{"id":482,"date":"2022-09-11T14:58:59","date_gmt":"2022-09-11T12:58:59","guid":{"rendered":"https:\/\/tmzc.pl\/?page_id=482"},"modified":"2022-09-11T14:58:59","modified_gmt":"2022-09-11T12:58:59","slug":"60-tablica-upamietniajaca-postac-generala-stanislawa-sosabowskiego-we-wrzesniu-1939-r-dowodcy-21-pp-dzieci-warszawy-i-tworcy-1-samodzielnej-brygady-spadochronowej","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/60-tablica-upamietniajaca-postac-generala-stanislawa-sosabowskiego-we-wrzesniu-1939-r-dowodcy-21-pp-dzieci-warszawy-i-tworcy-1-samodzielnej-brygady-spadochronowej\/","title":{"rendered":"60. Tablica upami\u0119tniaj\u0105ca posta\u0107 genera\u0142a Stanis\u0142awa Sosabowskiego, we wrze\u015bniu 1939 r. dow\u00f3dcy 21. PP Dzieci Warszawy i tw\u00f3rcy 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej"},"content":{"rendered":"

Lokalizacja: Szko\u0142a Podstawowa nr 4 w Ciechanowie im. 23. Warszawskiego Pu\u0142ku Piechoty <\/span>Dzieci Warszawy<\/i><\/span>, ul. P\u0142o\u0144ska 143<\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ods\u0142oni\u0119cie: 30 IX 2019 Materia\u0142: czarny granit; wymiary: 1.200 m x 700 mm , ufundowa\u0142 i wykona\u0142 Bernard Grzankowski<\/span><\/p>\n

Patron to bardzo wa\u017cna posta\u0107 w \u017cyciu szko\u0142y. Wok\u00f3\u0142 niej buduje si\u0119 tradycj\u0119, wprowadza uczni\u00f3w w \u015bwiat warto\u015bci, kt\u00f3re on uosabia. Mo\u017ce nim by\u0107 osoba fizyczna, jednostka wojskowa lub te\u017c wydarzenie istotne dla historii kraju lub regionu. Szko\u0142a Podstawowa nr 4 w Ciechanowie otrzyma\u0142a w 1980 roku imi\u0119 jednostki wojskowej, kt\u00f3ra w wojnie obronnej we wrze\u015bniu 1939 roku broni\u0142a przed oddzia\u0142ami niemieckimi ziemi ciechanowskiej. By\u0142 to 21. Warszawski Pu\u0142k Piechoty \u201eDzieci Warszawy\u201d \u00f3wcze\u015bnie dowodzony przez p\u0142k. Stanis\u0142awa Sosabowskiego. <\/span><\/p>\n

Stanis\u0142aw Franciszek Sosabowski (1892-1967) \u2013 dzia\u0142acz niepodleg\u0142o\u015bciowy, cz\u0142onek ruchu strzeleckiego i skautingowego, uczestnik I wojny \u015bwiatowej w szeregach armii austro-w\u0119gierskiej, p\u0142k dypl. piechoty Wojska Polskiego, dow\u00f3dca 21 PP w okresie bohaterskich walk w wojnie obronnej w 1939 r. Organizator i dow\u00f3dca 1. Samodzielnej brygady Spadochronowej w Wielkiej Brytanii, z kt\u00f3r\u0105 walczy\u0142 pod Arnhem. Od 15 VI 1944 r. w stopniu genera\u0142a brygady. Kawaler Orderu Or\u0142a Bia\u0142ego (po\u015bm. 2018), Krzy\u017ca Srebrnego Orderu Wojennego Virtuti Militari, Krzy\u017ca Komandorskiego z Gwiazd\u0105 Orderu Odrodzenia Polski (po\u015bm.), Krzy\u017ca Walecznych (dwukrotnie).<\/span><\/p>\n

