{"id":564,"date":"2022-09-15T20:17:11","date_gmt":"2022-09-15T18:17:11","guid":{"rendered":"https:\/\/tmzc.pl\/?page_id=564"},"modified":"2022-09-15T20:17:11","modified_gmt":"2022-09-15T18:17:11","slug":"78-sciana-pamieci-z-nazwiskami-ciechanowian-walczacych-i-poleglych-w-powstaniu-warszawskim-ufundowana-w-50-ta-rocznice-wybuchu-powstania","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/78-sciana-pamieci-z-nazwiskami-ciechanowian-walczacych-i-poleglych-w-powstaniu-warszawskim-ufundowana-w-50-ta-rocznice-wybuchu-powstania\/","title":{"rendered":"78. \u015aciana pami\u0119ci z nazwiskami ciechanowian walcz\u0105cych i poleg\u0142ych w powstaniu warszawskim ufundowana w 50-t\u0105 rocznic\u0119 wybuchu powstania"},"content":{"rendered":"

Lokalizacja: przed budynkiem NOT przy ul. Powsta\u0144c\u00f3w Warszawskich w Ciechanowie<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ods\u0142oni\u0119cie: 15 VIII 1994 w 50-t\u0105 rocznic\u0119 wybuchu powstania z inicjatywy ciechanowskiego obwodu \u015awiatowego Zwi\u0105zku \u017bo\u0142nierzy Armii Krajowej oraz Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Ciechanowskiej<\/span><\/p>\n

Tablica – czarny granit, wym. 50 cm x 10 cm, miedziany symbol Polski Walcz\u0105cej, wym. 30 cm x 25 cm. <\/span><\/p>\n

Na tablicy wmurowanej w 50-t\u0105 rocznice wybuchu powstania znajduje si\u0119 18 nazwisk ciechanowian, kt\u00f3rzy polegli w walkach powsta\u0144czych. Podczas rekonstrukcji obelisku w 2004 r. dopisano nazwiska kolejnych czterech ciechanowian poleg\u0142ych w powstaniu. Do dzi\u015b nie uda\u0142o si\u0119 zamkn\u0105\u0107 pe\u0142nej listy poleg\u0142ych i zaginionych, odtworzy\u0107 okoliczno\u015bci ich \u015bmierci, wygnania, udr\u0119k \u017cycia w obozach pracy. To nasze moralne zobowi\u0105zanie, by ka\u017cda \u015bmier\u0107 zosta\u0142a odnotowana i zachowana w spo\u0142ecznej pami\u0119ci. <\/span><\/p>\n

Powstanie warszawskie by\u0142o najwi\u0119ksz\u0105 i najtragiczniejsz\u0105 bitw\u0105 miejsk\u0105 w czasie II wojny \u015bwiatowej, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 jedynie z walkami w Stalingradzie. Tylko w dw\u00f3ch innych okupowanych stolicach Europy \u2013 Pary\u017cu i Pradze – mia\u0142y miejsce antyniemieckie powstania. By\u0142y jednak niepor\u00f3wnywalne pod wzgl\u0119dem rozmachu i przebiegu. Powstanie w Pary\u017cu trwa\u0142o tydzie\u0144, w Pradze 4 dni. Warszawa walczy\u0142a 63 dni. <\/span><\/p>\n

