{"id":434,"date":"2022-09-07T22:26:35","date_gmt":"2022-09-07T20:26:35","guid":{"rendered":"https:\/\/tmzc.pl\/?page_id=434"},"modified":"2022-09-07T22:26:35","modified_gmt":"2022-09-07T20:26:35","slug":"49-pomnik-ku-czci-czlonkow-polskiej-organizacji-wojskowej-w-ciechanowie-wzniesiony-na-placu-kosciuszki-w-1932-roku-zburzony-przez-hitlerowcow-w-1940-zrekonstruowany-przez-tmzc-w-1997-r","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/49-pomnik-ku-czci-czlonkow-polskiej-organizacji-wojskowej-w-ciechanowie-wzniesiony-na-placu-kosciuszki-w-1932-roku-zburzony-przez-hitlerowcow-w-1940-zrekonstruowany-przez-tmzc-w-1997-r\/","title":{"rendered":"49. Pomnik ku czci cz\u0142onk\u00f3w Polskiej Organizacji Wojskowej w Ciechanowie, wzniesiony na Placu Ko\u015bciuszki w 1932 roku, zburzony przez hitlerowc\u00f3w w 1940, zrekonstruowany przez TMZC w 1997 r."},"content":{"rendered":"

Lokalizacja: Ciechan\u00f3w, skwer na Placu Ko\u015bciuszki<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\n

Ods\u0142oni\u0119cie: 15 X 1932, po rekonstrukcji 3 V 1997<\/span><\/p>\n

Pomnik Polskiej Organizacji Wojskowej przy placu Ko\u015bciuszki (do 1916 r. \u2013 Zielony Rynek) wzniesiony przez mieszka\u0144c\u00f3w Ciechanowa w 1932 roku, zburzony przez hitlerowskiego okupanta w 1940 r., zrekonstruowany przez Towarzystwo Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Ciechanowskiej w 1997 r.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>Walka o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski by\u0142a nierozerwalnie zwi\u0105zana z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 Polskiej Organizacji Wojskowej. Organizacja powsta\u0142a z inicjatywy J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w po\u0142owie sierpnia 1914 roku, a wi\u0119c w kilka dni po wybuchu I wojny \u015bwiatowej, przez po\u0142\u0105czenie dw\u00f3ch paramilitarnych organizacji dzia\u0142aj\u0105cych na terenie zaboru austriackiego \u2013 Polskich Dru\u017cyn Strzeleckich i Zwi\u0105zku Walki Czynnej w celu walki z rosyjskim zaborc\u0105. Na ich czele stan\u0105\u0142 Karol Rybasiewicz z Polskich Dru\u017cyn Strzeleckich. 22 pa\u017adziernika 1914 roku w dzia\u0142alno\u015b\u0107 POW w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 podporucznik Tadeusz \u017buli\u0144ski, odkomenderowany przez J. Pi\u0142sudskiego z 1. Pu\u0142ku Piechoty Legionowej. Dow\u00f3dztwo polityczne i wojskowe sprawowa\u0142 nad organizacja do lipca 1917 r. komendant J. Pi\u0142sudski. Po kryzysie przysi\u0119gowym i aresztowaniu Pi\u0142sudskiego komendantem zosta\u0142 Edward \u015amig\u0142y-Rydz, najstarszy stopniem spo\u015br\u00f3d pozosta\u0142ych na wolno\u015bci oficer\u00f3w I Brygady. Najwa\u017cniejszym celem tej nowopowsta\u0142ej organizacji zbrojnej by\u0142a walka o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 kraju. Za najwi\u0119kszego wroga, z kt\u00f3rym w pierwszym rz\u0119dzie nale\u017ca\u0142o walczy\u0107, uznano Rosj\u0119, a za g\u0142\u00f3wny teren dzia\u0142ania POW \u2013 ziemie okupowane przez wojska rosyjskie. Organizacja z za\u0142o\u017cenia mia\u0142a mie\u0107 charakter apolityczny, grupowa\u0142a ludzi o r\u00f3\u017cnych przekonaniach, nie podporz\u0105dkowanych \u017cadnemu z dzia\u0142aj\u0105cych ugrupowa\u0144 politycznych. W czerwcu 1915 roku organizacja liczy\u0142a ok. 1.000 cz\u0142onk\u00f3w skupionych w 4 okr\u0119gach: Warszawa, Lublin, Radom, Siedlce. Rok p\u00f3\u017aniej peowiak\u00f3w by\u0142o ju\u017c 5.000, a po og\u0142oszeniu \u201eAktu 5 listopada\u201d (1916) organizacja liczy\u0142a 11.292 cz\u0142onk\u00f3w, z tego 36 oficer\u00f3w, 46 podchor\u0105\u017cych, 440 podoficer\u00f3w i 10.770 szeregowych.<\/span><\/p>\n