W tym samym roku w \u015bcian\u0119 budynku Poczty Polskiej wmurowano zosta\u0142a tablica upami\u0119tniaj\u0105ca \u017co\u0142nierzy 21. WPP \u201eDzieci Warszawy\u201d, poleg\u0142ych 3 wrze\u015bnia 1939 r. w obronie miasta1<\/sup><\/a>. Uczniowie przez wiele lat pog\u0142\u0119biali wiedz\u0119 o pu\u0142ku i jego dow\u00f3dcy, odwiedzali gr\u00f3b \u017co\u0142nierzy na cmentarzu przy ul. P\u0142o\u0144skiej oraz \u017co\u0142nierskie mogi\u0142y na miejscowym cmentarzu komunalnym. Mogi\u0142y \u017co\u0142nierskie, tablica na budynku poczty oraz postument na terenie szko\u0142y, po\u015bwi\u0119cony \u017co\u0142nierzom pu\u0142ku, sta\u0142y si\u0119 materialnym znakiem zwi\u0105zk\u00f3w pu\u0142ku z naszym miastem. W drugim dziesi\u0119cioleciu XXI wieku w \u015brodowisku TMZC zrodzi\u0142 si\u0119 projekt ufundowania tablicy pami\u0105tkowej dedykowanej S. Sosabowskiemu, znakomitemu dow\u00f3dcy pu\u0142ku piechoty w 1939 roku oraz s\u0142ynnej Brygady Spadochronowej w okresie II wojny \u015bwiatowej. Projekt zrealizowano ostatecznie we wrze\u015bniu 2019 roku, kiedy na \u015bcianie holu szko\u0142y ods\u0142oni\u0119to tablic\u0119 ze stosownym tekstem. <\/span><\/p>\n

W 1937 roku S. Sosabowski otrzyma\u0142 awans na stopie\u0144 pu\u0142kownika i zosta\u0142 wyznaczony na dow\u00f3dc\u0119 7. Pu\u0142ku Piechoty Legionowej w Zamo\u015bciu. S\u0142u\u017cb\u0119 przerwa\u0142 wkr\u00f3tce rodzinny dramat. Jesieni\u0105 1938 roku jego m\u0142odszy syn Jacek -ucze\u0144 gimnazjum postrzeli\u0142 si\u0119 \u015bmiertelnie z broni ojca. P\u0142k Sosabowski zameldowa\u0142 si\u0119 u Ministra Spraw Wojskowych i poprosi\u0142 o przeniesienie. Po kuracji w Zakopanem, w lutym 1939 roku obj\u0105\u0142 dow\u00f3dztwo 21. Pu\u0142ku Piechoty \u201eDzieci Warszawy\u201d, stacjonuj\u0105cym w Cytadeli Warszawskiej. Przez kilka miesi\u0119cy szkoli\u0142 intensywnie \u017co\u0142nierzy, przygotowuj\u0105c do prawdopodobnej wojny z Niemcami. 26 sierpnia 1939 roku pu\u0142k opu\u015bci\u0142 stolic\u0119 i ulokowa\u0142 si\u0119 w miejscowo\u015bci Koziczyn-Nieborzyn w okolicach Ciechanowa. Pu\u0142k w sk\u0142adzie 8. Dywizji Piechoty otrzyma\u0142 zadanie op\u00f3\u017anienia uderzenia wroga na Warszaw\u0119. W dniach 2-4 wrze\u015bnia toczy\u0142 zaci\u0119te walki z oddzia\u0142ami nacieraj\u0105cymi na pozycje wojsk polskich . W efekcie odpar\u0142 natarcie niemieckie i pozosta\u0142 jedynym w\u00f3wczas na naszym terenie nierozbitym oddzia\u0142em Wojska Polskiego. Nast\u0119pnie p\u0142k Sosabowski walczy\u0142 w obronie Modlina, a w po\u0142owie wrze\u015bnia 1939 roku dotar\u0142 z pu\u0142kiem do stolicy i obsadzi\u0142 odcinek obronny Groch\u00f3w, na Pradze. Tam odpiera\u0142 ataki wielokrotnie silniejszych oddzia\u0142\u00f3w niemieckich, zadaj\u0105c im dotkliwe straty. Sprawnie dowodzony przez Sosabowskiego 21. PP walczy\u0142 z determinacj\u0105 do 27 wrze\u015bnia \u2013 dnia kapitulacji Warszawy. Dzie\u0144 przed kapitulacj\u0105 dow\u00f3dca Armii \u201eWarszawa\u201d gen. dyw. Juliusz Rommel wyda\u0142 tzw. rozkaz po\u017cegnalny, w kt\u00f3rym stwierdzi\u0142:(\u2026) <\/span>ze szczeg\u00f3lnym uznaniem musz\u0119 podkre\u015bli\u0107 bohaterstwo, up\u00f3r i ofiarno\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy 21 pp pod dow\u00f3dztwem wy\u015bmienitego dow\u00f3dcy pu\u0142ku p\u0142k. dypl. Stanis\u0142awa Sosabowskiego, kt\u00f3ry w najci\u0119\u017cszych chwilach kryzysu w dniach 2 IX do 6 IX utrzymywa\u0142 sw\u00f3j pu\u0142k w r\u0119ku i razem z dyonem artylerii p. os\u0142oni\u0142 odwr\u00f3t ca\u0142ej dywizji, odchodz\u0105c krok za krokiem; skutecznie zatrzyma\u0142 nieprzyjaciela i tym dal mo\u017cliwo\u015b\u0107 innym oddzia\u0142om swojej dywizji zebrania si\u0119 i zaj\u0119cia stanowisk wyj\u015bciowych do dalszej walki. Dzia\u0142anie to razem z akcj\u0105 p\u0142k. Sosabowskiego na wschodnim brzegu Wis\u0142y oraz udzia\u0142 chlubny w obronie Warszawy jeszcze raz stwierdza, \u017ce 21 pp zwany pu\u0142kiem \u201eDzieci Warszawy\u201d, nie zawi\u00f3d\u0142 i jest godzien zaszczytnej nazwy. <\/i><\/span>Pu\u0142k i jego dow\u00f3dca zostali te\u017c odznaczeni Srebrnym Krzy\u017cem Orderu Virtuti Militari \u201ew uznaniu zas\u0142ug i wykazane m\u0119stwo i ofiarno\u015b\u0107 w czasie walki z Niemcami\u201d.<\/span><\/p>\n