W czternastym dniu powstania gen. Tadeusz B\u00f3r Komorowski wyda\u0142 rozkaz skierowany do wszystkich dobrze uzbrojonych jednostek Armii Krajowej w Polsce, w kt\u00f3rym wzywa\u0142 \u017co\u0142nierzy do marszu na pomoc walcz\u0105cej stolicy. Oczekiwa\u0142 zbrojnego wsparcia, zw\u0142aszcza zwi\u0105zania si\u0142 niemieckich na peryferiach i przedmie\u015bciach Warszawy, a nast\u0119pnie w\u0142\u0105czenia si\u0119 do walk wewn\u0105trz miasta. Rozkaz wywo\u0142a\u0142 niezwyk\u0142e poruszenie i niema\u0142y odzew, ale przedarcie si\u0119 du\u017cych formacji wojskowych do walcz\u0105cej stolicy by\u0142o niezwykle trudnym zadaniem. Pr\u00f3b\u0119 wsparcia powsta\u0144c\u00f3w podj\u0119\u0142y oddzia\u0142y AK z terenu Mazowsza, Kielecczyzny, Lubelszczyzny, a tak\u017ce z okr\u0119g\u00f3w w \u0141odzi, Rzeszowa, \u015al\u0105ska i Ma\u0142opolski. Wi\u0119kszo\u015bci nie uda\u0142o si\u0119 dotrze\u0107 do Warszawy, tylko nieliczni nawi\u0105zali walk\u0119 z Niemcami. Inaczej by\u0142o na terenach zaj\u0119tych przez wojska sowieckie. Oddzia\u0142y AK id\u0105ce na pomoc Warszawie by\u0142y zatrzymywane i rozbrajane. Oficer\u00f3w internowano, a \u017co\u0142nierze otrzymywali polecenie przy\u0142\u0105czania si\u0119 do armii Berlinga. Docierali tylko nieliczni, wzmacniaj\u0105c obro\u0144c\u00f3w stolicy. Wielu z nich poleg\u0142o na ulicach i barykadach, wielu wsp\u00f3lnie z mieszka\u0144cami Warszawy trafi\u0142o do niewoli.<\/span><\/p>\n

Powstanie upad\u0142o po 63 dniach heroicznej walki. Zawarto porozumienie o kapitulacji. W trakcie dwumiesi\u0119cznych walk poleg\u0142o 10 tys. \u017co\u0142nierzy AK, 6 tys. zagin\u0119\u0142o, 20 tys. zosta\u0142o rannych, 15 tys. trafi\u0142o do niewoli. Podczas forsowania Wis\u0142y zgin\u0119\u0142o blisko 5,5 tys. \u017co\u0142nierzy 1. Armii Wojska Polskiego. Straty w\u015br\u00f3d ludno\u015bci cywilnej by\u0142y przera\u017caj\u0105ce. Zgin\u0119\u0142o ok. 150-200 tys. mieszka\u0144c\u00f3w Warszawy, 500-550 tys. zosta\u0142o zmuszonych do opuszczenia miasta. Stolica kraju zosta\u0142a praktycznie zr\u00f3wnana z ziemi\u0105. Po obronie Warszawy we wrze\u015bniu 1939 r. i powstaniu w sierpniu 1944 r. miasto straci\u0142o 84 % swojej zabudowy. . <\/span><\/p>\n

W wyniku przemian politycznych po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej Polska znalaz\u0142a si\u0119 w strefie wp\u0142yw\u00f3w ZSRR. \u017bo\u0142nierze Armii Krajowej i innych formacji walcz\u0105cych z niemieckim okupantem stali si\u0119 elementem podejrzanym i niebezpiecznym dla w\u0142adz komunistycznej Polski. Wielu znalaz\u0142o si\u0119 w wi\u0119zieniach, wielu otrzyma\u0142o wyroki \u015bmierci, innych skrytob\u00f3jczo zamordowano. Warszawa nigdy nie zapomnia\u0142a o swych bohaterach. Miejscami pami\u0119ci sta\u0142y si\u0119 groby i cmentarze, na kt\u00f3rych corocznie w dniu 1 sierpnia odbywa\u0142y si\u0119 nabo\u017ce\u0144stwa i spotkania by\u0142ych powsta\u0144c\u00f3w. <\/span><\/p>\n

Dopiero po 1956 roku mo\u017cliwe sta\u0142o si\u0119 publiczne oddawanie czci poleg\u0142ym powsta\u0144com. Warszawiacy ju\u017c wtedy dopominali si\u0119 o powsta\u0144czy pomnik. Idea budowy pomnika powr\u00f3ci\u0142a wraz powstaniem \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Po wieloletnich zabiegach przy licznych utrudnieniach ze strony w\u0142adz pa\u0144stwowych 1 sierpnia 1989 roku ods\u0142oni\u0119to na placu Krasi\u0144skich w Warszawie Pomnik Powstania Warszawskiego. Pe\u0142ne upami\u0119tnienie sta\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe dopiero po przewrocie politycznym w 1989 roku. 31 VII 2004 r. zosta\u0142o otworzone Muzeum Powstania Warszawskiego, 1 X 2010 Polskie Muzeum <\/span>Dulag 121<\/i><\/span>, dokumentuj\u0105ce losy mieszka\u0144c\u00f3w Warszawy wyp\u0119dzonych z miasta po kapitulacji. Rok 1989 sta\u0142 si\u0119 wreszcie bram\u0105 do wielu inicjatyw obywatelskich i \u015brodowiskowych odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do etosu powstania. Ods\u0142oni\u0119to wiele tablic, g\u0142az\u00f3w, krzy\u017cy i niewielkich pomnik\u00f3w po\u015bwi\u0119conych poszczeg\u00f3lnym oddzia\u0142om powsta\u0144czym i uczestnikom powstania. W 2009 roku z inicjatywy prezydenta RP Lecha Kaczy\u0144skiego Sejm RP ustanowi\u0142 dzie\u0144 1 sierpnia Narodowym Dniem Pami\u0119ci Powstania Warszawskiego. W 2018 otwarto Dom Wsparcia dla Powsta\u0144c\u00f3w Warszawy. <\/span><\/p>\n