Istotn\u0105 rol\u0119 w konspiracji odegra\u0142y kobiety. Oko\u0142o 1.000 peowiaczek zajmowa\u0142o si\u0119 wywiadem, dzia\u0142alno\u015bci\u0105 kuriersk\u0105, produkcja fa\u0142szywych dokument\u00f3w oraz praca biurow\u0105 w sztabach. W POW dzia\u0142a\u0142a tak\u017ce s\u0142u\u017cba bezpiecze\u0144stwa, \u017candarmeria i s\u0105dy. Organem prasowym by\u0142 od 1916 roku tygodnik \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d.<\/span><\/p>\n

W pierwszym okresie dzia\u0142alno\u015bci (1914-1917) POW prowadzi\u0142a szkolenie wojskowe m\u0142odzie\u017cy, prac\u0119 wywiadowczo-dywersyjn\u0105 na ty\u0142ach wojsk rosyjskich, akcje represyjne, incydentalnie dokonano kilku powa\u017cniejszych akcji zbrojnych. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 na prze\u0142omie pa\u017adziernika i listopada 1918 roku, kiedy sta\u0142o si\u0119 oczywiste, \u017ce wojna \u015bwiatowa zbli\u017ca si\u0119 do ko\u0144ca. Na 16 X Komenda Naczelna w Warszawie zaplanowa\u0142a uderzenie na niemieckie si\u0142y policyjne. Ujawni\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas si\u0142a zbrojna POW w kilku powa\u017cnych akcjach zaczepnych. Mi\u0119dzy innymi w starciu pod B\u0105kowcem k. Radomia zaatakowano poci\u0105g i zdobyto 1.800.000 koron, 16 pa\u017adziernika w tzw. \u201ekrwaw\u0105 \u015brod\u0119\u201d przeprowadzono szeroko zakrojon\u0105 akcj\u0119 likwidacji konfident\u00f3w i \u017candarm\u00f3w niemieckich. Od 1 listopada oddzia\u0142y POW bra\u0142y udzia\u0142 w walkach o Lw\u00f3w, 2 listopada rozbrojono austro-w\u0119gierski garnizon w Che\u0142mie i opanowano du\u017cy magazyn broni w katedrze, 7 listopada zaj\u0119to Lublin i powo\u0142ano Tymczasowy Rz\u0105d Ludowy Republiki Polskiej.<\/span><\/p>\n

W newralgicznych dniach listopadowych oddzia\u0142y POW rozbraja\u0142y w ca\u0142ej Polsce garnizony, dokonywa\u0142y aresztowa\u0144, internowa\u0142y dow\u00f3dc\u00f3w wojskowych, zabezpiecza\u0142y teren i ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105. 11 listopada 1918 roku Komendant G\u0142\u00f3wny POW wyda\u0142 ostatni rozkaz rozwi\u0105zuj\u0105cy organizacj\u0119, a pozosta\u0142e jeszcze w konspiracji ogniwa podporz\u0105dkowa\u0142 Sztabowi G\u0142\u00f3wnemu Wojska Polskiego. Zacz\u0105\u0142 si\u0119 proces oddawania w\u0142adzy cywilnym przedstawicielom narodu. Polska po 123 latach niewoli odrodzi\u0142a si\u0119 jako niepodleg\u0142e pa\u0144stwo, z czasem nazwane II Rzeczpospolit\u0105.<\/span><\/p>\n

W Ciechanowie pierwsze zebranie organizacyjne odby\u0142o si\u0119 w domu Waleriana Wyzi\u0144skiego przy ul. Sierakowskiego. Pierwsz\u0105 komend\u0119 Obwodu Ciechanowskiego tworzyli: Wac\u0142aw Wyzi\u0144ski \u2013 student Politechniki Warszawskiej, Stefan Olszewski \u2013 student prawa UW, p\u00f3\u017aniejszy prokurator i senator RP oraz Tadeusz Zarzycki \u2013 harcerz. Do aktywnych dzia\u0142aczy nale\u017celi m.in. Micha\u0142 Pogorzelski, sprzedawca w Syndykacie Rolniczym i Mieczys\u0142aw Kurzypi\u0144ski, dzia\u0142acz harcerski, wychowawca i kierownik bursy szkolnej \u201e\u0141ydynia\u201d. W obwodzie ciechanowskim by\u0142o zarejestrowanych 130 cz\u0142onk\u00f3w POW. Zebrania odbywa\u0142y si\u0119 w nowo zbudowanym Domu parafialnym, zaprzysi\u0119\u017cenia w ko\u015bciele poklasztornym, spe\u0142niaj\u0105cym w\u00f3wczas rol\u0119 ko\u015bcio\u0142a szkolnego. Na r\u0119ce ks. R. Jankowskiego wst\u0119puj\u0105cy o POW wyg\u0142aszali s\u0142owa przysi\u0119gi: <\/span>W pe\u0142ni \u015bwiadomo\u015bci zasad i cel\u00f3w POW, wst\u0119puj\u0105c w jej szeregi sk\u0142adam najuroczystsza przed Bogiem przysi\u0119g\u0119, \u017ce wszystkie wydane rozkazy wykonywa\u0107 b\u0119d\u0119, powierzone mi tajemnice \u015bci\u015ble strzec b\u0119d\u0119, a w celu utworzenia niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego wszystkie swoje si\u0142y, krew i \u017cycie po\u015bwi\u0119c\u0119. <\/i><\/span>Nowi cz\u0142onkowie przechodzili szkolenie teoretyczne i praktyczne, \u0142\u0105cznie z \u0107wiczeniami z u\u017cyciem broni palnej. Nie oby\u0142o si\u0119 bez incydent\u00f3w, jako \u017ce \u0107wiczyli pod bacznym wzrokiem niemieckich \u017co\u0142nierzy. Bro\u0144 zreszt\u0105 by\u0142a na wag\u0119 z\u0142ota. Dzi\u0119ki determinacji i po\u015bwi\u0119ceniu wielu obywateli, peowiacy zbroili si\u0119 i czekali na rozkaz Komendanta1<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