Zgodnie z postanowieniami aktu kapitulacyjnego 30 wrze\u015bnia wyjecha\u0142 z synem z Warszawy do \u017byrardowa, pierwszego etapu niewoli. W \u017byrardowie, symuluj\u0105c chorob\u0119, zbieg\u0142 z niewoli. W pierwszych dniach pa\u017adziernika powr\u00f3ci\u0142 do Warszawy i wst\u0105pi\u0142 do S\u0142u\u017cby Zwyci\u0119stwa Polski. Przez W\u0119gry, Francj\u0119 dotar\u0142 do Wielkiej Brytanii, gdzie otrzyma\u0142 stanowisko dow\u00f3dcy formuj\u0105cej si\u0119 w\u0142a\u015bnie 4. Brygady Kadrowej Strzelc\u00f3w. Wkr\u00f3tce utworzy\u0142 z niej pierwsz\u0105 w historii Wojska Polskiego jednostk\u0119 spadochronow\u0105, licz\u0105c\u0105 ok. tysi\u0105c wyszkolonych \u017co\u0142nierzy-spadochroniarzy. Z przyczyn politycznych, wojskowych i technicznych brygada nie udzieli\u0142a pomocy powsta\u0144com warszawskim. Genera\u0142 musia\u0142 gasi\u0107 zarzewie buntu w\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy i walczy\u0107 z w\u0142asn\u0105 frustracj\u0105. Nowy w\u00f3dz naczelny gen. Sosnkowski pod naciskiem aliant\u00f3w podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o przekazaniu brygady dow\u00f3dztwu si\u0142 sprzymierzonych. W takim zwi\u0105zku taktycznym 1. Samodzielna Brygada Spadochronowa wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w najwi\u0119kszej w II wojnie \u015bwiatowej operacji powietrznodesantowej nosz\u0105cej kryptonim \u201eMarket Garden\u201d.<\/span><\/p>\n

