u0142 gor\u0105cym or\u0119downikiem post\u0119pu, o\u015bwiaty i kultury, zwalcza\u0142 konserwatyzm i przes\u0105dy klasowe, walczy\u0142 jako rzecznik solidaryzmu spo\u0142ecznego o r\u00f3wnouprawnienie kobiet. Przed wybuchem I wojny \u015bwiatowej zamieszka\u0142 w Go\u0142otczy\u017anie, w kt\u00f3rej znalaz\u0142 si\u0119 za przyczyn\u0105 Aleksandry z S\u0119dzimir\u00f3w B\u0105kowskiej. Wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0142 z ni\u0105 przy zak\u0142adaniu szk\u00f3\u0142 dla dziewcz\u0105t i ch\u0142opc\u00f3w w\u0142o\u015bcia\u0144skich. Na p\u00f3\u0142nocnym Mazowszu powsta\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego znacz\u0105cych prac, m.in. \u201eSiedem grzech\u00f3w g\u0142\u00f3wnych\u201d, \u201eLiberum veto\u201d, \u201eO prawach cz\u0142owieka i obywatela\u201d, \u201eO prawach mniejszo\u015bci\u201d, \u201eHistoria ch\u0142op\u00f3w polskich w zarysie\u201d.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>W lipcu 1966 roku wobec zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 w 1968 roku trzydziestej rocznicy \u015bmierci pisarza postanowiono ufundowa\u0107 jego popiersie i umie\u015bci\u0107 w Go\u0142otczy\u017anie przed will\u0105 \u201eKrzewnia\u201d, w kt\u00f3rej przez d\u0142ugie lata mieszka\u0142 i pracowa\u0142, a w kt\u00f3rej dzisiaj mie\u015bci si\u0119 Muzeum Pozytywizmu2<\/sup><\/a>. W willi zachowa\u0142 si\u0119 oryginalny wystr\u00f3j wn\u0119trz oraz spu\u015bcizna po <\/span>Po\u015ble Prawdy<\/i><\/span>, z pietyzmem przechowywana pocz\u0105tkowo przez \u017con\u0119 pisarza Mari\u0119 \u015awi\u0119tochowsk\u0105 z d. \u017bydowo, a nast\u0119pnie przez muzeum. Znajduje si\u0119 tu gabinet z pe\u0142nym wyposa\u017ceniem, biblioteka, jadalnia, kuchnia i pok\u00f3j Marii. Zadanie wyrze\u017abienia popiersia pisarza powierzono<\/span> <\/u>rze\u017abiarce z Warszawy, pani Zofii Wolskiej-Bimer.<\/span> <\/u>Wobec odmowy artystki popiersie wykona\u0142 prof. Tadeusz \u0141odziana. Uroczysto\u015b\u0107 ods\u0142oni\u0119cia pomnika odby\u0142a si\u0119 5 maja 1968 roku. Przed \u201eKrzewni\u0105\u201d zebra\u0142 si\u0119 t\u0142um uczestnik\u00f3w. Spad\u0142y bia\u0142o-czerwone szarfy i Aleksander \u015awi\u0119tochowski ponownie spojrza\u0142 na sw\u00f3j dom i otaczaj\u0105cy go park pe\u0142en bujnej zieleni i letniego ju\u017c s\u0142o\u0144ca. Interesuj\u0105cy wyk\u0142ad wyg\u0142osi\u0142 dr Jerzy Rudzki, fragmenty tekst\u00f3w pisarza czyta\u0142 znakomity aktor Mieczys\u0142aw Wyrzykowski. Z tej okazji TMZC ofiarowa\u0142o szkole rolniczej w Go\u0142otczy\u017anie portret Aleksandra \u015awi\u0119tochowskiego, kt\u00f3ry w 1984 roku sta\u0142 si\u0119 patronem szko\u0142y, do czego zreszt\u0105 przyczyni\u0142y si\u0119 starania licznych dzia\u0142aczy Towarzystwa3<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

Polacy znaj\u0105 A. \u015awi\u0119tochowskiego przede wszystkim jako czo\u0142owego przedstawiciela pozytywizmu warszawskiego, znakomitego publicyst\u0119, wnikliwego obserwatora \u017cycia spo\u0142ecznego, politycznego i kulturalnego, tak\u017ce znakomitego literata, trafnie definiuj\u0105cego sytuacj\u0119 cz\u0142owieka w drugiej po\u0142owie XIX wieku. Dla wielu \u015brodowisk sta\u0142 si\u0119 ideowym autorytetem i czo\u0142ow\u0105 postaci\u0105 polskiej kultury. Nie bez powodu u\u017cywa\u0142 pseudonimu <\/span>Pose\u0142 Prawdy<\/i><\/span>, kt\u00f3ry opinia publiczna szybko zaakceptowa\u0142a i z kt\u00f3rym przeszed\u0142 do historii polskiej kultury. <\/span><\/p>\n