Tak\u017ce Ciechan\u00f3w pragn\u0105\u0142 uhonorowa\u0107 ciechanowian poleg\u0142ych w powstaniu. Im po\u015bwi\u0119cony jest obeliski przy ul. Powsta\u0144c\u00f3w Warszawskich przed frontem budynku NOT-u. W ten spos\u00f3b ciechanowianie oddali ho\u0142d wsp\u00f3\u0142mieszka\u0144com poleg\u0142ym w powstaniu. Obelisk z nazwiskami ofiar ods\u0142oni\u0119to w 1994 roku. Po odnowieniu w 2004 roku odby\u0142a si\u0119 przy tym monumencie uroczysta msza polowa w 60-t\u0105 rocznic\u0119 powstania.<\/span><\/p>\n

Wybuch powstania warszawskiego poprzedzi\u0142y plany wzmocnienia warszawskiej AK. W obwodzie ciechanowskim AK mia\u0142 by\u0107 zorganizowany jeden oddzia\u0142 w liczbie ok. 100 \u017co\u0142nierzy. Mia\u0142 nadej\u015b\u0107 rozkaz wymarszu na Warszaw\u0119 z chwil\u0105 wybuchu powstania, ale \u2026 nie nadszed\u0142. Zdezorientowani ciechanowianie na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 przedostawali si\u0119 zatem do Warszawy i zasilali szeregi walcz\u0105cych powsta\u0144c\u00f3w. Lokalne plac\u00f3wki AK rozpocz\u0119\u0142y zbi\u00f3rk\u0119 \u017cywno\u015bci dla obl\u0119\u017conego miasta. Mas\u0142o z mleczarni w Grudusku za\u0142atwi\u0142 Bronis\u0142aw Trentowski, ps. \u201eChmura\u201d, smalec Wiktor Wynimko, kierownik mleczarni w G\u0105socinie. Transport natkn\u0105\u0142 si\u0119 jednak na niemiecki patrol. Wywi\u0105za\u0142a si\u0119 strzelanina i \u017cywno\u015b\u0107 nie dotar\u0142a do celu1<\/sup><\/a>. <\/span><\/p>\n

Sylwetki ciechanowian poleg\u0142ych w powstaniu stara\u0142 si\u0119 przybli\u017cy\u0107 czytelnikom Edward Lewandowski2<\/sup><\/a>. Autor artyku\u0142u wspomina Tadeusza Bieleckiego, ciechanowskiego gimnazjalist\u0119, bratanka naczelnika Urz\u0119du Skarbowego, Stanis\u0142awa Gotlibowskiego, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 pierwszego dnia powstania, Alojzego Kownackiego- aptekarza, Czes\u0142awa Godlewskiego, Zbigniewa Skotnickiego, Jana \u0141ukasiewicza \u2013 brata pisarza Stanis\u0142awa \u0141ukasiewicza z Opinog\u00f3ry. \"\"<\/a>Na terenie Wytw\u00f3rni Papier\u00f3w Warto\u015bciowych zgin\u0105\u0142 Wac\u0142aw Krzeszowski, na Star\u00f3wce poleg\u0142a farmaceutka Regina Staniszewska i jej siostra Maria, utalentowana pianistka. Zgin\u0105\u0142 te\u017c Boles\u0142aw Olszewski, syn ciechanowskiego adwokata, Wanda z Bojanowskich Olszewska, Jan Smole\u0144ski, syn prezesa s\u0105du. Na Mokotowie poleg\u0142a Jadwiga Kuskowska, jedna z najlepszych maturzystek z 1939 roku. Zgin\u0119\u0142a ze swoim dzieckiem, kiedy w\u0142asowcy wrzucili do piwnicy granat. Zgin\u0105\u0142 w walce Juliusz Klepacz, syn przedwojennego dow\u00f3dcy ciechanowskich legionist\u00f3w i Wojtek Pogorzelski, syn oficera stra\u017cy po\u017carnej. <\/span>\u00a0<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Cz\u0119\u015bci ciechanowian, walcz\u0105cych w powstaniu, uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107. Ocala\u0142a m.in. Alicja Kami\u0144ska (rocz. 1926), ps. \u201eAlka\u201d, uczennica gimnazjum im. Z. Krasi\u0144skiego, sanitariuszka zgrupowania \u201eHarna\u015b\u201d. Zmar\u0142a w 2020 r. w wieku 94 lat jako jedna z najstarszych uczestniczek powstania. \u017begna\u0142a J\u0105 na cmentarzu w Ciechanowie kompania honorowa \u017co\u0142nierzy z oddzia\u0142u 5. Mazowieckiej Brygady Obrony Terytorialnej w Ciechanowie. <\/span><\/span><\/p>\n

