{"id":329,"date":"2022-09-05T15:17:33","date_gmt":"2022-09-05T13:17:33","guid":{"rendered":"https:\/\/tmzc.pl\/?page_id=329"},"modified":"2022-09-05T15:28:20","modified_gmt":"2022-09-05T13:28:20","slug":"26-tablica-upamietniajaca-utworzenie-przez-aleksandre-bakowska-szkoly-dla-dziewczat-w-golotczyznie","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/26-tablica-upamietniajaca-utworzenie-przez-aleksandre-bakowska-szkoly-dla-dziewczat-w-golotczyznie\/","title":{"rendered":"26. Tablica upami\u0119tniaj\u0105ca utworzenie przez Aleksandr\u0119 Bakowsk\u0105 szko\u0142y dla dziewcz\u0105t w Go\u0142otczy\u017anie"},"content":{"rendered":"

Lokalizacja: dworek Aleksandry B\u0105kowskiej, obecnie Muzeum Pozytywizmu w Go\u0142otczy\u017anie, ul. \u015awi\u0119tochowskiego<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ods\u0142oni\u0119cie: 1989 Materia\u0142: czarny granit; wymiary: 620 mm x 480 mm<\/span><\/p>\n

Go\u0142otczyzna le\u017cy nad rzeka Son\u0105 ok. 10 km na po\u0142udniowy wsch\u00f3d od Ciechanowa. Nazwa wywodzi si\u0119 prawdopodobnie od s\u0142owa \u201ego\u0142ota\u201d, kt\u00f3rym okre\u015blano zubo\u017ca\u0142\u0105 szlacht\u0119 mazowieck\u0105, zamieszkuj\u0105c\u0105 p\u00f3\u0142nocne Mazowsze. W okresie I Rzeczypospolitej stanowi\u0142a klucz kilku maj\u0105tk\u00f3w. Od drugiej po\u0142owy XVII w. przez nast\u0119pne 100 lat nale\u017ca\u0142a do rodziny Ostaszewskich herbu Ostoja. W 1854 r. w\u0142a\u015bcicielem zosta\u0142 Seweryn Ciemniewski, kt\u00f3ry po \u015bmierci \u017cony Walerii z Ostaszewskich zosta\u0142 jedynym w\u0142a\u015bcicielem tego maj\u0105tku. W 1880 r. maj\u0105tek ziemski w Go\u0142otczy\u017anie zakupi\u0142a od Ciemniewskiego Aleksandra z S\u0119dzimir\u00f3w B\u0105kowska. Sp\u0119dzi\u0142 w nim 27 lat \u017cycia Aleksander \u015awi\u0119tochowski, jeden z g\u0142\u00f3wnych przedstawicieli pozytywizmu warszawskiego1<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

Go\u0142otczyzna od przesz\u0142o 100 lat stanowi pr\u0119\u017cny o\u015brodek o\u015bwiaty rolniczej na p\u00f3\u0142nocnym Mazowszu. Powstanie pierwszej plac\u00f3wki o\u015bwiaty rolniczej w Go\u0142otczy\u017anie by\u0142o mo\u017cliwe dzi\u0119ki niezwyk\u0142ej ofiarno\u015bci Aleksandry z S\u0119dzimir\u00f3w B\u0105kowskiej i g\u0142osz\u0105cego te same idee spo\u0142eczne Aleksandra \u015awi\u0119tochowskiego. <\/span>Instytucje o\u015bwiatowe dla ludu posiadaj\u0105 wi\u0119ksze warto\u015bci ni\u017c uniwersytety (\u2026) Ka\u017cdy wychowaniec szko\u0142y ludowej staje si\u0119 dla swojego otoczenia o\u015brodkiem wp\u0142yw\u00f3w kulturowych<\/i><\/span> \u2013 napisa\u0142 w \u201eHistorii ch\u0142op\u00f3w polskich\u201d. W 1909 r. A. B\u0105kowska z pomoc\u0105 \u015awi\u0119tochowskiego zalegalizowa\u0142a u w\u0142adz petersburskich szko\u0142\u0119 \u017ce\u0144sk\u0105 jako \u201eFerm\u0119 Praktyczn\u0105 Gospodarstwa Domowego dla Dziewcz\u0105t Wiejskich\u201d. Trzy lata p\u00f3\u017aniej z inicjatywy i fundacji \u015awi\u0119tochowskiego i B\u0105kowskiej powsta\u0142a \u201eFerma Praktyczna dla Ch\u0142opc\u00f3w Wiejskich\u201d. To dzi\u0119ki Bakowskiej i \u015awi\u0119tochowskiemu w cichym i nieznanym zak\u0105tku ziemi ciechanowskiej powsta\u0142a na pocz\u0105tku wieku plac\u00f3wka o\u015bwiatowa, do kt\u00f3rej przybywa\u0142a m\u0142odzie\u017c wiejska z ca\u0142ego zaboru rosyjskiego.<\/span><\/p>\n

