{"id":560,"date":"2022-09-15T20:08:27","date_gmt":"2022-09-15T18:08:27","guid":{"rendered":"https:\/\/tmzc.pl\/?page_id=560"},"modified":"2022-09-15T20:08:27","modified_gmt":"2022-09-15T18:08:27","slug":"77-glaz-z-tablica-ku-czci-ofiar-niemieckich-nazistow-umieszczona-pierwotnie-na-budynku-w-ktorym-miescilo-sie-gestapo-w-ciechanowie-miejsce-udreki-tortur-i-smierci-wielu-polakow-wiezionych-przez-o","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/77-glaz-z-tablica-ku-czci-ofiar-niemieckich-nazistow-umieszczona-pierwotnie-na-budynku-w-ktorym-miescilo-sie-gestapo-w-ciechanowie-miejsce-udreki-tortur-i-smierci-wielu-polakow-wiezionych-przez-o\/","title":{"rendered":"77. G\u0142az z tablic\u0105 ku czci ofiar niemieckich nazist\u00f3w, umieszczon\u0105 pierwotnie na budynku, w kt\u00f3rym mie\u015bci\u0142o si\u0119 Gestapo w Ciechanowie, miejsce udr\u0119ki, tortur i \u015bmierci wielu Polak\u00f3w wi\u0119zionych przez okupanta"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Lokalizacja: obecnie teren przed biurowcem Starostwa Powiatowego przy ul. 17 Styczna 7. Tablica umieszczona pierwotnie na istniej\u0105cym ju\u017c budynku, w kt\u00f3rym w okresie okupacji hitlerowskiej znajdowa\u0142a si\u0119 siedziba Gestapo. Tablica w l. 80-tych XX w. skopiowana i wkomponowana w postument, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z ceglanej podmur\u00f3wki, na kt\u00f3rej umieszczono pot\u0119\u017cny g\u0142az narzutowy. Przypomina o torturach, udr\u0119ce i zag\u0142adzie Polak\u00f3w wi\u0119zionych przez Gestapo.<\/span><\/p>\n

Ods\u0142oni\u0119cie: pierwotne 17 I 1963, powt\u00f3rne pod koniec l. 80-tych XX w. Wymiary: g\u0142az narzutowy w obwodzie 712 cm, wys. 145 cm; tablica: 1.020 mm x 545 mm<\/span><\/p>\n

