{"id":461,"date":"2022-09-07T23:54:59","date_gmt":"2022-09-07T21:54:59","guid":{"rendered":"https:\/\/tmzc.pl\/?page_id=461"},"modified":"2022-09-07T23:54:59","modified_gmt":"2022-09-07T21:54:59","slug":"54-tablica-upamietniajaca-odbicie-ciechanowa-z-rak-bolszewikow-15-sierpnia-1920-roku-przez-203-ochotniczy-pulk-ulanow-z-kalisza","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/54-tablica-upamietniajaca-odbicie-ciechanowa-z-rak-bolszewikow-15-sierpnia-1920-roku-przez-203-ochotniczy-pulk-ulanow-z-kalisza\/","title":{"rendered":"54. Tablica upami\u0119tniaj\u0105ca odbicie Ciechanowa z r\u0105k bolszewik\u00f3w 15 sierpnia 1920 roku przez 203. Ochotniczy Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w z Kalisza"},"content":{"rendered":"

Lokalizacja: Ciechan\u00f3w \u2013 \u015bciana frontowa kamienicy przy ul. Warszawskiej 34, obecnie zajmowanej przez Powiatow\u0105 Bibliotek\u0119 Publiczn\u0105 w Ciechanowie (dawny hotel \u201ePolonia\u201d)<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\n

\n

Ods\u0142oni\u0119cie: 15 VIII 2020 w wyniku wsp\u00f3lnej inicjatywy Starostwa Powiatowego w Ciechanowie i Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Ciechanowskiej<\/span><\/p>\n

Materia\u0142: czarny marmur; wymiary: 750 mm x 950 mm<\/span><\/p>\n

Data 15 sierpnia ma dla Polak\u00f3w wyj\u0105tkowe znaczenie. To jednocze\u015bnie \u015bwi\u0119to maryjne, ko\u015bcielne, pa\u0144stwowe, wojskowe, s\u0142owem jedno z najwa\u017cniejszych \u015bwi\u0105t narodowych. 15 sierpnia 1920 r. na przedpolach Warszawy wzd\u0142u\u017c linii Wis\u0142y, od D\u0119blina i Pu\u0142aw na po\u0142udniu, po P\u0142ock, W\u0142oc\u0142awek, Toru\u0144 i Grudzi\u0105dz na p\u00f3\u0142nocy, zosta\u0142a stoczona jedna z najwa\u017cniejszych bitew w dziejach \u015bwiata. Polska niepodleg\u0142o\u015b\u0107 po niespe\u0142na dw\u00f3ch latach ponownie zosta\u0142a zagro\u017cona. Na Polsk\u0119 run\u0119\u0142a milionowa Armia Czerwona. Ale nie tylko Polska by\u0142a jej przeciwnikiem i celem samym w sobie. Agresja by\u0142a wymierzona w Europ\u0119, a w\u0142a\u015bciwie w ca\u0142\u0105 europejsk\u0105 cywilizacj\u0119. Premier rz\u0105du rosyjskiego, a zarazem komunistyczny dyktator W\u0142odzimierz Lenin, sprecyzowa\u0142 cele agresji w os\u0142awionym przem\u00f3wieniu 5 maja 1920 r., kt\u00f3re zako\u0144czy\u0142 s\u0142owami: \u201eNaprz\u00f3d na zach\u00f3d! Przez trupa bia\u0142ej Polski do serca Europy!\u201d Z tym has\u0142em na ustach wkroczy\u0142y do Polski setki tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy pod politycznym nadzorem komisarzy Armii Czerwonej. Polska i Europa stan\u0119\u0142y wobec \u015bmiertelnego zagro\u017cenia.<\/span><\/p>\n