W 1909 roku Aleksandra B\u0105kowska zalegalizowa\u0142a szko\u0142\u0119 u w\u0142adz petersburskich jako \u201eFerm\u0119 Praktyczn\u0105 Gospodarstwa Domowego dla Dziewcz\u0105t Wiejskich\u201d. Aleksander \u015awi\u0119tochowski pragn\u0105\u0142 natomiast za\u0142o\u017cy\u0107 szko\u0142\u0119 rolnicza dla syn\u00f3w w\u0142o\u015bcia\u0144skich. W 1912 roku powsta\u0142a \u201eFerma Praktyczna Gospodarstwa dla Ch\u0142opc\u00f3w Wiejskich\u201d. Tw\u00f3rca szko\u0142y nada\u0142 jej nazw\u0119 w\u0142asn\u0105 \u201eBratne\u201d. Oczekiwa\u0142 bowiem od jej wychowank\u00f3w, aby ka\u017cdy z nich by\u0142 \u201edla ziemi synem, dla ludu bratem\u201d. B\u0105kowska podzieli\u0142a maj\u0105tek w Go\u0142otczy\u017anie na trzy cz\u0119\u015bci: jedn\u0105 przeznaczy\u0142a pod budow\u0119 szko\u0142y dla dziewcz\u0105t, drug\u0105 pod budow\u0119 szko\u0142y dla ch\u0142opc\u00f3w, trzeci\u0105 zostawi\u0142a sobie. \u201eBratne\u201d zabezpieczy\u0142a finansowo, nie pomin\u0119\u0142a te\u017c \u015awi\u0119tochowskiego, kt\u00f3remu \u2013 zgodnie z jego \u017cyczeniem \u2013 zbudowa\u0142a dom, w stylu wiejskiej chaty. W obydwu szko\u0142ach nauka by\u0142a bezp\u0142atna. Szko\u0142y go\u0142ockie wychowywa\u0142y m\u0142odzie\u017c na polskich patriot\u00f3w i \u015bwiat\u0142ych obywateli w duchu idei pozytywistycznych, kt\u00f3rych gor\u0105cymi propagatorami byli tw\u00f3rcy szk\u00f3\u0142. Spo\u015br\u00f3d uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 wielu zosta\u0142o nie tylko dobrymi gospodarzami, ale r\u00f3wnie\u017c lokalnymi dzia\u0142aczami spo\u0142ecznymi, krzewicielami kultury i o\u015bwiaty na p\u00f3\u0142nocnym Mazowszu. Utworzenie szko\u0142y dla dziewcz\u0105t upami\u0119tnia tablica ufundowana przez TMZC i ods\u0142oni\u0119ta uroczy\u015bcie w 1989 roku.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>Aleksandra B\u0105kowska (1851-1926) pochodzi\u0142a z ziemia\u0144skiej rodziny S\u0119dzimir\u00f3w, by\u0142a c\u00f3rk\u0105 Aleksandra i Karoliny z Dembi\u0144skich. Urodzi\u0142a si\u0119 27 maja 1851 r. w \u015alubowie k. G\u0105socina. Ojciec, Aleksander hrabia B\u0105kowski by\u0142 w\u0142a\u015bcicielem kilku maj\u0105tk\u00f3w ziemskich w powiecie pu\u0142tuskim. W m\u0142odo\u015bci otrzyma\u0142a ponadprzeci\u0119tne wykszta\u0142cenie. Uczy\u0142a si\u0119 na pensjach dla dziewcz\u0105t z arystokratycznych rodzin, nast\u0119pnie zagranic\u0105, g\u0142\u00f3wnie we Francji, zna\u0142a dobrze j\u0119zyk angielski i francuski. Jako siedemnastoletnia dziewczyna po\u015blubi\u0142a bogatego ziemianina z Kaliskiego, Kazimierza B\u0105kowskiego. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo okaza\u0142o si\u0119 nieudane. M\u0105\u017c by\u0142 typowym przedstawicielem swojej klasy spo\u0142ecznej, ja poch\u0142ania\u0142y zagadnienia naukowe i spo\u0142eczne. Rozeszli si\u0119 zgodnie, bez urazy i wzajemnych pretensji. Po rozwodzie Aleksandra wr\u00f3ci\u0142a do rodzinnego \u015alubowa, a wkr\u00f3tce potem do Warszawy, gdzie zamieszka\u0142a na sta\u0142e. W 1880 roku kupi\u0142a zad\u0142u\u017cony maj\u0105tek ziemski w Go\u0142otczy\u017anie pod Ciechanowem, gdzie sp\u0119dza\u0142a ch\u0119tnie cz\u0119\u015b\u0107 roku, kt\u00f3ry w zamy\u015ble przeznaczy\u0142a ju\u017c w chwili zakupu na cele spo\u0142eczne. <\/span><\/p>\n