Pierwsz\u0105 powa\u017cn\u0105 akcj\u0105 przeprowadzili ciechanowscy peowiacy w marcu 1918 roku, kiedy Niemcy rozpocz\u0119li rekwizycj\u0119 metali kolorowych. Dwunastu \u017co\u0142nierzy, m.in. M. Kurzypi\u0144ski, J. Wyzi\u0144ski, K. Trentowski, W. Ma\u0142ecki, M. Maschoff, A. Wyzi\u0144ski, M. Lipowski ukry\u0142o przed Niemcami dzwony z obu ciechanowskich ko\u015bcio\u0142\u00f3w. W odwecie Niemcy aresztowali proboszcza fary i wtedy konspiratorzy zdecydowali si\u0119 odda\u0107 Niemcom trzy najmniejsze dzwony2<\/sup><\/a>. <\/span><\/p>\n

W pierwszych dniach pa\u017adziernika 1918 roku dotar\u0142 do ciechanowskich peowiak\u00f3w rozkaz rozpocz\u0119cia akcji terrorystycznych. 16 pa\u017adziernika w domu parafialnym odbywa\u0142a si\u0119 antyniemiecka manifestacja, w kt\u00f3rej uczestniczyli ciechanowscy gimnazjali\u015bci, kt\u00f3rych spora grupa nale\u017ca\u0142o do POW. Wracaj\u0105cych po wiecu do domu Wac\u0142awa Szyma\u0144skiego i Zygmunta R\u00f3\u017cyckiego pr\u00f3bowa\u0142 zatrzyma\u0107 z pistoletem w r\u0119ku funkcjonariusz Feldpolizaistelle Wilczek o zniemczonym nazwisku Filtschek. Szyma\u0144ski strzeli\u0142 w jego kierunku, rani\u0105c go powa\u017cnie. B\u0119d\u0105cy w obstawie dwaj \u017co\u0142nierze odpowiedzieli strza\u0142ami. Zygmunt R\u00f3\u017cycki zgin\u0105\u0142 na miejscu, Wac\u0142aw Szyma\u0144ski zosta\u0142 ranny, ale zdo\u0142a\u0142 zbiec. W odwecie za zamach Niemcy wzi\u0119li zak\u0142adnik\u00f3w, na\u0142o\u017cyli na ciechanowian kontrybucj\u0119, przeprowadzili liczne rewizje w domach Polak\u00f3w podejrzanych o dzia\u0142alno\u015b\u0107 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105. U peowiaka Stefana \u015amietanki znale\u017ali dwa pistolety i sztylet. W kilka dni potem Stefan \u015amietanko stan\u0105\u0142 przed s\u0105dem wojskowym, kt\u00f3ry po kr\u00f3tkiej rozprawie skaza\u0142 go na kar\u0119 \u015bmierci. Podobno skazaniec otrzyma\u0142 propozycj\u0119 u\u0142askawienia za wskazanie w\u0142adz POW, ale dwudziestokilkuletni m\u0142odzieniec godnie milcza\u0142. Wyrok przez rozstrzelanie wykonano 2 XI 1918 roku dok\u0142adnie w Dzie\u0144 Zaduszny.3<\/sup><\/a> Cia\u0142o rozstrzelanego bohatera wydano rodzinie dopiero nast\u0119pnego dnia po interwencji u gubernatora wojskowego w M\u0142awie, niejakiego von Heuducha. Po mszy \u017ca\u0142obnej w ciechanowskiej farze Stefan \u015amietanko zosta\u0142 pochowany zgodnie ze swoim \u017cyczeniem obok swego przyjaciela z POW Zygmunta R\u00f3\u017cyckiego. Jego starszy brat Eugeniusz \u015amietanko, kasjer z Opinog\u00f3ry z jeszcze jednym \u015bwiadkiem w obecno\u015bci proboszcza ks. R. Jankowskiego sporz\u0105dzili akt zgonu. Dope\u0142ni\u0142 si\u0119 los jeszcze jednego bohatera, kt\u00f3ry nie doczeka\u0142 rzeczywistej niepodleg\u0142o\u015bci umi\u0142owanej ojczyzny4<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