Ziemia ciechanowska jako cz\u0119\u015b\u0107 tzw. rejencji ciechanowskiej znalaz\u0142a si\u0119 w granicach III Rzeszy. Na ca\u0142ym terenie po kr\u00f3tkim okresie tzw. zarz\u0105du wojskowego wprowadzono niemieck\u0105 administracj\u0119 cywiln\u0105, kt\u00f3ra kontrolowa\u0142a wszystkie aspekty \u017cycia. Niemcy zaj\u0119li dla swych potrzeb wszystkie budynki publiczne, tak\u017ce nieruchomo\u015bci b\u0119d\u0105ce prywatn\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 Polak\u00f3w. W\u0142adze rejencji mie\u015bci\u0142y si\u0119 w budynku dawnego sieroci\u0144ca, zbudowanego przez I. Czartorysk\u0105 z Krasnego przy ul. Sienkiewicza, w\u0142adze powiatu, tzw. <\/span>Landratsamt<\/i><\/span> w budynku starostwa przy ul. Zakroczymskiej (obecnie ul. 11, Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Legionowych, wcze\u015bniej \u015awierczewskiego), a w\u0142adze miasta w ratuszu. Przy ul. Ma\u0142gorzackiej16 (<\/span>Elisabethstrasse<\/i><\/span>) w gmachu przedwojennej szko\u0142y handlowej ulokowano Oddzia\u0142 S\u0105du Krajowego1<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>Przy ul. Targowej 17 (obecnie 17 Stycznia) tu\u017c przed drewnianym mostem na \u0141ydyni znajdowa\u0142 si\u0119 jednopi\u0119trowy murowany budynek o wyra\u017anie kubistycznym charakterze zbudowany w 1932 roku. W\u0142a\u015bcicielem posesji by\u0142 Julian Lesiowski. Przed wojn\u0105 mieszka\u0142 w nim inspektor szkolny Leopold Stiasny, a w budynku mie\u015bci\u0142 si\u0119 r\u00f3wnocze\u015bnie Inspektorat Szkolny. W czasie okupacji hitlerowskiej budynek ten zosta\u0142 zaj\u0119ty przez Gestapo. W niemieckim aparacie administracyjnym policja odgrywa\u0142a szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119, zw\u0142aszcza policja bezpiecze\u0144stwa, tzw. <\/span>Sipo<\/i><\/span>. W jej strukturze najwi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 pe\u0142ni\u0142o Gestapo (<\/span>Geheime Staatspolizei<\/i><\/span>), formacja policyjna, kt\u00f3ra wszystkim Polakom kojarzy si\u0119 z bezprzyk\u0142adnym okrucie\u0144stwem i straszliw\u0105 wol\u0105 zniszczenia wszystkich polskich patriot\u00f3w, walcz\u0105cych z niemieckim okupantem. By\u0142a podstawowym narz\u0119dziem terroru. Siedziba Gestapo znajdowa\u0142a si\u0119 w P\u0142ocku, w Ciechanowie za\u015b podleg\u0142a mu plac\u00f3wka lokalna. Wi\u0119ziono tu i torturowano wielu dzia\u0142aczy ruchu oporu, tak\u017ce mieszka\u0144c\u00f3w Ciechanowa podejrzewanych o sprzyjanie cz\u0142onkom konspiracji. Budynek zyska\u0142 upiorn\u0105 \u201es\u0142aw\u0119\u201d, nazywano go \u201ebia\u0142ym domem\u201d z uwagi na kolor elewacji. Znalaz\u0142o w nim \u015bmier\u0107 wielu patriot\u00f3w, cz\u0142onk\u00f3w podziemnego ruchu oporu, wielu by\u0142o okrutnie torturowanych, \u0142\u0105cznie z wyrywaniem paznokci z palc\u00f3w u n\u00f3g i r\u0105k. W czasie \u015bledztwa gestapowcy zamordowali wielu mieszka\u0144c\u00f3w ziemi ciechanowskiej, m.in. Stanis\u0142awa Przychodnego z O\u015bcis\u0142owa, Leszka Morawskiego z Moraw, Boles\u0142awa Trynksa z Ciechanowa, Tadeusza Smoli\u0144skiego z Chro\u015bcic. Wszyscy byli absolwentami Gimnazjum i Liceum im. Z. Krasi\u0144skiego w Ciechanowie, zaanga\u017cowanymi w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 pod dow\u00f3dztwem Armii Krajowej2<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

To w\u0142a\u015bnie w tym budynku przy ul. Targowej 3 czerwca 1941 r. by\u0142 zatrzymany i przes\u0142uchiwany ks. Wincenty Chabowski, proboszcz i dziekan ciechanowski. Gestapo oskar\u017ca\u0142o go o to, \u017ce wbrew zakazom w\u0142adz okupacyjnych zezwoli\u0142 na uroczysty pogrzeb 19 maja 1941 r. jednej z parafianek, nale\u017c\u0105cej do ko\u0142a r\u00f3\u017ca\u0144cowego. Zwolniony przez Niemc\u00f3w na kilka dni, ponownie zosta\u0142 aresztowany 10 VI i przewieziony do P\u0142o\u0144ska, sk\u0105d po miesi\u0105cu trafi\u0142 do obozu w Dzia\u0142dowie, a nast\u0119pnie do obozu w Dachau. Zmar\u0142 4 V 1942 r. zagazowany w o\u015brodku eutanazji na zamku Hartheim ko\u0142o Linzu3<\/sup><\/a>. W siedzibie Gestapo torturowano tak\u017ce wielu \u017co\u0142nierzy AK, BCH, GL, przedwojennych komunist\u00f3w i ludowc\u00f3w, a tak\u017ce dzia\u0142aczy spo\u0142ecznych z Ciechanowa i okolicznych miejscowo\u015bci. Przez ciechanowsk\u0105 katowni\u0119 przeszli dwaj znani m\u0142awscy lekarze \u2013 doktor J\u00f3zef Witwicki, zamordowany w Pomiech\u00f3wku i doktor Micha\u0142 \u0141ojewski, zamordowany na wi\u0119ziennym podw\u00f3rzu. Tu r\u00f3wnie\u017c zgin\u0105\u0142 \u015bmierci\u0105 samob\u00f3jcz\u0105 szef m\u0142awskiej \u201edw\u00f3jki\u201d (wywiadu AK) Tadeusz Jasi\u0144ski4<\/sup><\/a>. Znalaz\u0142o w tym budynku \u015bmier\u0107 wielu cz\u0142onk\u00f3w ruchu oporu r\u00f3\u017cnych orientacji politycznych b\u0105d\u017a podejrzewanych o przynale\u017cno\u015b\u0107 do organizacji konspiracyjnych, tak\u017ce wielu \u015bwiadk\u00f3w w sprawach, z kt\u00f3rymi nie mieli nic wsp\u00f3lnego. Cz\u0119\u015b\u0107 gin\u0119\u0142a, cz\u0119\u015b\u0107 za cen\u0119 ocalenia zeznawa\u0142a. Na tablicy, kt\u00f3rej tre\u015b\u0107 napawa groz\u0105, znalaz\u0142y si\u0119 nazwiska czterech ofiar Gestapo: Antoni Za\u0142\u0119ski, ps. \u201eTorf\u201d – dow\u00f3dca Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich na Mazowszu, Adam Chrostek – cz\u0142onek Komunistycznej Partii Polski, Micha\u0142 Gwiazdowicz – \u017co\u0142nierz Armii Ludowej, W\u0142adys\u0142aw Sok\u00f3\u0142 \u2013 dzia\u0142acz spo\u0142eczny. Upami\u0119tnia wszystkie ofiary \u015bledztw i przes\u0142ucha\u0144 prowadzonych przez gestapowc\u00f3w. G\u0142az z tablic\u0105 upami\u0119tnia ofiary \u015bledztw i przes\u0142ucha\u0144 prowadzonych przez gestapowc\u00f3w. <\/span><\/p>\n