By\u0142a brunetk\u0105 o przepi\u0119knych ciemnych oczach. Przyci\u0105ga\u0142a oczy wielu m\u0119\u017cczyzn. O jej urodzie kr\u0105\u017cy\u0142y legendy. Wed\u0142ug jednej z nich zauroczy\u0142a m.in. cara Aleksandra II. By\u0142a kobiet\u0105 o niezwyk\u0142ej urodzie, bogat\u0105 i niezale\u017cn\u0105, o niepospolitej indywidualno\u015bci, wykszta\u0142ceniu i wysokiej kulturze. Mia\u0142a \u015bwiadomo\u015b\u0107 swej pozycji spo\u0142ecznej, cho\u0107 jej pogl\u0105dy by\u0142y kontestowane przez rodzin\u0119 i \u015brodowisko ziemia\u0144skie, z kt\u00f3rego pochodzi\u0142a. W Warszawie zwi\u0105za\u0142a si\u0119 ideowo z czasopismem \u201eG\u0142os\u201d, kt\u00f3re propagowa\u0142o idee pozytywistyczne, zw\u0142aszcza podniesienie poziomu cywilizacyjnego i kulturalnego ch\u0142op\u00f3w i w\u0142o\u015bcian. Nazywano ja \u201eczerwon\u0105 hrabiank\u0105\u201d, dostrzegaj\u0105c, sk\u0105din\u0105d s\u0142usznie, jej zainteresowanie losem ubogich mieszka\u0144c\u00f3w mazowieckich wsi. Im po\u015bwi\u0119ci\u0142a znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 maj\u0105tku, swoje zdolno\u015bci intelektualne i organizacyjne. W Warszawie pozna\u0142a Aleksandra \u015awi\u0119tochowskiego, z kt\u00f3rym po\u0142\u0105czy\u0142 j\u0105 na d\u0142ugie lata g\u0142\u0119boki zwi\u0105zek ideowy i bardzo osobiste uczucie. Nie wiadomo, czy pozosta\u0142a oboj\u0119tna na wyra\u017ane zaloty wybitnego pozytywisty, ale zwi\u0105zek ich by\u0142 niezwyk\u0142y i dosy\u0107 nieszablonowy. Uwa\u017ca\u0142a, \u017ce znajomo\u015b\u0107 ze \u015awi\u0119tochowskim to niezwyk\u0142y dar losu, ale te\u017c mia\u0142a \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce pozostaje on w zwi\u0105zku ma\u0142\u017ce\u0144skim z inn\u0105 kobiet\u0105 i ma z ni\u0105 czworo dzieci. \u015awi\u0119tochowski te\u017c niepokoi\u0142a my\u015bl, \u017ce B\u0105kowska nie pozwoli sobie na \u017cadn\u0105 poufa\u0142o\u015b\u0107 z m\u0119\u017cczyzn\u0105 \u017conatym. Dzieli\u0142a ich nie tylko przepa\u015b\u0107 klasowa, ale chyba r\u00f3wnie\u017c przepa\u015b\u0107 etyczna. \u015awi\u0119tochowski, zreszt\u0105, okaza\u0142 si\u0119 w tym zwi\u0105zku nietrwa\u0142ym adoratorem, bowiem w 1922 r. zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z m\u0142odziutk\u0105 wychowank\u0105 szko\u0142y w Go\u0142otczy\u017anie, Mari\u0105 \u017bydowo. \u015awi\u0119tochowski i B\u0105kowska byli silnymi i niezwyk\u0142ymi osobowo\u015bciami. Mimo to Aleksandra pozostawa\u0142a przez lata muz\u0105 \u015awi\u0119tochowskiego, rzeczywist\u0105 inspiratork\u0105 jego akcji publicystycznych, zakamuflowan\u0105 bohaterk\u0105 jego utwor\u00f3w literackich, m\u00f3wi\u0105cych o niemo\u017cno\u015bci prze\u0142amania spo\u0142ecznego stereotypu, pi\u0119tnuj\u0105cego zwi\u0105zek \u017conatego m\u0119\u017cczyzny z kobiet\u0105 woln\u0105. A. \u015awi\u0119tochowski wyst\u0105pi\u0142 o rozw\u00f3d dopiero pod koniec 1899 roku lub na pocz\u0105tku lat 90-tych2<\/sup><\/a> . Zgody zony na rozw\u00f3d nie otrzyma\u0142, chocia\u017c przez lata pozostawali w zupe\u0142nej separacji.<\/span><\/p>\n