W Warszawie powstawa\u0142y jego wielkie plany i zamierzenia, w Go\u0142otczy\u017anie pr\u00f3bowa\u0142 wciela\u0107 je w \u017cycie, poddawa\u0107 je jakby praktycznej weryfikacji. Za najwi\u0119ksze dzie\u0142o swego \u017cycia uwa\u017ca\u0142 utworzenie w 1912 r. szko\u0142y rolniczej dla ch\u0142opc\u00f3w wiejskich o nazwie \u201eBratne\u201d oraz wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w powstaniu szko\u0142y gospodarstwa domowego dla dziewcz\u0105t, za\u0142o\u017conej trzy lata wcze\u015bniej przez Aleksandr\u0119 B\u0105kowsk\u0105, w\u0142a\u015bcicielk\u0119 Go\u0142otczyzny. Dzi\u0119ki niemu powsta\u0142 w Go\u0142otczy\u017anie przystanek kolejowy na trasie z Warszawy do M\u0142awy i dalej przez Prusy do Kr\u00f3lewca. W pobliskim So\u0144sku za\u0142o\u017cono urz\u0105d pocztowy. Ch\u0142opi z okolic, id\u0105c za jego wskaz\u00f3wkami, zrzeszali si\u0119 w sp\u00f3\u0142dzielniach produkcyjnych i kasach zapomogowo-po\u017cyczkowych. Przy sp\u00f3\u0142dzielni \u201eWiara\u201d istnia\u0142 nawet zesp\u00f3\u0142 teatralny. Tu w Go\u0142otczy\u017anie zako\u0144czy\u0142 pisanie dzie\u0142a swojego \u017cycia \u201eHistoria ch\u0142op\u00f3w polskich w zarysie\u201d, tu pozna\u0142 swoj\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 Mari\u0119 \u017bydowo, kt\u00f3r\u0105 po\u015blubi\u0142 w 1932 roku. Nie mo\u017cna te\u017c zapomnie\u0107 o drugiej, a mo\u017ce pierwszej kobiecie jego \u017cycia \u2013 Aleksandrze B\u0105kowskiej, dla kt\u00f3rej stara\u0142 si\u0119 by\u0107 oparciem, a u kt\u00f3rej sam szuka\u0142 pomocy w trudnych chwilach . Mieszka\u0142 w starym domku, obok dworku B\u0105kowskiej. Potem w nowej, murowanej \u201eKrzewni\u201d, w kt\u00f3rej chcia\u0142 otworzy\u0107 szko\u0142\u0119 ogrodnicz\u0105, gdzie obecnie znajduje si\u0119 jedyne w Polsce muzeum po\u015bwi\u0119cone pisarzowi. Ma to muzeum swoiste <\/span>genius loci<\/i><\/span>. W\u015br\u00f3d mebli z okresu mi\u0119dzywojnia, osobistych pami\u0105tek, dokument\u00f3w, list\u00f3w i notatek po pisarzu zdaje si\u0119 by\u0107 ci\u0105gle obecny wielki cz\u0142owiek dw\u00f3ch epok. Aleksander \u015awi\u0119tochowski zmar\u0142 25 kwietnia 1938 roku w nowej willi \u201eAlma\u201d, kt\u00f3r\u0105 wybudowa\u0142 dla swej kochanej Marii. Zosta\u0142 pochowany na pobliskim cmentarzu w So\u0144sku. Maria spocz\u0119\u0142a ko\u0142o niego w 2004 roku, Aleksandra B\u0105kowska odesz\u0142a najwcze\u015bniej. Zgodnie z ostatni\u0105 wol\u0105 zosta\u0142a pochowana w Klukowie.<\/span><\/p>\n

\n

Sugestie bibliograficzne:<\/span><\/p>\n

1. Jerzy Rudzki, <\/span>Aleksander \u015awi\u0119tochowski i pozytywizm warszawski<\/i><\/span>, Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1968<\/span><\/p>\n

2. Maria Brykalska, <\/span>Aleksander \u015awi\u0119tochowski<\/i><\/span>, Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1987<\/span><\/p>\n