<\/a> Wojna przybra\u0142a form\u0119 niezliczonych walk i potyczek z Rosjanami, Litwinami i Ukrai\u0144cami. W po\u0142owie 1920 roku Polska stan\u0119\u0142a przed ogromnym zagro\u017ceniem ze strony bolszewickiej Rosji. W maju 1920 roku ofensywa Armii Czerwonej w kierunku Warszawy doprowadzi\u0142a do kryzysu politycznego, w wyniku kt\u00f3rego upad\u0142 rz\u0105d premiera Leopolda Skulskiego. Na wniosek nowego premiera W\u0142adys\u0142awa Grabskiego Sejm powo\u0142a\u0142 1 lipca Rad\u0119 Obrony Pa\u0144stwa pod przewodnictwem Naczelnika Pa\u0144stwa. Ju\u017c w dniu swojego powo\u0142ania Rada podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o Utworzeniu Armii Ochotniczej. 3 lipca wyda\u0142a odezw\u0119 do narodu pt.<\/span> Obywatele<\/i><\/span> Rzeczypospolitej! Ojczyzna w potrzebie!,<\/i><\/span> wzywaj\u0105c\u0105 wszystkich m\u0119\u017cczyzn zdolnych do walki, by wst\u0119powali w szeregi armii. Wkr\u00f3tce rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 akcja mobilizacyjna, kt\u00f3r\u0105 popar\u0142y wszystkie ugrupowania polityczne, z wyj\u0105tkiem komunist\u00f3w. Odzew spo\u0142ecze\u0144stwa by\u0142 niezwyk\u0142y. Do 30 IX w szeregi armii wst\u0105pi\u0142o 105.714 ochotnik\u00f3w, w tym 52.690 do oddzia\u0142\u00f3w piechoty (49,8 %). 22 VII Generalny Inspektor Armii Ochotniczej wyda\u0142 rozkaz o sformowaniu Dywizji Ochotniczej pod dow\u00f3dztwem pp\u0142k. A. Koca. W po\u0142owie lipca w\u0142adze pa\u0144stwowe wprowadzi\u0142y stan wyj\u0105tkowy, a 10 sierpnia stan obl\u0119\u017cenia na Mazowszu.<\/span><\/p>\n

Na czele Powiatowego Komitetu Obrony Pa\u0144stwa w Ciechanowie wybrany zosta\u0142 ciesz\u0105cy si\u0119 spo\u0142ecznym uznaniem Jan Konopnicki, w\u0142a\u015bciciel maj\u0105tku w Przedwojewie, syn poetki Marii Konopnickiej. To w\u0142a\u015bnie on zajmowa\u0142 si\u0119 koordynowaniem zada\u0144 na rzecz wojska i obrony powiatu. W sk\u0142ad ciechanowskiej rady wchodzili ponadto J\u00f3zef Choroma\u0144ski z \u017boch, dyrektor cukrowni Feliks Stypu\u0142kowski oraz obywatele Nikodem Kozakiewicz i Zygmunt Morawski1<\/sup><\/a>. Ciechanowscy ziemianie opodatkowali si\u0119 na rzecz obrony kraju po 10 marek z ka\u017cdej morgi gruntu. Zobowi\u0105zali si\u0119 do przekazania wojsku co dziesi\u0105tego konia i do pomocy w akcji sanitarnej. Zadeklarowali te\u017c oddanie 10 procent w\u0142asnych grunt\u00f3w na rzecz inwalid\u00f3w wojennych lub rodzin po poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzach. Sami wst\u0119powali do wojska i werbowali ochotnik\u00f3w. Matki, \u017cony i dzieci \u017co\u0142nierzy walcz\u0105cych na froncie otrzymywa\u0142y zapomogi po 100 i 200 marek miesi\u0119cznie.<\/span><\/p>\n

Powiatowe Obywatelskie Komitety Obrony Pa\u0144stwa tworzy\u0142y dora\u017ane miejsca pomocy dla uchod\u017ac\u00f3w, kt\u00f3rych na Mazowszu przybywa\u0142o z dnia na dzie\u0144 w miar\u0119 posuwania si\u0119 Armii Czerwonej w g\u0142\u0105b kraju. Z my\u015bl\u0105 o nich biskup p\u0142ocki Antoni Julian Nowowiejski w or\u0119dziu z 19 VII 1920 r. zwraca\u0142 si\u0119 do wiernych w diecezji o pomoc dla uchod\u017ac\u00f3w, a kap\u0142anom nakazywa\u0142 spowiada\u0107 i nie\u015b\u0107 otuch\u0119 w ka\u017cdym momencie. Komitety organizowa\u0142y te\u017c akcje propagandowe zach\u0119caj\u0105ce do wst\u0119powania w szeregi armii ochotniczej. Odzew spo\u0142ecze\u0144stwa by\u0142 godny podziwu. Do wojska masowo zapisywali si\u0119 nie tylko doro\u015bli mieszka\u0144cy miast i wsi p\u00f3\u0142nocnego Mazowsza, ale i studenci i m\u0142odzie\u017c szkolna. Do anegdot przesz\u0142y historie, kiedy wst\u0105pienia do wojska odmawiano ch\u0142opcom, bo byli mniejsi \u2026 od karabin\u00f3w. Na wojn\u0119 wyruszy\u0142 m.in. 15-letni ucze\u0144 ciechanowskiego gimnazjum Zygmunt Kami\u0144ski (1905-1980). Walcz\u0105c o granice, przeszed\u0142 dzielnie szlak bojowy 4. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Zanieme\u0144skich. Za odwag\u0119 i m\u0119stwo zosta\u0142 odznaczony Krzy\u017cem Walecznych. Ka\u017cdy sformowany oddzia\u0142 \u017cegna\u0142y t\u0142umy mieszka\u0144c\u00f3w. Na dworcach kolejowych organizowano punkty pomocy i opieki nad \u017co\u0142nierzami. W tzw. gospodach \u017co\u0142nierze mogli otrzyma\u0107 paczki \u017cywno\u015bciowe, papierosy, lekarstwa, kaw\u0119 lub herbat\u0119, ale te\u017c ciep\u0142e s\u0142owa pokrzepienia i wsparcia2<\/sup><\/a>. <\/span><\/p>\n