By\u0142a to najwi\u0119ksza operacja powietrznodesantowa przeprowadzona przez wojska alianckie (brytyjskie, ameryka\u0144skie, kanadyjskie, polskie i holenderski ruch oporu) we wrze\u015bniu 1944 roku na terytorium okupowanej Holandii. Celem operacji by\u0142o otwarcie drogi do Zag\u0142\u0119bia Ruhry, przej\u0119cie potencja\u0142u zbrojeniowego i przyspieszenie tym samym ko\u0144ca wojny. Kluczowym zadaniem by\u0142o uchwycenie most\u00f3w na Renie, zanim Niemcy zd\u0105\u017c\u0105 je zniszczy\u0107. Do tego zadania wyznaczono brytyjsk\u0105 1. Dywizj\u0119 Powietrznodesantow\u0105, w kt\u00f3rej sk\u0142adzie znalaz\u0142a si\u0119 polska 1. Samodzielna Brygada Spadochronowa gen. S. Sosabowskiego. Pierwsze uderzenie mia\u0142o miejsce 17 wrze\u015bnia. Aliantom uda\u0142o si\u0119 przej\u0105\u0107 kontrol\u0119 nad pierwszymi mostami, ale wkr\u00f3tce Niemcy przej\u0119li inicjatyw\u0119. Polscy spadochroniarze zostali desantowani w rejon walk 21 wrze\u015bnia po trzech dniach oczekiwania. Znale\u017ali si\u0119 na zachodnim brzegu Renu z zadaniem wsparcia rozpaczliwie broni\u0105cych si\u0119 Brytyjczyk\u00f3w. Polacy wywi\u0105zali si\u0119 z zadania znakomicie, chocia\u017c udzia\u0142 w bitwie op\u0142acili znacznymi stratami. Gdyby nie zdecydowana postawa ich dow\u00f3dcy, straty by\u0142yby jeszcze wi\u0119ksze. Ta niezwykle wa\u017cna operacja militarna okaza\u0142a si\u0119 zbyt ambitna. Alianci nie zdo\u0142ali zrealizowa\u0107 g\u0142\u00f3wnego zadania, nie uda\u0142o si\u0119 zdoby\u0107 kluczowego mostu w Arnhem. Dziewi\u0119ciodniowa batalia sko\u0144czy\u0142a si\u0119 strategiczn\u0105 kl\u0119sk\u0105. \u017bo\u0142nierze wykazali niezwyk\u0142\u0105 determinacj\u0119 i brawurow\u0105 odwag\u0119. Zawiod\u0142a logistyka, braki w sprz\u0119cie, za\u0142amanie si\u0119 pogody, co \u0142\u0105cznie wykluczy\u0142o efekt zaskoczenia Niemc\u00f3w. Alianci ponie\u015bli ogromne straty, wi\u0119ksze ni\u017c podczas l\u0105dowania w Normandii. Poleg\u0142o, zagin\u0119\u0142o i odnios\u0142o ci\u0119\u017ckie rany blisko 17 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy alianckich, z tego ponad 13 tysi\u0119cy Brytyjczyk\u00f3w i blisko 4 tysi\u0105ce Amerykan\u00f3w. Brytyjska 1. Dywizja Powietrznodesantowa straci\u0142a 1.300 \u017co\u0142nierzy, ponad 6 tysi\u0119cy dosta\u0142o si\u0119 do niewoli lub zosta\u0142o rannych. Polska Brygada Spadochronowa straci\u0142a 342 \u017co\u0142nierzy, z tego 93 poleg\u0142o w walce. W nocy z 25 na 26 wrze\u015bnia brytyjscy i kanadyjscy in\u017cynierowie zorganizowali ewakuacj\u0119 resztek \u017co\u0142nierzy, w tym Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy os\u0142aniali przepraw\u0119. Polscy \u017co\u0142nierze pozostali na terytorium Holandii do pa\u017adziernika, kiedy przeniesiono ich z powrotem do Wielkiej Brytanii. Gen. Sosabowski zosta\u0142 odznaczony Krzy\u017cem Walecznych, ale wskutek \u017c\u0105da\u0144 gen. Browninga straci\u0142 dow\u00f3dztwo Brygady. Ten sam genera\u0142 jeszcze rok wcze\u015bniej proponowa\u0142 Sosabowskiemu dow\u00f3dztwo brytyjsko-polskiej dywizji powietrznodesantowej. Gen. Sosabowski w\u00f3wczas odm\u00f3wi\u0142, a brytyjski genera\u0142 tego nie zapomnia\u01422<\/sup><\/a>. <\/span><\/p>\n