Powstanie uznawane jest powszechnie za jedno z najtragiczniejszych wydarze\u0144 w najnowszej historii Polski. Ze wzgl\u0119du na jego tragiczne skutki, w szczeg\u00f3lno\u015bci olbrzymie straty ludzkie i materialne, kwestia zasadno\u015bci decyzji o rozpocz\u0119ciu powstania pozostaje przedmiotem debat i niegasn\u0105cych polemik. W 2019 roku ukaza\u0142a si\u0119 publikacja Piotra Zychowicza pt. <\/span>Ob\u0142\u0119d \u201944<\/i><\/span>, kt\u00f3r\u0105 warto przeczyta\u0107, nawet nie podzielaj\u0105c pogl\u0105d\u00f3w autora.<\/span><\/p>\n

Ka\u017cdego roku 1 sierpnia przed postumentem gromadz\u0105 si\u0119 przedstawiciele w\u0142adz, cz\u0142onkowie stowarzysze\u0144 kombatanckich, organizacji spo\u0142ecznych, a tak\u017ce mieszka\u0144cy miasta, by z\u0142o\u017cy\u0107 ho\u0142d poleg\u0142ym w powstaniu. Punktualnie o 17:00 odzywaj\u0105 si\u0119 syreny alarmowe, pr\u0119\u017cy si\u0119 harcerska warta honorowa. <\/span><\/p>\n

– <\/span>\u017bo\u0142nierze Armii Krajowej i Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego przeciwstawili si\u0119 bezlitosnemu okupantowi, jednocze\u015bnie z niepokojem oczekiwali wkroczenia do stolicy wojsk radzieckich.<\/i><\/span> B\u0119d\u0105c w potrzasku dw\u00f3ch tak pot\u0119\u017cnych, militarnych pot\u0119g, stan\u0119li do nier\u00f3wnej walki. Powsta\u0144com przy\u015bwieca\u0142a jedna, jak\u017ce wa\u017cna my\u015bl: \u017cy\u0107 mo\u017cesz tylko tym, za co zgodzisz si\u0119 umrze\u0107. Godzina \u201eW\u201d by\u0142a ich godzina wolno\u015bci – <\/i><\/span>m\u00f3wi\u0142a w 2020 r. wiceprezydent Ciechanowa Iwona Kowalczuk. <\/span><\/p>\n

