{"id":336,"date":"2022-09-05T15:58:54","date_gmt":"2022-09-05T13:58:54","guid":{"rendered":"https:\/\/tmzc.pl\/?page_id=336"},"modified":"2022-09-05T15:58:54","modified_gmt":"2022-09-05T13:58:54","slug":"27-tablica-pamieci-kazimierza-zorawskiego-wybitnego-polskiego-matematyka-1866-1953","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/27-tablica-pamieci-kazimierza-zorawskiego-wybitnego-polskiego-matematyka-1866-1953\/","title":{"rendered":"27. Tablica pami\u0119ci Kazimierza \u017b\u00f3rawskiego, wybitnego polskiego matematyka (1866 \u2013 1953)"},"content":{"rendered":"

Lokalizacja: dom dawnej \u201eochronki\u201d w zespole budynk\u00f3w cukrowni przy ul. Osada Fabryczna 8 w Ciechanowie; obecnie budynek mieszkalny<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\n

Ods\u0142oni\u0119cie: 1989 z inicjatywy i funduszy TMZC<\/span><\/p>\n

Materia\u0142: szary granit; wymiary: 500 mm x 700 mm<\/span><\/p>\n

Kazimierz \u017b\u00f3rawski sp\u0119dzi\u0142 dzieci\u0144stwo i m\u0142odo\u015b\u0107 w Szczukach k. Krasnego, w maj\u0105tku dzier\u017cawionym przez ojca od hrabiego Ludwika Krasi\u0144skiego. Urodzi\u0142 si\u0119 jednak w wsi Szczurzyn. Szczurzyn do 1863 roku nale\u017ca\u0142 do Macieja Smoli\u0144skiego, zes\u0142anego przez Rosjan na Syberi\u0119 jako uczestnik powstania styczniowego. Folwarkiem licz\u0105cym po uw\u0142aszczeniu 400 m\u00f3rg, administrowa\u0142 Juliusz \u017b\u00f3rawski, ojciec Kazimierza. Oko\u0142o 1870 roku folwark naby\u0142 ciechanowski lekarz, dr Franciszek Rajkowski. Z czasem przez teren folwarku poprowadzono lini\u0119 kolejow\u0105, a nied\u0142ugo potem w pobli\u017cu zacz\u0119to budowa\u0107 cukrowni\u0119 i osiedle dla pracownik\u00f3w. W ten spos\u00f3b dr Rajkowski sta\u0142 si\u0119 udzia\u0142owcem cukrowni, cz\u0142owiekiem na \u00f3wczesne warunki bardzo zamo\u017cnym. Maj\u0105tek i zgromadzone fundusze wykorzystywa\u0142 w spos\u00f3b nies\u0142ychanie prospo\u0142eczny, przeznaczaj\u0105c je na inicjatywy spo\u0142eczne i kulturalne, sprzyjaj\u0105ce rozwojowi cywilizacyjnemu Ciechanowa. Wkr\u00f3tce Szczurzyn ust\u0105pi\u0142 miejsca Osadzie Fabrycznej z cukrowni\u0105 i zespo\u0142em budynk\u00f3w mieszkalnych dla pracownik\u00f3w. Mia\u0142 w tym sw\u00f3j udzia\u0142 dyrektor cukrowni \u201eCiechan\u00f3w\u201d, W\u0142adys\u0142aw \u017b\u00f3rawski, stryj Kazimierza1<\/sup><\/a>. W jednym z nich umieszczono ochronk\u0119 dla dzieci i w\u0142a\u015bnie na tym budynku TMZC zdecydowa\u0142o si\u0119 umie\u015bci\u0107 tablic\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 Kazimierzowi \u017b\u00f3rawskiemu. <\/span><\/p>\n