W Warszawie B\u0105kowska przet\u0142umaczy\u0142a dzie\u0142o antropologa i socjologa Levisa H. Morgana \u201eSpo\u0142ecze\u0144stwo pierwotne\u201d oraz \u201eAntropologi\u0119\u201d Edwarda B. Taylora, wydane przez \u201ePrawd\u0119\u201d \u015awi\u0119tochowskiego w 1887 roku. Sama napisa\u0142a powa\u017cny artyku\u0142 pt. \u201eO metodzie bada\u0144 i rozwoju instytucji w zastosowaniu do praw ma\u0142\u017ce\u0144stwa i pochodzenia\u201d, dowodz\u0105cy zar\u00f3wno wra\u017cliwo\u015bci na sprawy roli stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych w Polsce, jak i rozleg\u0142ej wiedzy w tym zakresie. <\/span><\/p>\n

Aleksandra B\u0105kowska wesz\u0142a na trwa\u0142e do historii ziemi ciechanowskiej. Z w\u0142asnej woli zrezygnowa\u0142a z kariery naukowej, dostatniego i wygodnego \u017cycia. \u017by\u0142a i pracowa\u0142a dla idei braterstwa i solidaryzmu spo\u0142ecznego. Zmar\u0142a 9 maja 1926 roku w wyniku choroby nerek spowodowanej d\u0142ugotrwa\u0142ym le\u017ceniem po wcze\u015bniejszym z\u0142amaniu nogi w biodrze, kt\u00f3rego, mimo nalega\u0144 przyjaci\u00f3\u0142 i A. \u015awi\u0119tochowskiego, nie chcia\u0142a leczy\u0107. Na dwa lata przed \u015bmierci\u0105 zapisa\u0142a w swym testamencie: \u201eNajusilniej prosz\u0119, \u017cebym by\u0142a pochowana bez \u017cadnych ceremonia\u0142\u00f3w i og\u0142osze\u0144, pod darniow\u0105 mogi\u0142\u0105 na kawa\u0142ku ziemi zakupionym przeze mnie przy grobie moich Rodzic\u00f3w w Klukowie. Skromny koszt pokry\u0107 z tenuty Gotard\u201d. Ta wyj\u0105tkowa kobieta spocz\u0119\u0142a na cmentarzu w Klukowie obok swoich rodzic\u00f3w. \u015awi\u0119tochowski nie uszanowa\u0142 jej woli i postawi\u0142 na grobie tablic\u0119 z u\u0142o\u017conym przez siebie epitafium: \u201e\u017by\u0142a w zacno\u015bci, zmar\u0142a w chwale, zmartwychwstaje w czci serc wdzi\u0119cznych\u201d. Nie ka\u017cdy mo\u017ce zas\u0142u\u017cy\u0107 na takie epitafium. Aleksandra B\u0105kowska z pewno\u015bci\u0105 zas\u0142uguje, ale czy by\u0142aby z niego zadowolona? \u017bycie osobiste mia\u0142a us\u0142ane raczej cierniami ni\u017c r\u00f3\u017cami, ale w \u017cyciu publicznym zapisa\u0142a si\u0119 jako posta\u0107 nietuzinkowa, zas\u0142uguj\u0105ca na szacunek i trwa\u0142\u0105 pami\u0119\u0107. To chyba pewnego rodzaju niesprawiedliwo\u015b\u0107, \u017ce szko\u0142a rolnicza w Go\u0142otczy\u017anie, na kt\u00f3r\u0105 przeznaczy\u0142a 2\/3 w\u0142asnego maj\u0105tku, nosi imi\u0119 A. \u015awi\u0119tochowskiego. Obie szko\u0142y przetrwa\u0142y I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105, a po jej zako\u0144czeniu, kontynuowa\u0142y dzia\u0142alno\u015b\u0107 o\u015bwiatow\u0105 jako szko\u0142y pa\u0144stwowe. Oboje za\u0142o\u017cyciele podarowali te plac\u00f3wki spo\u0142ecze\u0144stwu pod warunkiem, \u017ce \u201e Pa\u0144stwo Polskie w darowanym maj\u0105tku utrzymywa\u0107 b\u0119dzie swoim staraniem i kosztem trzy pa\u0144stwowe szko\u0142y rolnicze ludowe, a mianowicie: szko\u0142\u0119 rolnicz\u0105 \u201eBratne\u201d, szko\u0142\u0119 gospodarstwa domowego \u017ce\u0144sk\u0105 w Go\u0142otczy\u017anie i szko\u0142\u0119 ogrodnicz\u0105 koedukacyjn\u0105 \u201eKrzewni\u0119\u201d. \u015awi\u0119tochowski, kiedy osiad\u0142 w Go\u0142otczy\u017anie, zburzy\u0142 stary dom i wybudowa\u0142 now\u0105 murowan\u0105 \u201eKrzewni\u0119\u201d z my\u015bl\u0105 o utworzeniu szko\u0142y ogrodniczej, ale zamiaru tego nie uda\u0142o si\u0119 mu ju\u017c zrealizowa\u0107. <\/span><\/p>\n