To prawda, \u017ce s\u0105 to nazwiska os\u00f3b zwi\u0105zanych z ugrupowaniami komunistycznymi, jakie dzia\u0142a\u0142y w Ciechanowie przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 i w czasie okupacji hitlerowskiej. W oczy bije brak na tablicy os\u00f3b, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c ponios\u0142y m\u0119cze\u0144sk\u0105 \u015bmier\u0107, ale zabrak\u0142o dla nich miejsca. To \u017co\u0142nierze AK i NSZ. W 1963 roku, kiedy ods\u0142aniano tablic\u0119 na budynku Gestapo, \u017co\u0142nierze tych formacji walcz\u0105cych nieprzerwanie od 1939 r. z hitlerowskim okupantem, byli zepchni\u0119ci poza margines zbiorowej pami\u0119ci. <\/span><\/p>\n

Inicjatywa upami\u0119tnienia ofiar Gestapo zrodzi\u0142a si\u0119 na spotkaniu zarz\u0105du TMZC we wrze\u015bniu 1961 roku. Projekt umieszczenia tablicy pami\u0119ci na budynku, kt\u00f3ry w okresie okupacji hitlerowskiej by\u0142 siedzib\u0105 Gestapo, zg\u0142osi\u0142 R. Barto\u0142d. Pod koniec nast\u0119pnego roku w\u0142adze partyjno-pa\u0144stwowe zatwierdzi\u0142y inicjatyw\u0119 i tekst tablicy. Dzi\u015b taka sytuacja budzi niedowierzenie, ale w latach PRL-u ,mimo moralnego sprzeciwu dzia\u0142aczy TMZC, by\u0142a nie do unikni\u0119cia. Bez zgody w\u0142adz nie by\u0142a mo\u017cliwa jakakolwiek legalna inicjatywa. Ods\u0142oni\u0119cie tablicy odby\u0142o si\u0119 16 stycznia 1963 roku w przeddzie\u0144 rocznicy wyzwolenia miasta spod okupacji hitlerowskiej5<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

Po poszerzeniu ulicy w kierunku mostu budynek znalaz\u0142 si\u0119 zbyt blisko jezdni i zosta\u0142 pod koniec lat 80-tych XX wieku zburzony. Tablica z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w zosta\u0142a zdj\u0119ta i przekazana w depozyt do muzeum. Aby zachowa\u0107 pami\u0119\u0107 o tragicznych wydarzeniach z czas\u00f3w okupacji hitlerowskiej, w miejscu, gdzie sta\u0142 budynek, ustawiono postument. Na cementowym cokole posadowiono g\u0142az narzutowy \u2013 pomnik przyrody znaleziony przed laty na ul. Niechodzkiej. Wewn\u0105trz coko\u0142u umieszczono napis, kopiuj\u0105c tre\u015b\u0107 tablicy znajduj\u0105cej si\u0119 na budynku. Szkoda tylko, \u017ce napis nie jest dostatecznie czytelny i widoczny ze skraju chodnika.<\/span><\/p>\n