Kazimierz \u017b\u00f3rawski, syn Juliusza i Kazimiery z Kamie\u0144skich urodzi\u0142 si\u0119 22 czerwca 1866 roku w Szczurzynie, niegdy\u015b ma\u0142ej wsi pod Ciechanowem, p\u00f3\u017aniej ju\u017c w\u0142\u0105czonej w obr\u0119b miasta. Jego ojciec dzier\u017cawi\u0142 od 1864 roku maj\u0105tek w Szczukach k. Krasnego, w dobrach Krasnosielc w powiecie makowskim, zarz\u0105dza\u0142 te\u017c maj\u0105tkiem Szczurzyn, gdzie urodzi\u0142 si\u0119 syn Kazimierz. Matka by\u0142a uczestniczk\u0105 powstania styczniowego, wi\u0119zion\u0105 przez w\u0142adze rosyjskie, kt\u00f3rej ojciec zmar\u0142 jako wi\u0119zie\u0144 w Cytadeli Warszawskiej. Kazimierz mia\u0142 trzech braci: W\u0142adys\u0142awa, Juliusza i Stanis\u0142awa oraz dwie siostry Bronis\u0142aw\u0119 i Ann\u0119. W\u0142adys\u0142aw sko\u0144czy\u0142 specjalne studia cukrownicze w Berlinie i zosta\u0142 po latach znanym dzia\u0142aczem w dziedzinie cukrownictwa i dyrektorem cukrowni \u201eCiechan\u00f3w\u201d, Juliusz pozosta\u0142 na gospodarstwie w Szczukach, Stanis\u0142aw, w\u0142a\u015bciciel maj\u0105tku Obr\u0119biec w powiecie przasnyskim, w 1940 roku zosta\u0142 aresztowany przez Niemc\u00f3w i zamordowany w obozie koncentracyjnym Mathausen-Gusen.<\/span><\/p>\n

Kazimierz uko\u0144czy\u0142 gimnazjum klasyczne w Warszawie, a w l. 1884-1888 studiowa\u0142 nauki matematyczne na Uniwersytecie Warszawskim i tej dyscyplinie wiedzy po\u015bwi\u0119ci\u0142 ca\u0142e swoje \u017cycie. W trakcie studi\u00f3w spotka\u0142 na swej drodze \u017cycia Mari\u0119 Sk\u0142odowsk\u0105, w\u00f3wczas osiemnastoletni\u0105 \u015bliczn\u0105 dziewczyn\u0119, p\u00f3\u017aniejsz\u0105 uczon\u0105 i dwukrotn\u0105 noblistk\u0119. Maria pracowa\u0142a od 1 stycznia 1886 roku jako guwernantka w Szczukach, w domu jego rodzic\u00f3w, kt\u00f3rych on odwiedza\u0142 w trakcie studi\u00f3w. M\u0142odych ludzi po\u0142\u0105czy\u0142o wkr\u00f3tce g\u0142\u0119bokie i szczere uczucie, jednak negatywne stanowisko pa\u0144stwa \u017b\u00f3rawskich wobec plan\u00f3w matrymonialnych syna przekre\u015bli\u0142o zdecydowanie zwi\u0105zek. Kazimierz wr\u00f3ci\u0142 na uczelni\u0119, a Maria pod koniec czerwca 1889 roku wr\u00f3ci\u0142a do Warszawy. Zwi\u0105zek uczuciowy z Kazimierzem przyni\u00f3s\u0142 Marii wiele bolesnych prze\u017cy\u0107, kt\u00f3re odcisn\u0119\u0142y si\u0119 na jej psychice i wra\u017cliwo\u015bci. Definitywnie postanowi\u0142a po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 nauce i w pa\u017adzierniku 1991 roku wyjecha\u0142a na studia do Pary\u017ca2<\/sup><\/a>. Kazimierz po\u015blubi\u0142 Leokadi\u0119 Jewniewicz, utalentowan\u0105 pianistk\u0119, c\u00f3rk\u0119 Hipolita Jewniewicza, profesora Instytutu Technologicznego w Petersburgu, autora pracy naukowej \u201eTeoria spr\u0119\u017cysto\u015bci\u201d, opublikowanej w Warszawie w 1910 roku, ju\u017c po \u015bmierci autora. Z ma\u0142\u017ce\u0144stwa Kazimierza i Leokadii \u017b\u00f3rawskich narodzi\u0142o si\u0119 troje dzieci: Juliusz, znany i ceniony architekt3<\/sup><\/a>, Leokadia i Maria.<\/span><\/p>\n