Dworek, w kt\u00f3rym mieszka\u0142a dziedziczka d\u00f3br w Go\u0142otczy\u017anie, hrabianka Aleksandra Bakowska, zachowa\u0142 si\u0119 do dzisiaj. Wcze\u015bniej, od 1909 do 1998 ? r. mie\u015bci\u0142a si\u0119 w nim szko\u0142a za\u0142o\u017cona przez B\u0105kowsk\u0105. W 1998 r. po generalnym remoncie zosta\u0142 zaadoptowany na potrzeby muzeum. W dworku znajduje si\u0119 sta\u0142e ekspozycja pod nazw\u0105 \u201eSzlachta mazowiecka w malarstwie i wn\u0119trzach\u201d3<\/sup><\/a>. W\u015br\u00f3d wielu portret\u00f3w znajduje si\u0119 portret Aleksandry B\u0105kowskiej namalowany prze Aleksandr\u0119 Krupsk\u0105 w 2001 roku. Naprzeciwko dworku znajduje si\u0119 imponuj\u0105cy postument Aleksandry Bakowskiej wed\u0142ug projektu Jana St\u0119pkowskiego z 2001 roku. Go\u0142otczyzna od przesz\u0142o 100 lat stanowi pr\u0119\u017cny o\u015brodek o\u015bwiaty rolniczej na p\u00f3\u0142nocnym Mazowszu. Powstanie pierwszej plac\u00f3wki o\u015bwiaty rolniczej w Go\u0142otczy\u017anie by\u0142o mo\u017cliwe dzi\u0119ki niezwyk\u0142ej ofiarno\u015bci Aleksandry z S\u0119dzimir\u00f3w B\u0105kowskiej i g\u0142osz\u0105cego te same idee spo\u0142eczne Aleksandra \u015awi\u0119tochowskiego. <\/span>Instytucje o\u015bwiatowe dla ludu posiadaj\u0105 wi\u0119ksze warto\u015bci ni\u017c uniwersytety (\u2026) Ka\u017cdy wychowaniec szko\u0142y ludowej staje si\u0119 dla swojego otoczenia o\u015brodkiem wp\u0142yw\u00f3w kulturowych<\/i><\/span> \u2013 napisa\u0142 w \u201eHistorii ch\u0142op\u00f3w polskich\u201d A. \u015awi\u0119tochowski. <\/span><\/p>\n