3. Wojciech Zawadzki, <\/span>Aleksander \u015awi\u0119tochowski w Go\u0142otczy\u017anie<\/i><\/span>, Stowarzyszenie Autor\u00f3w Polskich Oddzia\u0142 w Ciechanowie, Ciechan\u00f3w 1995<\/span><\/p>\n

4. Teresa Kaczorowska, <\/span>Pose\u0142 Prawdy w 70-t\u0105 rocznic\u0119 \u015bmierci<\/i><\/span>, \u201eCiechanowskie Zeszyty Literackie<\/span>\u201d<\/i><\/span> Nr 10\/2008, s. 71-73<\/span><\/p>\n

5. Izabela Klarner, <\/span>Go\u0142otczyzna i Aleksander \u015awi\u0119tochowski<\/i><\/span>, Ciechan\u00f3w 1981, s. 15-20, przedruk w \u201eMazowsze ciechanowskie \u2013 moja ma\u0142a ojczyzna\u201d, t. II, pt. <\/span>Go\u0142ockie lata \u201ePos\u0142a Prawdy\u201d,<\/i><\/span> s. 130-135, Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe, Ciechan\u00f3w 1997<\/span><\/p>\n

\n

\n

1<\/a> Brat matki A. \u015bwi\u0119tochowskiego, Julian Skupiewski kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 na Uniwersytecie Moskiewskim jako stypendysta Kr\u00f3lestwa Polskiego, a jego rozprawa na temat Liwiusza zosta\u0142a nagrodzona z\u0142otym medalem. Pracowa\u0142 p\u00f3\u017aniej jako nauczyciel j\u0119zyk\u00f3w staro\u017cytnych i historii w gimnazjum w P\u0142ocku. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 na zaproszenia A. Wielopolskiego nad reform\u0105 szkolnictwa, by\u0142 cenionym wyk\u0142adowc\u0105 literatury \u0142aci\u0144skiej w Szkole G\u0142\u00f3wnej w Warszawie.<\/p>\n<\/div>\n

\n

2<\/a> Muzeum w Go\u0142otczy\u017anie powsta\u0142o w 1962 r. z inicjatywy TMZC. Pocz\u0105tkowo by\u0142 to gabinet A. \u015awi\u0119tochowskiego mieszcz\u0105cy si\u0119 w willi \u201eAlma\u201d. W l. 70-tych gabinet otoczy\u0142o opiek\u0105 Muzeum romantyzmu w Opinog\u00f3rze, tworz\u0105c oddzia\u0142 zamiejscowy. Od 1976 r. muzeum sta\u0142o si\u0119 plac\u00f3wk\u0105 samodzieln\u0105, kt\u00f3rej przekazano will\u0119 \u201eKrzewnia\u201d, w kt\u00f3rej pisarz sp\u0119dzi\u0142 ostatnie lata \u017cycia. W 1994 r. \u00f3wczesne Muzeum Okr\u0119gowe w Ciechanowie (od 1998 r. Muzeum Szlachty Mazowieckiej) przej\u0119\u0142o kompleks muzealny w Go\u0142otczy\u017anie, tworz\u0105c z niego oddzia\u0142 zamiejscowy. Dzi\u015b Go\u0142otczyzna to miejsce magiczne, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z zespo\u0142u muzealnego (\u201eKrzewnia\u201d, dworek A. B\u0105kowskiej i okalaj\u0105cy je park), willi \u201eAlma\u201d, budynk\u00f3w szko\u0142y rolniczej z pocz. XX wieku, kt\u00f3rej za\u0142o\u017cycielami byli A. B\u0105kowska i A. \u015awi\u0119tochowski oraz grobu Pos\u0142a Prawdy<\/i> na miejscowym cmentarzu.<\/p>\n<\/div>\n

\n

3<\/a> Protok\u00f3\u0142 zarz\u0105du TMZC nr 57 z 15 VII 1966, nr 60 z 10 VII 1967, nr 61 z 29 IX 1967, nr 62 z 24 XI 1967, nr 63 z 7 III 1968, nr 64 z 3 V 1968 oraz nr 65 z 23 V 1968<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lokalizacja: park podworski w Go\u0142otczy\u017anie przed Krzewni\u0105, ul. \u015awi\u0119tochowskiego 16 Ods\u0142oni\u0119cie: 5 V 1968 z inicjatywy i funduszy TMZC Popiersie \u015awi\u0119tochowskiego z granitu o wys. 85 cm umieszczone na kamiennym cokole o wys. ok. 170 cm Aleksander \u015awi\u0119tochowski (ur. 18 … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":122,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-307","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/307","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=307"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/307\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":310,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/307\/revisions\/310"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=307"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}