Droga naukowa Kazimierza \u017b\u00f3rawskiego wiod\u0142a przez Lipsk, Getyng\u0119, ponownie Lipsk (doktorat z filozofii), Lw\u00f3w (habilitacja i wyk\u0142ady w Szkole Politechnicznej) i Berlin. W 1895 roku otrzymuje etat profesorski w Krakowie, a w 1898 tytu\u0142 profesora zwyczajnego matematyki na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim. Prof. K. \u017b\u00f3rawski zajmuje si\u0119 naukowo niezwykle trudn\u0105 dziedzin\u0105 matematyki: teori\u0105 r\u00f3wna\u0144 r\u00f3\u017cniczkowych, geometri\u0105 r\u00f3\u017cniczkow\u0105, teori\u0105 grup i mechaniki, wyk\u0142ada rozmaite dzia\u0142y matematyki, nieraz odleg\u0142e od jego \u015bcis\u0142ych zagadnie\u0144 naukowych, pracuje nad zagadnieniami geometrii analitycznej, kt\u00f3re opublikuje w l. 1930-1931 pt. \u201eWyk\u0142ad geometrii analitycznej\u201d. Dorobek naukowy prof. \u017b\u00f3rawskiego i jego zaanga\u017cowanie w rozw\u00f3j my\u015bli matematycznej w \u015brodowisku naukowym Krakowa zosta\u0142y docenione przez \u015bwiat naukowy. W 1900 roku profesor zostaje cz\u0142onkiem korespondentem Akademii Umiej\u0119tno\u015bci w Krakowie, w 1905 r. otrzymuje nominacj\u0119 na dziekana Wydzia\u0142u Filozofii, w 1916 r. bierze udzia\u0142 w pracach Komitetu Organizacyjnego Akademii G\u00f3rniczej w Krakowie, a w 1917 roku zostaje rektorem Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Funkcje s\u0105 nad wyraz zaszczytne, ale bardzo poch\u0142aniaj\u0105 czas i energi\u0119, i tak ju\u017c zapracowanego cz\u0142owieka. Urz\u0105d rektora najstarszego uniwersytetu na ziemiach polskich przejmuje w 1917 od W\u0142adys\u0142awa Szajnochy, a oddaje ju\u017c w przededniu wolno\u015bci w 1918 roku Maciejowi Sieniatyckiemu.<\/span><\/p>\n

W roku 1919 K. \u017b\u00f3rawski przenosi si\u0119 do Warszawy, obejmuj\u0105c stanowisko profesorskie na Politechnice Warszawskiej i prowadz\u0105c wyk\u0142ady na Uniwersytecie Warszawskim. W 1920 roku zostaje cz\u0142onkiem rzeczywistym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. W 1920 roku przyjmuje stanowisko dyrektora Departamentu Nauki i Szk\u00f3\u0142 Wy\u017cszych w Ministerstwie Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego. W 1926 roku przechodzi na Uniwersytet Warszawski, sk\u0105d po 46 latach pracy naukowej przechodzi na emerytur\u0119. Otrzymuje tytu\u0142 honorowego profesora na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym UW. W latach 1926-1931 piastuje stanowisko prezesa Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do odrestaurowania siedziby tej instytucji w Pa\u0142acu Staszica. <\/span><\/p>\n

Jego podobizna znajduje si\u0119 na medalu pami\u0105tkowym, jaki otrzyma\u0142 w uznaniu zas\u0142ug. W latach poprzedzaj\u0105cych wybuch II wojny \u015bwiatowej i w czasie okupacji profesor \u017b\u00f3rawski pracowa\u0142 intensywnie nad kolejnymi publikacjami z zakresu geometrii analitycznej. Prace przerwa\u0142 wybuch powstania warszawskiego 1 sierpnia 1944 roku. Profesor, jak ca\u0142a rzesza warszawiak\u00f3w, zostaje wysiedlony do Pruszkowa, a jego mieszkanie z ca\u0142ym mieniem i pracami naukowymi \u2013 spalone. Dzi\u0119ki interwencji PCK profesor uzyskuje nadzwyczajne zwolnienie z obozu i wraz z grup\u0105 innych uczonych znajduje schronienie u hrabiostwa Radziwi\u0142\u0142\u00f3w w Nieborowie. <\/span><\/p>\n

Po wojnie prof. K. \u017b\u00f3rawski wraca do Warszawy i przez pewien czas mieszka u c\u00f3rki Leokadii z \u017b\u00f3rawskich Paprockiej, a nast\u0119pnie w niewielkim pokoiku z kuchni\u0105 przydzielonym mu przez Ministerstwo O\u015bwiaty w Domu Akademickim przy placu Narutowicza. Mimo traumatycznych prze\u017cy\u0107 i zaawansowanego wieku udaje mi si\u0119 odtworzy\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 swoich ostatnich prac. W 1952 roku zostaje mianowany cz\u0142onkiem tytularnym Polskiej Akademii Nauk. Umiera 23 stycznia 1953 roku. Zostaje pochowany w rodzinnym grobie na warszawskich Pow\u0105zkach. <\/span><\/p>\n