Poczucie wsp\u00f3lnej odpowiedzialno\u015bci za los odrodzonej ojczyzny manifestowa\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w ofiarno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Biedne i um\u0119czone trwaj\u0105c\u0105 123 lata niewol\u0105 pa\u0144stwo polskie nie mog\u0142o ud\u017awign\u0105\u0107 obci\u0105\u017ce\u0144 finansowych zwi\u0105zanych z odbudow\u0105 pa\u0144stwowo\u015bci po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci i jednoczesnym prowadzeniem wojny. W ko\u0144cu lutego 1920 r. rz\u0105d polski wprowadzi\u0142 dwie du\u017ce po\u017cyczki \u2013 d\u0142ugoterminow\u0105, zwan\u0105 \u201eMilion\u00f3wk\u0105\u201d oraz kr\u00f3tkoterminow\u0105, zwan\u0105 \u201ePremi\u00f3wk\u0105\u201d. Ju\u017c w lipcu wojna zmusi\u0142a rz\u0105d do wprowadzenia kolejnej, tym razem obowi\u0105zkowej po\u017cyczki dla wszystkich os\u00f3b prawnych i fizycznych, posiadaj\u0105cych maj\u0105tek powy\u017cej 100 tys. marek. Pojawi\u0142y si\u0119 ponadto r\u00f3\u017cne daniny jednorazowe, jak zbi\u00f3rka ciep\u0142ej odzie\u017cy, ubra\u0144, but\u00f3w i kocy dla \u017co\u0142nierzy. Zbierano odzie\u017c w ca\u0142ej Polsce, z wyj\u0105tkiem teren\u00f3w dotkni\u0119tych najazdem bolszewickim, w tym powiatu ciechanowskiego. Ludno\u015b\u0107 ob\u0142o\u017cono tak\u017ce podatkiem od okien, uzasadniony wielkimi potrzebami materialnymi wojska. Dotyczy\u0142 on wszystkich dom\u00f3w na terenie Rzeczypospolitej. Tylko taki wielki zbiorowy wysi\u0142ek pozwala\u0142 odbudowywa\u0107 pa\u0144stwo i prowadzi\u0107 krwaw\u0105 wojn\u0119 z Rosj\u01053<\/sup><\/a>. <\/span><\/p>\n