W tym samym dniu 15 pa\u017adziernika zaplanowano napad na niemieckiego urz\u0119dnika, kt\u00f3ry wyp\u0142aca\u0142 nale\u017cno\u015bci finansowe rolnikom za dostarczane przymusowo zbo\u017ce. Do akcji wytypowano Mieczys\u0142awa Kurzypi\u0144skiego, Kazimierza Trentowskiego, Wac\u0142awa Ma\u0142eckiego i A. Wyzi\u0144skiego. Uzbrojeni w pistolety spiskowcy nie zastali jednak Niemca w domu, a kasa nie da\u0142a si\u0119 otworzy\u0107. Wobec niepowodzenia, postanowili ukry\u0107 si\u0119 poza Ciechanowem. Podczas noclegu w stercie siana przypadkowy wystrza\u0142 z niezabezpieczonego pistoletu powa\u017cnie rani\u0142 K. Trentowskiego. Koledzy przewie\u017ali rannego do Ciechanowa i umie\u015bcili w domu rze\u017anika Cichowskiego przy ul. Pu\u0142tuskiej. Niestety, Trentowski zmar\u0142 po kilku dniach cierpie\u0144, ale jego pogrzeb przerodzi\u0142 si\u0119 w wielk\u0105 patriotyczn\u0105 manifestacj\u0119. Cia\u0142o z\u0142o\u017cono na cmentarzu przy ul. P\u0142o\u0144skiej. Spoczywaj\u0105 na nim wszyscy trzej m\u0142odzi bohaterowie polskiej niepodleg\u0142o\u015bci, kt\u00f3rych nazwiska wyryto na wieczn\u0105 pami\u0119\u0107 na kamiennym obelisku na placu Ko\u015bciuszki w Ciechanowie. Strze\u017ce ich dumny polski orze\u0142 z rozpostartymi skrzyd\u0142ami5<\/sup><\/a>. <\/span><\/p>\n

Tymczasem wypadki potoczy\u0142y si\u0119 niezwykle szybko. W nocy z 9 na 10 listopada \u017candarmeria niemiecka, obawiaj\u0105c si\u0119 akcji odwetowych ze strony mieszka\u0144c\u00f3w Ciechanowa, opu\u015bci\u0142a miasto. Konspiratorzy z POW przyst\u0105pili do dzia\u0142ania nie czekaj\u0105c na rozkazy. Przyj\u0119li opuszczone posterunki, bior\u0105c odpowiedzialno\u015b\u0107 za porz\u0105dek publiczny w mie\u015bcie. Prewencyjnie aresztowali grup\u0119 dzia\u0142aczy komunistycznych. W tym czasie w mieszkaniu aptekarza W\u0142adys\u0142awa Ranieckiego, panowie J. Kr\u00f3l, komendant obwodu ciechanowskiego POW, p\u0142k F. Szyszkowski, komendant biura werbunkowego PSZ i ukrywaj\u0105cy si\u0119 w Ciechanowie mjr S. D\u0105b-Biernacki omawiali plan rozbrojenia pozosta\u0142ych w mie\u015bcie Niemc\u00f3w. Mjr D\u0105b-Biernacki, kt\u00f3ry za\u017c\u0105da\u0142 od J. Kr\u00f3la przekazania komendy. Spotka\u0142 si\u0119 jednak z odmow\u0105. Ciechanowianie wzi\u0119li sprawy w swoje r\u0119ce. Szybko opanowali poczt\u0119, starostwo, magistrat, dworzec kolejowy i magazyny. Pozosta\u0142o rozbrojenie garnizonu, w kt\u00f3rym stacjonowa\u0142 batalion landszturmist\u00f3w dowodzony przez mjr. Reichelma w sile 340 \u017co\u0142nierzy. Por. Mijal, oficer oddelegowany przez p\u0142k. Szyszkowskiego do dyspozycji POW, uda\u0142 si\u0119 do koszar, gdzie spotka\u0142 si\u0119 ze stanowcz\u0105 odmow\u0105 opuszczenia koszar w mie\u015bcie. W tej sytuacji do koszar wkroczy\u0142 oddzia\u0142 w sile 18 peowiak\u00f3w pod dow\u00f3dztwem Micha\u0142a Pogorzelskiego i rozbroi\u0142 landszturmist\u00f3w. Podda\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ich dow\u00f3dca, kt\u00f3remu pozwolono opu\u015bci\u0107 miasto razem z rozbrojonymi Niemcami. Zrewoltowani \u017co\u0142nierze po przekroczeniu granicy Prus zamordowali swojego dow\u00f3dc\u0119.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>W\u0142adz\u0119 cywiln\u0105 z r\u0105k niemieckich przej\u0105\u0142 Zygmunt Strzeszewski. 11 listopada na posiedzeniu Rady Miejskiej niemiecki naczelnik powiatu przekaza\u0142 formalnie w\u0142adz\u0119 w polskie r\u0119ce. Nast\u0119pnego dnia Naczelna Komenda POW, nie maj\u0105c pe\u0142nego rozeznania sytuacji w powiecie, poleci\u0142a przej\u0119cie w\u0142adzy z r\u0105k niemieckich. Gdy rozkaz dotar\u0142 do Ciechanowa, by\u0142 ju\u017c nieaktualny, Ciechan\u00f3w by\u0142 ju\u017c w polskich r\u0119kach6<\/sup><\/a>. Na budynkach powiewa\u0142y bia\u0142o-czerwone flagi, w ko\u015bcio\u0142ach odprawiano uroczyste nabo\u017ce\u0144stwa. Ciechanowianie na ulicach manifestowali rado\u015b\u0107 z odzyskanej wolno\u015bci7<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