Aleksandra z S\u0119dzimir\u00f3w B\u0105kowska zas\u0142u\u017cy\u0142a si\u0119 Polsce i ziemi ciechanowskiej nie tylko poprzez za\u0142o\u017cenie w swym maj\u0105tku w Go\u0142otczy\u017anie szk\u00f3\u0142 dla m\u0142odzie\u017cy wiejskiej. To fakt powszechnie znany. Ta niezwyk\u0142a kobieta pozostawi\u0142a po sobie jeszcze jeden znacz\u0105cy dar \u2013 w 1924 roku przekaza\u0142a 42 morgi gruntu, tzw. Dziarno, na rzecz Stowarzyszenia Inwalid\u00f3w Wojennych, zajmuj\u0105cego si\u0119 tworzeniem kolonii dla inwalid\u00f3w wojennych. Wyobra\u017ca\u0142a sobie, \u017ce powstanie w tym miejscu ferma rolnicza z miejscem do\u017cywotniego pobytu \u017co\u0142nierzy i ich rodzin. Powstania fermy ofiarodawczyni nie doczeka\u0142a \u2013 zmar\u0142a w 1926 roku. Dopiero w 1929 roku powsta\u0142 \u201eStatut Budowy Kolonji Inwalidzkiej im. Marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Go\u0142otczy\u017anie pod protektoratem prezesa Rady Ministr\u00f3w dr. Kazimierza \u015awitalskiego\u201d. Aktu wmurowania kamienia w\u0119gielnego dokona\u0142 27 maja 1930 roku prezydent RP Ignacy Mo\u015bcicki, tak jak i B\u0105kowska, syn ziemi ciechanowskiej. W 1938 roku powsta\u0142o tam Pa\u0144stwowe Liceum Gospodarstwa Wiejskiego, ale z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w dzia\u0142a\u0142o tylko przez rok. P\u00f3\u017aniej opuszczone budynki zaj\u0119\u0142o wojsko niemieckie, a w nast\u0119pnym roku powsta\u0142a szko\u0142a dla Niemc\u00f3w. Po wojnie zlokalizowano w g\u0142\u00f3wnym budynku dom dziecka dla 120 dziewcz\u0105t \u2013 wojennych sierot, w l. 1950-1953 przebywa\u0142y w nim dzieci z ogarni\u0119tej wojn\u0105 Korei, potem przeznaczono go dla szkolnictwa specjalnego. W jakiej\u015b cz\u0119\u015bci idea Aleksandry B\u0105kowskiej zosta\u0142a zrealizowana, a jej dar s\u0142u\u017cy Polsce i ziemi ciechanowskiej do dzi\u015b4<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

\n

Sugerowana bibliografia:<\/span><\/p>\n

Jerzy Pe\u0142ka, <\/span>Pocz\u0105tki szkolnictwa rolniczego<\/i><\/span>, \u201eMazowsze ciechanowskie \u2013 moja ma\u0142a ojczyzna\u201d, t. 1, Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe, Ciechan\u00f3w 1996, s. 219-222<\/span><\/p>\n

Lucyna Janikowa, <\/span>Z buntem przez \u017cycie, <\/i><\/span>Zesp\u00f3\u0142 Szk\u00f3\u0142 Rolniczych \u201eBratne\u201d, Ciechan\u00f3w 1999<\/span><\/p>\n

Edward Lewandowski<\/span>, \u201eBratniacy\u201d, <\/i><\/span>Go\u0142otczyzna 1984<\/span><\/p>\n

\n

\n

1<\/a> http:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Go%C5%82otczyzna<\/p>\n<\/div>\n

\n

2<\/a> Wi\u0119cej o relacjach A. \u015awi\u0119tochowskiego z A. B\u0105kowsk\u0105 pisze Agata Zawiszewska w artykule pt. T\u0142umaczka Tylora i Morgana . O Aleksandrze B\u0105kowskiej i jej dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej<\/i><\/p>\n<\/div>\n

\n

3<\/a> Folder Muzeum Szlachty Mazowieckiej \u2013 Oddzia\u0142 w Go\u0142otczy\u017anie<\/i>, Ciechan\u00f3w 2003<\/p>\n<\/div>\n

\n

4<\/a> O historii darowizny A. B\u0105kowskiej pisze obszernie Stefan \u017bagiel w \u201eTygodniku Ciechanowskim\u201d nr 47 z 21 listopada 2017 r. w artykule \u201e W trosce o \u017co\u0142nierzy inwalid\u00f3w\u201d.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lokalizacja: dworek Aleksandry B\u0105kowskiej, obecnie Muzeum Pozytywizmu w Go\u0142otczy\u017anie, ul. \u015awi\u0119tochowskiego Ods\u0142oni\u0119cie: 1989 Materia\u0142: czarny granit; wymiary: 620 mm x 480 mm Go\u0142otczyzna le\u017cy nad rzeka Son\u0105 ok. 10 km na po\u0142udniowy wsch\u00f3d od Ciechanowa. Nazwa wywodzi si\u0119 prawdopodobnie od … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":126,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-329","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/329","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=329"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/329\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":335,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/329\/revisions\/335"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=329"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}