Dramat powstania warszawskiego i heroizm jego uczestnik\u00f3w sta\u0142y si\u0119 tematem literackim i filmowym. Literacki obraz powstania znajdziemy w \u201ePami\u0119tniku z powstania warszawskiego\u201d Mirona Bia\u0142oszewskiego, w \u201eMie\u015bcie niepokonanym\u201d Kazimierza Brandysa, w utworze Romana Bratnego \u201eKolumbowie. Rocznik 20\u201d, w opracowaniach Aleksandra Kami\u0144skiego \u201eZo\u015bka\u201d i \u201eParasol\u201d, w utworze Jaros\u0142awa Marka Rymkiewicza \u201eKinderszenen\u201d, Melchiora Wa\u0144kowicza \u201eZiele na kraterze\u201d. Upiorny obraz zmaga\u0144 powsta\u0144c\u00f3w odnajdziemy te\u017c w filmach, m.in. w \u201eZakazanych piosenkach\u201d Leonarda Buczkowskiego, w \u201eMie\u015bcie nieujarzmionym\u201d Jerzego Zarzyckiego. Rozrachunek z mitologi\u0105 powstania podj\u0105\u0142 Andrzej Wajda w \u201eKanale\u201d i Andrzej Munk w \u201eEroice\u201d. Powsta\u0142y te\u017c filmowe adaptacje , np. \u201eKamienne niebo\u201d E. i Cz. Petelskich, \u201ePier\u015bcionek z or\u0142em w koronie\u201d A. Wajdy i \u201eKolumbowie\u201d J. Morgensterna, \u201ePowstanie Warszawskie\u201d i \u201eMiasto 44\u201d Jana Komasy.<\/span><\/p>\n

\n

Sugestie bibliograficzne:<\/span><\/p>\n

    \n
  1. \n

    W\u0142adys\u0142aw Bartoszewski, <\/span>Dni walcz\u0105cej stolicy, <\/i><\/span>\u015awiat Ksi\u0105\u017cki, Warszawa 2008<\/span><\/p>\n<\/li>\n

  2. \n

    Jerzy Kirchmayer, <\/span>Powstanie warszawskie<\/i><\/span>, Ksi\u0105\u017cka i Wiedza, Warszawa 1984<\/span><\/p>\n<\/li>\n

  3. \n

    A. Chmielarz, W. Borodziej, A. Friszke, A. K. Kunert, <\/span>Polska Podziemna 1939-1945<\/i><\/span>, WSiP, Warszawa 1991<\/span><\/p>\n<\/li>\n

  4. \n

    Jan M. Ciechanowski, <\/span>Powstanie warszawskie<\/i><\/span>, PIW, Warszawa 1984<\/span><\/p>\n<\/li>\n

  5. \n

    Norman Davies, <\/span>Powstanie \u201944<\/i><\/span>, Wydawnictwo Znak, Krak\u00f3w 2006<\/span><\/p>\n<\/li>\n

  6. \n

    Stefan Korbo\u0144ski, <\/span>Polskie Pa\u0144stwo Podziemne, Przewodnik po Podziemiu z l. 1939-<\/i><\/span>1945, \u015awiat Ksi\u0105\u017cki, Warszawa 2008<\/span><\/p>\n<\/li>\n

  7. \n

    K. Krajewski, T. \u0141abuszewski, <\/span>Powstanie warszawskie. Fakty i mity<\/i><\/span>, IPN, Warszawa 2006<\/span><\/p>\n<\/li>\n

  8. \n

    Piotr M. Majewski, <\/span>Najwi\u0119ksza bitwa miejska II wojny \u015bwiatowej<\/i><\/span>, Biuletyn IPN 8\/2004<\/span><\/p>\n<\/li>\n

  9. \n

    Jan K. Zawodny, <\/span>Powstanie warszawskie w walce i dyplomacji<\/i><\/span>, PWN, Warszawa 1994<\/span><\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n

    \n

    \n

    1<\/a> Alfred Borkowski, Ciechanowianie polegli w Powstaniu Warszawskim<\/i>, \u201eCiechanowskie Zeszyty Literackie\u201d Nr 6\/2004, Zwi\u0105zek Literat\u00f3w Polskich Oddzia\u0142 w Ciechanowie, Ciechan\u00f3w 2004, s. 26-32<\/p>\n<\/div>\n

    \n

    2<\/a>Ciechanowianie w powstaniu warszawskim<\/i>, \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d Nr 32 z 5 maja 1988 roku<\/p>\n

    \n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Lokalizacja: przed budynkiem NOT przy ul. Powsta\u0144c\u00f3w Warszawskich w Ciechanowie Ods\u0142oni\u0119cie: 15 VIII 1994 w 50-t\u0105 rocznic\u0119 wybuchu powstania z inicjatywy ciechanowskiego obwodu \u015awiatowego Zwi\u0105zku \u017bo\u0142nierzy Armii Krajowej oraz Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Ciechanowskiej Tablica – czarny granit, wym. 50 cm … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":178,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-564","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/564","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=564"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/564\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":567,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/564\/revisions\/567"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=564"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}