Polska Organizacja Wojskowa odegra\u0142a niezwykle istotn\u0105 rol\u0119 w odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, a g\u0142\u0119boki i heroiczny patriotyzm cz\u0142onk\u00f3w POW uwidoczni\u0142 si\u0119 zw\u0142aszcza w czasie wojny polsko-bolszewickiej w l. 1918-1920. Zasilali oni masowo tworzone w 1918 roku pu\u0142ki wojska polskiego. Ciechanowscy peowiacy znale\u017ali si\u0119 w szeregach 32. Pu\u0142ku Piechoty organizowanego przez p\u0142k. Szyszkowskiego i ju\u017c w ko\u0144cu grudnia znale\u017ali si\u0119 na froncie w rejonie W\u0142odzimierza Wo\u0142y\u0144skiego. Przez ca\u0142y 1919 i 1920 rok \u017co\u0142nierze przelewali krew nad Stochodem, Styrem, Horyniem, Berezyn\u0105 i Dnieprem. W\u0142a\u015bnie nazwy tych rzek opr\u00f3cz herbu ziemi mazowieckiej znajd\u0105 si\u0119 p\u00f3\u017aniej na sztandarze, kt\u00f3ry pu\u0142k otrzyma w dow\u00f3d wdzi\u0119czno\u015bci od mieszka\u0144c\u00f3w Ciechanowa. Udzia\u0142 w wojnie pu\u0142k zako\u0144czy\u0142 12 pa\u017adziernika 1920 roku.<\/span><\/p>\n

\n

Poczucie dobrze spe\u0142nionego obowi\u0105zku, serdeczna \u017cywa pami\u0119\u0107 i potrzeba roztoczenia opieki nad inwalidami wojennymi i rodzinami poleg\u0142ych sk\u0142oni\u0142y uczestnik\u00f3w tamtych wydarze\u0144 do utworzenia Zwi\u0105zku Peowiak\u00f3w. Ciechanowskie ko\u0142o ju\u017c w 1927 roku wyst\u0105pi\u0142o z inicjatyw\u0105 budowy pomnika POW. Na czele komitetu budowy stan\u0105\u0142 gen. Stefan D\u0105b-Biernacki, jednak do realizacji projektu na razie nie dosz\u0142o. Nowy komitet na czele ze starost\u0105 Tadeuszem Oborskim, burmistrzem Wincentym Wernerem, ks. Aleksandrem P\u0119skim, dyrektorem gimnazjum dr. Micha\u0142em Dadlezem, aptekarzem Wac\u0142awem Ranieckim, redaktorem \u201e Kroniki Ciechanowskiej\u201d Czes\u0142awem S\u0142o\u0144skim zawi\u0105za\u0142 si\u0119 w 1932 roku. W ci\u0105gu zaledwie kilku miesi\u0119cy powsta\u0142 z dobrowolnych sk\u0142adek ciechanowian pomnik ku czci bohaterskich obro\u0144c\u00f3w ojczyzny \u2013 ciechanowskich \u017co\u0142nierzy POW. Na zdj\u0119ciu obok prezentujemy fotokopi\u0119 Aktu Ods\u0142oni\u0119cia tablicy pami\u0105tkowej z dnia 16 pa\u017adziernika 19328<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

Wielki g\u0142az na kamiennym cokole, zwie\u0144czony or\u0142em z rozpostartymi skrzyd\u0142ami, stan\u0105\u0142 na Placu Ko\u015bciuszki. Upami\u0119tnia\u0142 \u015bmier\u0107 polskich patriot\u00f3w, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w l. 1918-1920 w obronie ojczyzny. Uroczysto\u015bciom patronowali genera\u0142owie: Stefan D\u0105b-Biernacki, Stefan Hubicki, Edward Rydz-\u015amig\u0142y, Julian Stachiewicz, Walery S\u0142awek i wojewoda warszawski Stanis\u0142aw Twardo. 15 pa\u017adziernika 1932 roku w ko\u015bciele poklasztornym odby\u0142o si\u0119 majowe nabo\u017ce\u0144stwo \u017ca\u0142obne za poleg\u0142ych, z\u0142o\u017cono wie\u0144ce na grobach K. Trentowskiego, Z. R\u00f3\u017cyckiego i S. \u015amietanki, zorganizowano capstrzyk z udzia\u0142em kompanii honorowej 32. Pu\u0142ku Piechoty, a nast\u0119pnie odby\u0142 si\u0119 podnios\u0142y apel poleg\u0142ych w centrum miasta.<\/span><\/p>\n