Naczelny W\u00f3dz J\u00f3zef Pi\u0142sudski planowa\u0142 zatrzyma\u0107 sowieck\u0105 ofensyw\u0119 gwa\u0142townym uderzeniem na po\u0142udniowe skrzyd\u0142o Frontu Zachodniego. Za obron\u0119 p\u00f3\u0142nocnego odcinka frontu, rozci\u0105gaj\u0105cego si\u0119 od granicy niemieckich Prus Wschodnich do Modlina odpowiada\u0107 mia\u0142a nowo utworzona 5. Armia gen. W. Sikorskiego, licz\u0105ca ok. 34 tys. \u017co\u0142nierzy. Dow\u00f3dca 5. Armii zmuszony okoliczno\u015bciami musia\u0142 zrezygnowa\u0107 z plan\u00f3w obrony linii Narwi i oprze\u0107 swoje oddzia\u0142y o Wkr\u0119 \u2013 ostatni\u0105 wielk\u0105 przeszkod\u0119 wodn\u0105 na drodze do Wis\u0142y. Otrzyma\u0142 rozkaz przyst\u0105pienia do kontrofensywy przeciw dwukrotnie silniejszym si\u0142om bolszewickim, kt\u00f3re naciera\u0142y na p\u00f3\u0142nocne Mazowsze. Po po\u0142udniu 14 sierpnia g\u0142\u00f3wne si\u0142y 5. Armii uderzy\u0142y z rubie\u017cy Wkry na bolszewick\u0105 15. Armi\u0119 A. Korka, wik\u0142aj\u0105c si\u0119 szybko w zaci\u0119te walki. Z kolei grupa gen. F. Krajowskiego w sk\u0142adzie 8. Brygada Jazdy i 18. Dywizja Piechoty, os\u0142aniaj\u0105ca lewe skrzyd\u0142o 5. Armii, wesz\u0142a przypadkowo w blisko trzydziestokilometrow\u0105 luk\u0119 pomi\u0119dzy oddzia\u0142ami rosyjskimi. W tej korzystnej taktycznie sytuacji genera\u0142 skierowa\u0142 18. DP na ods\u0142oni\u0119t\u0105 flank\u0119 15. Armii rosyjskiej, a 8. Brygadzie Jazdy rozkaza\u0142 ubezpieczy\u0107 natarcie piechoty i przeprowadzi\u0107 rajd na po\u0142o\u017cony na bolszewickich ty\u0142ach Ciechan\u00f3w. W sk\u0142ad si\u0142 skierowanych na Ciechan\u00f3w wchodzi\u0142y: 2. Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w, dwa szwadrony 203. Ochotniczego Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w, dwa szwadrony 108. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w, a tak\u017ce szwadron kombinowany, kompania szturmowa piechoty i dwie baterie 8. Dywizjonu Artylerii Konnej. Jednostki liczy\u0142y 770 \u017co\u0142nierzy, w tym 700 kawalerzyst\u00f3w oraz 8 dzia\u0142 i 14 ckm. Wypadem dowodzi\u0142 osobi\u015bcie dow\u00f3dca 8. BJ gen. Aleksander Karnicki. 14 sierpnia w rejonie Glinojecka polska kawaleria rozbi\u0142a bolszewickie tabory, w tym oddzia\u0142y sztabowe, bior\u0105c 513 je\u0144c\u00f3w. W nocy z 14 na 15 sierpnia brygada posuwaj\u0105c si\u0119 przez Chotum, Lekowo, Prz\u0105\u017cewo i Gostk\u00f3w dokona\u0142a obej\u015bcia Ciechanowa i o \u015bwicie 15 sierpnia znalaz\u0142a si\u0119 4 km na p\u00f3\u0142noc od Ciechanowa. Polskie uderzenia nast\u0105pi\u0142o w godzinach porannych. W pierwszym rzucie zaatakowa\u0142 203. Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w pod dow\u00f3dztwem mjr. Podhorskiego. Polakom uda\u0142o si\u0119 ca\u0142kowicie zaskoczy\u0107 znajduj\u0105ce si\u0119 w mie\u015bcie oddzia\u0142y rosyjskie. Kwateruj\u0105cy w tym czasie w Ciechanowie sztab 4. Armii bolszewickiej ewakuowa\u0142 si\u0119 bez\u0142adnie W trakcie panicznej ucieczki zniszczeniu uleg\u0142y dokumenty sztabowe oraz rosyjska radiostacja. Zniszczenie radiostacji zdezorganizowa\u0142o \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z dow\u00f3dc\u0105 frontu Michai\u0142em Tuchaczewskim, dzi\u0119ki czemu 4. Armia rosyjska zamiast i\u015b\u0107 pod Radzymin, gdzie trwa\u0142y najci\u0119\u017csze boje, zap\u0119dzi\u0142a si\u0119 a\u017c pod Toru\u0144. Du\u017ca grupa wsp\u00f3\u0142czesnych historyk\u00f3w polskich uwa\u017ca, \u017ce zniszczenie radiostacji wp\u0142yn\u0119\u0142o istotnie na lisy Bitwy Warszawskiej. Straty w polskich oddzia\u0142ach by\u0142y minimalne. Polscy \u017co\u0142nierze zostali entuzjastycznie powitani przez mieszka\u0144c\u00f3w Ciechanowa, ale jeszcze przed wieczorem kawalerzy\u015bci z 203. OPU musieli opu\u015bci\u0107 miasto. Zdobyte na bolszewikach zapasy przekazano w\u0142adzom miejskim. Miasto zosta\u0142o ostatecznie wyzwolone dopiero 19 sierpnia. <\/span><\/p>\n