Na r\u0119ce rodziny nades\u0142ano telegram o znamiennej tre\u015bci: <\/span>Przesy\u0142amy wyrazy najszczerszego wsp\u00f3\u0142czucia rodzinie profesora Kazimierza \u017b\u00f3rawskiego, kt\u00f3ry pierwszy ze wsp\u00f3\u0142czesnych sobie uczonych wprowadzi\u0142 imi\u0119 Polski do historii matematyki \u015bwiatowej<\/i><\/span>. W rzeczy samej dorobek wybitnego uczonego stawia go na r\u00f3wni z najwybitniejszymi matematykami r\u00f3\u017cnych generacji i pokole\u0144 \u2013 Stefana Banacha, Mariana Rejewskiego, Hugo Steinhausa, Stanis\u0142awa Ulama, Kazimierza Kuratowskiego, Karola Borsuka, Wac\u0142awa Sierpi\u0144skiego, Alfreda Tarskiego, Zygmunta Janiszewskiego, J\u00f3zefa Marcinkiewicza.<\/span><\/p>\n

Dla wsp\u00f3\u0142czesnych mieszka\u0144c\u00f3w ziemi ciechanowskiej, szczeg\u00f3lnie dla \u015brodowiska lokalnych regionalist\u00f3w, profesor Kazimierz \u017b\u00f3rawski pozostaje postaci\u0105 niezwykle wa\u017cn\u0105 Niewielu zrodzonych na tej ziemi osi\u0105gn\u0119\u0142o tak wysok\u0105 pozycj\u0119 zawodow\u0105, niekwestionowany dorobek naukowy i presti\u017c spo\u0142eczny.<\/span><\/p>\n

Ma\u0142o kto wie, \u017ce pomi\u0119dzy rodzinami \u017b\u00f3rawskich i Sk\u0142odowskich istnia\u0142y te\u017c inne serdeczne zwi\u0105zki. Bratanek Marii Sk\u0142odowskiej, W\u0142adys\u0142aw Sk\u0142odowski, o\u017ceni\u0142 si\u0119 z siostrzenic\u0105 Kazimierza, Mari\u0105 Rykowsk\u0105. Nie uda\u0142o si\u0119 Marii I Kazimierzowi, ale ich los zi\u015bci\u0142 si\u0119 w historii ich krewnych4<\/sup><\/a>. Mo\u017ce by\u0142o za wcze\u015bnie, mo\u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo polskie nie dojrza\u0142o jeszcze do akceptacji r\u00f3\u017cnic w statusie spo\u0142ecznym dwojga kochaj\u0105cych si\u0119 ludzi, a mo\u017ce m\u0142odym, niedo\u015bwiadczonym i zakochanym w sobie ludziom zabrak\u0142o determinacji i koniecznego do\u015bwiadczenia. Mo\u017ce \u2026 ?<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\n

1<\/a> Ryszard Ma\u0142owiecki, Szczurzyn<\/i>, \u201e Gazeta Samorz\u0105dowa\u201d, nr\u2026\u2026\u2026.<\/p>\n<\/div>\n

\n

2<\/a> Teresa Kaczorowska, Kszta\u0142towanie si\u0119 poetyckiej wra\u017cliwo\u015bci s\u0142ynnej c\u00f3rki mazowieckich r\u00f3wnin<\/i>, \u201eCiechanowskie Zeszyty Literackie\u201d nr 13 z 2011 r., s. 42-44<\/p>\n<\/div>\n

\n

3<\/a> Syn Juliusza, Andrzej \u017b\u00f3rawski, znany i ceniony architekt jest autorem lub wsp\u00f3\u0142autorem kilku znanych w Polsce obiekt\u00f3w, m.in. hali Oliwii w Gda\u0144sku-Wrzeszczu, Spodka w Katowicach, Supersamu w Warszawie na ul. Pu\u0142awskiej.<\/p>\n<\/div>\n

\n

4<\/a> Wi\u0119kszo\u015b\u0107 informacji o \u017cyciu i dorobku naukowym Kazimierza \u017b\u00f3rawskiego pochodzi z tekstu wspomnieniowego wnuka profesora, pana Kazimierza Suszczy\u0144skiego, zamieszczonego pod adresem: http:\/\/www.impan.pl<\/a><\/u><\/span>; dost\u0119p 8 kwietnia 2011 r.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lokalizacja: dom dawnej \u201eochronki\u201d w zespole budynk\u00f3w cukrowni przy ul. Osada Fabryczna 8 w Ciechanowie; obecnie budynek mieszkalny Ods\u0142oni\u0119cie: 1989 z inicjatywy i funduszy TMZC Materia\u0142: szary granit; wymiary: 500 mm x 700 mm Kazimierz \u017b\u00f3rawski sp\u0119dzi\u0142 dzieci\u0144stwo i m\u0142odo\u015b\u0107 … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":127,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-336","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/336","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=336"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/336\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":339,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/336\/revisions\/339"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=336"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}