Uroczyste ods\u0142oni\u0119cie pomnika mia\u0142o miejsce nast\u0119pnego dnia. Poprzedzi\u0142a je poranna msza \u015bwi\u0119ta, a nast\u0119pnie po\u015bwi\u0119cenie sztandaru Ko\u0142a POW w Ciechanowie. Przy huku petard dokonano ods\u0142oni\u0119cia pomnika. Przemawia\u0142 minister gen. S. Hubicki i dyrektor gimnazjum dr Micha\u0142 Dadlez. Przy d\u017awi\u0119kach wojskowej orkiestry sk\u0142ada\u0142y wie\u0144ce w\u0142adze, organizacje spo\u0142eczne, kombatanci i mieszka\u0144cy grodu nad \u0141ydyni\u0105. Nast\u0119pnie odby\u0142a si\u0119 parada i przegl\u0105d oddzia\u0142\u00f3w wojskowych. Uroczysto\u015b\u0107 zako\u0144czy\u0142a uroczysta biesiada w miejscowym gimnazjum przygotowana przez nauczycielki Mari\u0119 Ranieck\u01059<\/sup><\/a> i Juli\u0119 Kratowsk\u010510<\/sup><\/a>. Od tego dnia z kamiennego coko\u0142u spogl\u0105da\u0142 na miasto dumny orze\u0142, symbol polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\n

Fotokopia Aktu ods\u0142oni\u0119cia tablicy pami\u0105tkowej z dnia 16 pa\u017adziernika 1932 r. Orygina\u0142 znajduje si\u0119 w Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie.<\/span><\/p>\n

\n

Strzeg\u0142 tej niepodleg\u0142o\u015bci do wiosny 1940 roku, kiedy to hitlerowcy wyrwali go z kamiennego gniazda, a mosi\u0119\u017cn\u0105 tablic\u0119 z nazwiskami polskich bohater\u00f3w przekazali do sk\u0142adnicy metali kolorowych. Przesta\u0142 pe\u0142ni\u0107 sw\u0105 symboliczne funkcj\u0119 nie tylko w okresie okupacji hitlerowskiej, ale i p\u00f3\u017aniej przez d\u0142ugie lata PRL-owskiej rzeczywisto\u015bci. Po 1945 r. na placu Ko\u015bciuszki ods\u0142oni\u0119to obelisk po\u015bwi\u0119cony \u017co\u0142nierzom Armii Czerwonej, kt\u00f3rzy wyzwolili miasto spod okupacji hitlerowskiej. O rozbiorze obelisku zdecydowa\u0142 na pocz\u0105tku lat 90-tych pierwszy po wojnie demokratycznie wybrany samorz\u0105d miasta. R\u00f3wnolegle pojawi\u0142a si\u0119 my\u015bl restytucji pomnika POW i przywr\u00f3cenia do \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej zas\u0142ug ciechanowskich peowiak\u00f3w. Inicjatorem rekonstrukcji pomnika by\u0142o TMZC, a gor\u0105cym or\u0119downikiem przedsi\u0119wzi\u0119cia by\u0142 Jerzy Hieronim Olszewski, uczestnik uroczysto\u015bci ods\u0142oni\u0119cia pomnika w 1932 roku, aktywny dzia\u0142acz TMZC, a co najwa\u017cniejsze, syn Higina Olszewskiego, peowiaka, kt\u00f3ry zosta\u0142 \u015bmiertelnie ranny w bitwie z bolszewikami pod Strzegowem w 1920 roku11<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