Sukces 8. Brygady Jazdy nie zosta\u0142 pocz\u0105tkowo doceniony. W rzeczywisto\u015bci mia\u0142 jednak donios\u0142y wp\u0142yw na dalszy przebieg walk na p\u00f3\u0142nocnym Mazowszu. Rosjanie, straciwszy jedyn\u0105 radiostacj\u0119, na kilka dni utracili \u0142\u0105czno\u015b\u0107 ze sztabem Frontu Zachodniego. W efekcie oddzia\u0142y rosyjskie uleg\u0142y rozproszeniu, co mia\u0142o decyduj\u0105ce znaczenie dla przebiegu bitwy nad Wkr\u0105. W ostatniej fazie Bitwy Warszawskiej 4. Armia bolszewicka z op\u00f3\u017anieniem przyst\u0105pi\u0142a do odwrotu i w konsekwencji zosta\u0142a rozbita. Zagon na Ciechan\u00f3w okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 jednym z najwi\u0119kszych sukces\u00f3w w historii polskiej kawalerii. Wydarzenie to upami\u0119tnia tablica ods\u0142oni\u0119ta 15 sierpnia 2020 r. w Ciechanowie w stulecie Bitwy Warszawskiej i odbicia Ciechanowa z r\u0105k bolszewik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

To tu, na ziemi powiatu ciechanowskiego toczy\u0142y si\u0119 walki, kt\u00f3re mia\u0142y decyduj\u0105cy wp\u0142yw na wynik Bitwy Warszawskiej. Ciechan\u00f3w, Przedwojewo, Sarnowa G\u00f3ra, Ojrze\u0144, \u017bochy, okolice Glinojecka \u2026 To tylko niekt\u00f3re miejscowo\u015bci odnotowane na mapie zwyci\u0119stw w Bitwie Warszawskiej. Dzi\u015b, w stulecie tamtych wydarze\u0144, fundujemy pami\u0105tkow\u0105 tablic\u0119 dla uczczenia tych, kt\u00f3rzy walczyli na ziemiach powiatu ciechanowskiego i dzi\u0119ki kt\u00f3rym mo\u017cemy by\u0107 Polakami \u2013 <\/i><\/span>stwierdzi\u0142a z przekonaniem w okoliczno\u015bciowym przem\u00f3wieniu starosta Joanna Potocka-Rak. <\/span><\/p>\n

Ods\u0142oni\u0119cia tablicy dokonali: starosta J. Potocka-Rak, Bernard Grzankowski \u2013 fundator i wykonawca tablicy, jednocze\u015bnie wiceprezes TMZC oraz Daria Dzili\u0144ska \u2013 uczennica klasy sztandarowej I LO im. Z. Krasi\u0144skiego w Ciechanowie i Dominik Strzy\u017c \u2013 ucze\u0144 klasy wojskowej ZS nr 1 im. gen. J. Bema w Ciechanowie. Zaproszenie przedstawicieli m\u0142odzie\u017cy szkolnej w akcie ods\u0142oni\u0119cia tablicy mia\u0142o charakter symboliczny. By\u0142o wyrazem przekonania, \u017ce nasz historia jest wsp\u00f3lnym dziedzictwem wielu pokole\u0144, tak\u017ce tego najm\u0142odszego, kt\u00f3re jest zawsze wa\u017cnym ogniwem w budowaniu poczucia wsp\u00f3lnoty, tradycji i szacunku dla dokona\u0144 przesz\u0142o\u015bci. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce przy okazji uroczysto\u015bci jubileuszowych nie zapomniano o mogi\u0142ach bohater\u00f3w wojny w 1920 roku. Cz\u0142onkowie Stowarzyszenia rekonstrukcji Historycznej 79. Pu\u0142ku Piechoty Strzelc\u00f3w S\u0142onimskich im. Hetmana Lwa Sapiehy uporz\u0105dkowali dwie mogi\u0142y na cmentarzu parafialnym przy ul. P\u0142o\u0144skiej. Na zbiorowej mogile poleg\u0142ych w wojnie nie ma imion i nazwisk. Nie ustalono bowiem dok\u0142adnie, ilu polskich \u017co\u0142nierzy w niej spoczywa, sk\u0105d pochodzili i jakie nosili nazwiska. Jak s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142 redaktor \u201eTygodnika Ciechanowskiego\u201d K. Kowalski, ten gr\u00f3b bezimiennych obro\u0144c\u00f3w ojczyzny to swoisty ciechanowski gr\u00f3b nieznanego \u017co\u0142nierza. <\/span><\/p>\n