W takiej formie pomnik ten przetrwa\u0142 do dzi\u015b. Nieco dalej w kierunku mostu na \u0141ydyni pod nr. 17 b znajduje si\u0119 drugi budynek, tak jak poprzedni z 1932 roku nale\u017c\u0105cy do Juliana Lesiowskiego. Tak\u017ce ten budynek zosta\u0142 w czasie okupacji niemieckiej zaj\u0119ty przez Gestapo. Obecnie mie\u015bci si\u0119 w nim zak\u0142ad fotograficzny \u201eFotokalina\u201d, a sam budynek jest dzisiaj ostatnim przedwojennym budynkiem, jaki zachowa\u0142 si\u0119 z dawnej zabudowy ul. Targowej pomi\u0119dzy Rynkiem a mostem na \u0141ydyni6<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Ciechanowa uwa\u017ca, \u017ce tablica umieszczona na ceglanym postumencie, zwie\u0144czonym polnym g\u0142azem przypomina bardziej pomnik przyrody ni\u017c miejsce pami\u0119ci narodowej. Wypada zgodzi\u0107 si\u0119 z tak\u0105 ocen\u0105, ale te\u017c trzeba wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 usytuowanie terenu wyra\u017anie ni\u017csze od poziomu ulicy 17 Stycznia. Wa\u017cniejsza jest tre\u015b\u0107 inskrypcji zamieszczonej na tablicy. Jak s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142 prof. Leszek Zygner, tablica jest \u201ereliktem polityki historycznej minionej epoki (powsta\u0142a w czasach Gomu\u0142ki), bardziej utrwala pami\u0119\u0107 \u201eniechcianej historii\u201d, ani\u017celi pomaga w rozpoznaniu i upami\u0119tnieniu tego miejsca.\u201d7<\/sup><\/a> A jednak jest to miejsce niezwyk\u0142e ze wzgl\u0119du na bezmiar ludzkiego b\u00f3lu, kt\u00f3rego zaznali mieszka\u0144cy p\u00f3\u0142nocnego Mazowsza, maj\u0105cy nieszcz\u0119\u015bcie trafi\u0107 w r\u0119ce Gestapo. Gdyby mury mog\u0142y m\u00f3wi\u0107 \u2026, opowiedzia\u0142yby niejedn\u0105 histori\u0119 b\u00f3lu, cierpienia i rozpaczy, jakich doznali przes\u0142uchiwani tu polscy patrioci.<\/span><\/p>\n

\n

\n

1<\/a> Bogumi\u0142a Umi\u0144ska, Karty z dziej\u00f3w Ciechanowa 1939-1945<\/i>, Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie, Ciechan\u00f3w 2009, s. 19-31<\/p>\n<\/div>\n

\n

2<\/a> tam\u017ce<\/p>\n<\/div>\n

\n

3<\/a> tam\u017ce<\/p>\n<\/div>\n

\n

4<\/a> tam\u017ce<\/p>\n<\/div>\n

\n

5<\/a> Protoko\u0142y zarz\u0105du TMZC nr 33 i 34 z 1961 r., 38 i 39 z 1962 r. oraz nr 40 z 1963 r.<\/p>\n<\/div>\n

\n

6<\/a> Frag. artyku\u0142u Niemiecki plan przebudowy Ciechanowa<\/i>, \u201eReduta\u201d. Ciechanowskie Pismo Historyczne Nr 24-26 z 2019 r., s. 14-15<\/p>\n<\/div>\n

\n

7<\/a> Leszek Zygner, Miejsce, kt\u00f3re napawa zgroz\u0105<\/i>, z cyklu \u201eMazowieckie impresje historyczne\u201d, \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lokalizacja: obecnie teren przed biurowcem Starostwa Powiatowego przy ul. 17 Styczna 7. Tablica umieszczona pierwotnie na istniej\u0105cym ju\u017c budynku, w kt\u00f3rym w okresie okupacji hitlerowskiej znajdowa\u0142a si\u0119 siedziba Gestapo. Tablica w l. 80-tych XX w. skopiowana i wkomponowana w postument, … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":177,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-560","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/560","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=560"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/560\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":563,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/560\/revisions\/563"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=560"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}