Towarzystwo podj\u0119\u0142o si\u0119 zrekonstruowa\u0107 pomnik w jego kszta\u0142cie z 1932 roku. Projekt artystyczny przygotowa\u0142 ciechanowski artysta plastyk Marek Zalewski, projekt techniczny \u2013 Henryk Kuchalski. Wiosn\u0105 1997 roku ruszy\u0142y prace budowlane; odlew z br\u0105zu or\u0142a i tablicy wykona\u0142 zak\u0142ad Tomasza Zwoli\u0144skiego z I\u0142\u017cy. 3 maja 1997 roku w rocznic\u0119 uchwalenia pierwszej polskiej konstytucji odby\u0142a si\u0119 uroczysto\u015b\u0107 ods\u0142oni\u0119cia postumentu. Mszy \u015bw. dzi\u0119kczynnej koncelebrowanej przez pi\u0119ciu ksi\u0119\u017cy przewodniczy\u0142 ks. kanonik Ludomir Kokosi\u0144ski, proboszcz parafii pw. \u015bw. Tekli i cz\u0142onek zarz\u0105du TMZC. W uroczysto\u015bci uczestniczyli przedstawiciele w\u0142adz miejskich i wojew\u00f3dzkich, stowarzysze\u0144 i organizacji spo\u0142ecznych, ze sztandarami przyszli kombatanci z Armii Krajowej i Narodowych Si\u0142 Zbrojnych, przedstawiciele wszystkich partii politycznych. Wsp\u00f3lnie z mieszka\u0144cami miasta z\u0142o\u017cyli wie\u0144ce i kwiaty u st\u00f3p postumentu, kt\u00f3ry ponownie stan\u0105\u0142 na swym dawnym miejscu. By\u0142a kompania honorowa ze stacjonuj\u0105cego nad \u0141ydyni\u0105 1. Pu\u0142ku Artylerii Mieszanej i trzy honorowe salwy. Ods\u0142oni\u0119cia tablicy dokonali wsp\u00f3lnie : Jerzy H. Olszewski- reprezentant TMZC, wojewoda ciechanowski S\u0142awomir Morawski i prezydent miasta Marcin Stryczy\u0144ski. Jerzy H. Olszewski w okoliczno\u015bciowym wyst\u0105pieniu wspomina\u0142: <\/span>W 1932 r. jako trzynastoletni ucze\u0144 Gimnazjum im. Z. Krasi\u0144skiego bra\u0142em udzia\u0142 w ods\u0142oni\u0119ciu pomnika i nie przypuszcza\u0142em, \u017ce wiele lat p\u00f3\u017aniej jako senior b\u0119d\u0119 uczestniczy\u0142 w podobnej uroczysto\u015bci. (\u2026) Przed wojn\u0105 obelisk ten by\u0142 dla Ciechanowa tym, czym dla Warszawy Gr\u00f3b Nieznanego \u017bo\u0142nierza. Tu rozpoczyna\u0142y si\u0119 i ko\u0144czy\u0142y wszystkie uroczysto\u015bci pa\u0144stwowe. <\/i><\/span>I tak pozosta\u0142o do<\/span> <\/i>dzisiaj. Skwer na Placu Ko\u015bciuszki w dniach \u015bwi\u0105t narodowych zape\u0142nia si\u0119 mieszka\u0144cami Ciechanowa.<\/span><\/p>\n

\n

Sugestie bibliograficzne:<\/span><\/p>\n

Jerzy Pe\u0142ka, <\/span>Czekanie na Niepodleg\u0142\u0105<\/i><\/span>, \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d nr 45\/1988, przedruk frag. pt. <\/span>Pocz\u0105tki dzia\u0142alno\u015bci POW w Ciechanowskiem<\/i><\/span> [w:] <\/span>Mazowsze Ciechanowskie \u2013 moja ma\u0142a<\/i><\/span> ojczyzna<\/i><\/span>, t. 1, Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe, Ciechan\u00f3w 1996, s. 273-275<\/span><\/p>\n

Jerzy Pe\u0142ka, <\/span>Czekanie na Niepodleg\u0142\u0105,<\/i><\/span> \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d, nr 45\/1988, przedruk frag. pt. <\/span>Marszu ku wolno\u015bci akt ostatni<\/i><\/span>\u2026 (w:) <\/span>Mazowsze ciechanowskie \u2013 moja ma\u0142a ojczyzna,<\/i><\/span> t. 1. Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe, Ciechan\u00f3w 1996, s. 278-281<\/span><\/p>\n

Bogus\u0142awa Umi\u0144ska, <\/span>Polska Organizacja Wojskowa w Obwodzie Ciechanowskim<\/i><\/span>, TMZC, Ciechan\u00f3w 2001<\/span><\/p>\n

Bogus\u0142awa Umi\u0144ska,<\/span> Ciechan\u00f3w niepodleg\u0142y<\/i><\/span>, \u201eReduta\u201d nr 10-11, VII-XII 2015, s. 3-7<\/span><\/p>\n

Dariusz Piotrowicz, <\/span>Ciechan\u00f3w w latach Drugiej Rzeczypospolitej<\/i><\/span>, TMZC, Ciechan\u00f3w 1998, s. 9-12<\/span><\/p>\n

\n

\n

1<\/a> Jerzy Pe\u0142ka, Czekanie na Niepodleg\u0142\u0105<\/i>, \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d nr 45\/1988, przedruk frag. pt. Pocz\u0105tki dzia\u0142alno\u015bci POW w Ciechanowskiem<\/i> [w:] Mazowsze Ciechanowskie \u2013 moja ma\u0142a<\/i> ojczyzna<\/i>, t. 1, Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe, Ciechan\u00f3w 1996, s. 273-275<\/p>\n<\/div>\n