Mogi\u0142a ta zosta\u0142a stworzona w 1928 roku w ramach komasacji grob\u00f3w wojennych. Wtedy mogi\u0142y nieznanych z imienia i nazwiska \u017co\u0142nierzy poleg\u0142ych na ziemi ciechanowskiej zosta\u0142y ekshumowane, a ich szcz\u0105tki zosta\u0142y z\u0142o\u017cone w tym w\u0142a\u015bnie grobie. To przy tym grobie w okresie mi\u0119dzywojennym \u017co\u0142nierze stacjonuj\u0105cego w Ciechanowie 11. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Legionowych wystawiali wart\u0119 honorow\u0105. To przy tym grobie spotyka\u0142y si\u0119 w\u0142adze miasta i powiatu, aby odda\u0107 ho\u0142d tym, kt\u00f3rzy w tych ci\u0119\u017ckich dniach 1920 roku oddali swoje \u017cycie \u2013 <\/i><\/span>wyja\u015bni\u0142 charakter grobu Janusz Witczak4<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

\n

Sugestie bibliograficzne: <\/span><\/p>\n

Grzegorz Nowik, <\/span>Zanim z\u0142amano \u201eEnigm\u0119\u201d. Polski radiowywiad podczas wojny z bolszewicka Rosj\u0105 1918-1920, <\/i><\/span>Warszawa<\/span> <\/i>2005, cz. 2., Warszawa 2010<\/span><\/p>\n

Grzegorz Nowik, <\/span>Wojna \u015bwiat\u00f3w \u2013 1920 \u2013 Bitwa Warszawska<\/i><\/span>, Pozna\u0144 2011<\/span><\/p>\n

Wojna polsko-bolszewicka 1920 roku na Mazowszu<\/i><\/span>, Materia\u0142y konferencji naukowej z 18 sierpnia 1995 r. pod redakcj\u0105: Adama Koseskiego i Janusza Szczepa\u0144skiego, Wy\u017csza Szko\u0142a Humanistyczna w Pu\u0142tusku, Pu\u0142tusk 1996<\/span><\/p>\n

Dariusz Piotrowicz, <\/span>Ciechan\u00f3w w latach Drugiej Rzeczypospolitej<\/i><\/span>, TMZC, Ciechan\u00f3w1998<\/span><\/p>\n

Dariusz Piotrowicz, <\/span>Powiat ciechanowski w latach 1914-1920<\/i><\/span>, TMZC, Ciechan\u00f3w 2018<\/span><\/p>\n

\n

\n

1<\/a> Gra\u017cyna Czerwi\u0144ska, Z kart historii \u2013 sto lat temu<\/i> \u2026, \u201eGazeta Urz\u0119dowa\u201d nr \u2026 2020<\/p>\n<\/div>\n

\n

2<\/a> Leszek Zygner, Nim nadeszli bolszewicy<\/i>, z cyklu \u201eMazowieckie impresje historyczne\u201d, \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d Nr 31\/2020<\/p>\n<\/div>\n

\n

3<\/a> Wi\u0119cej o ofiarno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego pisze Gra\u017cyna Czerwi\u0144ska w tek\u015bcie \u201eZ kart historii \u2013 sto lat temu\u201d zamieszczonym w \u201eGazecie Urz\u0119dowej\u201d z \u2026 2020 r.<\/p>\n<\/div>\n

\n

4<\/a> Cyt. za Uroczysto\u015b\u0107 na cmentarzu przy ul. P\u0142o\u0144skiej<\/i>, \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d nr 34 z 18 sierpnia 2020 r.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lokalizacja: Ciechan\u00f3w \u2013 \u015bciana frontowa kamienicy przy ul. Warszawskiej 34, obecnie zajmowanej przez Powiatow\u0105 Bibliotek\u0119 Publiczn\u0105 w Ciechanowie (dawny hotel \u201ePolonia\u201d) Ods\u0142oni\u0119cie: 15 VIII 2020 w wyniku wsp\u00f3lnej inicjatywy Starostwa Powiatowego w Ciechanowie i Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Ciechanowskiej Materia\u0142: czarny … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":154,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-461","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/461","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=461"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/461\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":464,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/461\/revisions\/464"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=461"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}