<\/a> W lipcu 1948 roku genera\u0142 S. Sosabowski zosta\u0142 zdemobilizowany. Pozosta\u0142 na emigracji w Wielkiej Brytanii. Genera\u0142, \u201eojciec\u201d polskich spadochroniarzy, przez 17 lat pracowa\u0142 jako robotnik w fabryce silnik\u00f3w elektrycznych! Spotyka\u0142 si\u0119 ze swoimi \u017co\u0142nierzami w Instytucie im. gen. Sikorskiego w Londynie. Zmar\u0142 na zawa\u0142 serca 25 IX 1967 roku w szpitalu w Hillingdon w wieku 75 lat. Kilka dni p\u00f3\u017aniej odby\u0142 si\u0119 pogrzeb w ko\u015bciele \u015bw. Andrzeja Boboli w Londynie. Prochy genera\u0142a spocz\u0119\u0142y zgodnie z jego wol\u0105 na Cmentarzu Wojskowym na warszawskich Pow\u0105zkach. W mogile spoczywa jego \u017cona Maria i syn Stanis\u0142aw Janusz, kt\u00f3ry straci\u0142 wzrok w powstaniu warszawskim.<\/span><\/p>\n

\n

Sugestie bibliograficzne:<\/span><\/p>\n

Zbigniew Mierzwi\u0144ski, <\/span>Genera\u0142owie II Rzeczypospolitej<\/i><\/span>, Wydawnictwo \u201ePolonia\u201d, Warszawa 1990<\/span><\/p>\n

Aneta Chmielewska-Szyma\u0144ska, <\/span>\u017bycie i dzia\u0142alno\u015b\u0107 Stanis\u0142awa Sosabowskiego, <\/i><\/span>Wydawnictwo Instytutu im. gen. Stefana \u201eGrota\u201d Roweckiego, Leszno 2004<\/span><\/p>\n

Genera\u0142 brygady Stanis\u0142aw Sosabowski (1892-1967<\/i><\/span>), Instytut Pami\u0119ci Narodowej, Warszawa 2014<\/span><\/p>\n

Wspomnienia genera\u0142a:<\/span><\/p>\n

Najkr\u00f3tsz\u0105 drog\u0105<\/i><\/span>, Bellona, Warszawa 1992<\/span><\/p>\n

Droga wiod\u0142a ugorem. Wspomnienia<\/i><\/span>, Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 1990<\/span><\/p>\n

\n

\n

1<\/a> Szerzej o tym wydarzeniu w cz\u0119\u015bci po\u015bwi\u0119conej tablicy na budynku poczty<\/p>\n<\/div>\n

\n

2<\/a> W 1974 roku ameryka\u0144ski pisarz i dziennikarz C. Ryan wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 pt. O jeden most za daleko<\/i> (wyd. pol. 1979), opisuj\u0105c\u0105 operacj\u0119 Market-Garden. W ekranizacji ksi\u0105\u017cki w posta\u0107 gen. Sosabowskiego wcieli\u0142 si\u0119 Gene Hackman.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lokalizacja: Szko\u0142a Podstawowa nr 4 w Ciechanowie im. 23. Warszawskiego Pu\u0142ku Piechoty Dzieci Warszawy, ul. P\u0142o\u0144ska 143 Ods\u0142oni\u0119cie: 30 IX 2019 Materia\u0142: czarny granit; wymiary: 1.200 m x 700 mm , ufundowa\u0142 i wykona\u0142 Bernard Grzankowski Patron to bardzo wa\u017cna … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":160,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-482","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/482","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=482"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/482\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":485,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/482\/revisions\/485"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=482"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}