\n

2<\/a>Jerzy Pe\u0142ka, Czekanie na Niepodleg\u0142\u0105,<\/i> \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d, nr 45\/1988, przedruk frag. pt. Marszu ku wolno\u015bci akt ostatni<\/i>\u2026 (w:) Mazowsze ciechanowskie \u2013 moja ma\u0142a ojczyzna,<\/i> t. 1. Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe, Ciechan\u00f3w 1996, s. 278-281<\/p>\n<\/div>\n

\n

3<\/a> Jerzy Pe\u0142ka, Czekanie na Niepodleg\u0142\u0105,<\/i> \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d, nr 45\/1988, przedruk frag. pt. Marszu ku wolno\u015bci akt ostatni<\/i>\u2026 (w:) Mazowsze ciechanowskie \u2013 moja ma\u0142a ojczyzna,<\/i> t. 1. Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe, Ciechan\u00f3w 1996, s. 278-281<\/p>\n<\/div>\n

\n

4<\/a> Leszek Zygner, Ostatnie chwile \u017cycia Stefana \u015amietanki<\/i>, \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d, z serii \u201eMazowieckie impresje historyczne\u201d<\/p>\n<\/div>\n

\n

5<\/a> Jerzy Pe\u0142ka, Czekanie na Niepodleg\u0142\u0105,<\/i> \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d, nr 45\/1988, przedruk frag. pt. Marszu ku wolno\u015bci akt ostatni<\/i>\u2026 (w:) Mazowsze ciechanowskie \u2013 moja ma\u0142a ojczyzna,<\/i> t. 1. Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe, Ciechan\u00f3w 1996, s. 278-281<\/p>\n<\/div>\n

\n

6<\/a> Dariusz Piotrowicz, Ciechan\u00f3w w latach Drugiej Rzeczypospolitej<\/i>, TMZC, Ciechan\u00f3w 1998, s. 9-12<\/p>\n<\/div>\n

\n

7<\/a> Bogumi\u0142a Umi\u0144ska, Polska Organizacja Wojskowa w Obwodzie Ciechanowskim<\/i>, TMZC, Ciechan\u00f3w 2001, s. 63<\/p>\n<\/div>\n

\n

8<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

9<\/a> Maria Raniecka (1881-1971) \u2013 polska dzia\u0142aczka spo\u0142eczna i o\u015bwiatowa, bibliotekarka, za\u0142o\u017cycielka biblioteki publicznej w Ciechanowie, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielka oddzia\u0142u Towarzystwa Kultury Polskiej w Ciechanowie, radna miejska (1934), przyczyni\u0142a si\u0119 do powstania Kolonii Letnich dla Dzieci w Lesie O\u015bcis\u0142owskim i sieroci\u0144ca przy ul. Sienkiewicza, za\u0142o\u017cycielka oddzia\u0142u Zwi\u0105zku Pracy Obywatelskiej Kobiet w Ciechanowie, wi\u0119\u017aniarka obozu koncentracyjnego w Soldau.<\/p>\n<\/div>\n

\n

10<\/a> Julia Kratowska (1870-1946) \u2013 polska dzia\u0142aczka niepodleg\u0142o\u015bciowa, spo\u0142eczna i o\u015bwiatowa, polityk, w czasie I wojny \u015bwiatowej dzia\u0142aczka POW, pracowa\u0142a w intendenturze Legion\u00f3w Polskich, prowadzi\u0142a ochronk\u0119 dla dzieci legionist\u00f3w, w czasie wojny polsko-bolszewickiej pracowa\u0142a w szpitalu, w okresie mi\u0119dzywojennym nauczycielka w Ciechanowie, cz\u0142onkini Rady Miejskiej i Rady Szkolnej Powiatowej, w 1935 r. zosta\u0142a senatorem w IV kadencji (1935-1938), powo\u0142ana do senatu przez Prezydenta RP Ignacego Mo\u015bcickiego.<\/p>\n<\/div>\n

\n

11<\/a> Jerzy Hieronim Olszewski po\u015bwi\u0119ci\u0142 ojcu du\u017cy fragment swoich wspomnie\u0144 w publikacji pt. Tak to<\/i> zapami\u0119ta\u0142em<\/i>, wydanej przez TMZC w 2015 r.; w publikacji znajduje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c barwna relacja z uroczysto\u015bci ods\u0142oni\u0119cia pomnika POW w 1932 r.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lokalizacja: Ciechan\u00f3w, skwer na Placu Ko\u015bciuszki Ods\u0142oni\u0119cie: 15 X 1932, po rekonstrukcji 3 V 1997 Pomnik Polskiej Organizacji Wojskowej przy placu Ko\u015bciuszki (do 1916 r. \u2013 Zielony Rynek) wzniesiony przez mieszka\u0144c\u00f3w Ciechanowa w 1932 roku, zburzony przez hitlerowskiego okupanta w … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":149,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-434","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/434","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=434"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/434\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":439,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/434\/revisions\/439"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=434"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}