{"id":568,"date":"2022-09-15T20:24:01","date_gmt":"2022-09-15T18:24:01","guid":{"rendered":"https:\/\/tmzc.pl\/?page_id=568"},"modified":"2022-09-15T20:24:01","modified_gmt":"2022-09-15T18:24:01","slug":"79-tablica-upamietniajaca-zbiorowy-mord-jakiego-dokonali-niemcy-16-grudnia-1945-r-na-dziedzincu-ciechanowskiego-ratusza-umieszczona-na-frontowej-elewacji-budynku-ratusza-w-1958-roku-zdjeta-z-powo","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/79-tablica-upamietniajaca-zbiorowy-mord-jakiego-dokonali-niemcy-16-grudnia-1945-r-na-dziedzincu-ciechanowskiego-ratusza-umieszczona-na-frontowej-elewacji-budynku-ratusza-w-1958-roku-zdjeta-z-powo\/","title":{"rendered":"79. Tablica upami\u0119tniaj\u0105ca zbiorowy mord, jakiego dokonali Niemcy 16 grudnia 1945 r. na dziedzi\u0144cu ciechanowskiego ratusza, umieszczona na frontowej elewacji budynku ratusza w 1958 roku, zdj\u0119ta z powodu remontu w 2009, umieszczona ponownie 17 I 2013 r. z inicjatywy TMZC"},"content":{"rendered":"

Lokalizacja: frontowa \u015bciana ratusza przy ul. Rynek, obecnie Plac Jana Paw\u0142a II 6<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ods\u0142oni\u0119cie: 1958 – z inicjatywy spo\u0142ecznej ; materia\u0142 czarny granit<\/span><\/p>\n

W czasie II wojny \u015bwiatowej p\u00f3\u0142nocne Mazowsze zosta\u0142o wcielone do Prus Wschodnich i tym samym znalaz\u0142o si\u0119 w granicach III Rzeszy. Utworzono rejencj\u0119 ciechanowsk\u0105 ze stolic\u0105 w Ciechanowie, chocia\u017c miasto pod wzgl\u0119dem wielko\u015bci i ilo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w nie nale\u017ca\u0142o do najwi\u0119kszych. W granicach rejencji znalaz\u0142o si\u0119 18 miast i 99 gmin, podzielonych na dziewi\u0119\u0107 powiat\u00f3w: ciechanowski, makowski, m\u0142awski, ostro\u0142\u0119cki, p\u0142ocki, p\u0142o\u0144ski, przasnyski, pu\u0142tuski i sierpecki1<\/sup><\/a>. Na czele powiatu (niem. <\/span>Landkreis<\/i><\/span>) sta\u0142 landrat. Pierwszym landratem w Ciechanowie by\u0142 Erich Matthes, siostrzeniec E. Kocha, a od 1943 r. Paul Funk, wcze\u015bniej landrat w M\u0142awie. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 okres niespotykanego dot\u0105d terroru. Ciechan\u00f3w sta\u0142 si\u0119 niemieckim Zichenau, gdzie obowi\u0105zywa\u0142o niemieckie prawo, a w\u0142a\u015bciwie bezprawie. Polsko\u015b\u0107 z dnia na dzie\u0144 znika\u0142a z oficjalnej przestrzeni spo\u0142ecznej, ale dzi\u0119ki polskim patriotom nie znikn\u0119\u0142a w og\u00f3le, a raczej zesz\u0142a do podziemia i tam przetrwa\u0142a do 1945 roku. W beznadziejnej sytuacji znale\u017ali si\u0119 polscy obywatele wyznania moj\u017ceszowego. Los ludno\u015bci \u017cydowskiej osadzonej w lokalnych gettach dope\u0142ni\u0142 si\u0119 w roku 1942, kiedy wszystkich \u017byd\u00f3w wywieziono w specjalnych transportach do oboz\u00f3w, z kt\u00f3rych ju\u017c nie powr\u00f3cili2<\/sup><\/a>. Wkr\u00f3tce aresztowania, wysiedlenia i masowe egzekucje sta\u0142y si\u0119 tak\u017ce codzienno\u015bci\u0105 dla wszystkich udr\u0119czonych mieszka\u0144c\u00f3w regionu. 17 grudnia 1942 r. w Ciechanowie i jednocze\u015bnie w kilku innych miastach rejencji Niemcy przeprowadzili publiczne egzekucje cz\u0142onk\u00f3w polskiego podziemia zbrojnego. W lipcu 1944 r. rozstrzelali w ciechanowskiej \u017cwirowni 30 polskich zak\u0142adnik\u00f3w, uwi\u0119zionych w odwecie z a zamordowanie niemieckiego ogrodnika. W grudniu 1944 roku w okolicach \u015awi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia Niemcy dokonali masowych aresztowa\u0144 w Ciechanowie i okolicach miasta. Wi\u0119\u017ani\u00f3w przetrzymywano w piwnicach ratusza i budynku przy ul. \u015al\u0105skiej 7, w latach okupacji ul. Aptecznej. W\u015br\u00f3d aresztowanych byli cz\u0142onkowie organizacji konspiracyjnych oraz osoby zatrzymane za drobne przekroczenia, np. nielegalny handel czy szmugiel. Ilo\u015bci uwi\u0119zionych nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 do dzisiaj. Mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce by\u0142o ich od 100 do 200-300. Najpierw zamordowano wi\u0119\u017ani\u00f3w z ratusza, potem przysz\u0142a kolej na osadzonych na \u015al\u0105skiej. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>Wstrz\u0105saj\u0105cy opis egzekucji zawdzi\u0119czamy jednemu z cudem ocala\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w skazanych tego dnia na \u015bmier\u01073<\/sup><\/a>. Wiktor Wynimko w s\u0142owach prostych i przejmuj\u0105cych opisa\u0142 dramatyczne wydarzenia z nocy 16\/17 stycznia 1945 roku:<\/span><\/p>\n

16 stycznia jaki\u015b nadzwyczajny ruch panowa\u0142 od samego rana w magistracie. (\u2026) Przed zmrokiem zapowiedziano nam, ze mamy przygotowa\u0107 si\u0119 do odjazdu. Prawdopodobnie maj\u0105 nas wywie\u017a\u0107 do Prus wschodnich. Wszyscy zacz\u0119li\u015bmy si\u0119 szykowa\u0107, uk\u0142ada\u0107 manatki i wkr\u00f3tce byli\u015bmy gotowi. Chwila oczekiwania \u2013 i zapada zmrok. Od wschodu s\u0142yszymy nie milkn\u0105ca kanonad\u0119 karabin\u00f3w i granat\u00f3w. Denerwujemy si\u0119. Jest godz. 19. S\u0142yszymy pod oknami ci\u0105g\u0142e rozmowy hitlerowc\u00f3w \u2013 zn\u00f3w jakby jakie\u015b narady i \u2026 kroki \u017co\u0142nierskie. Siedzimy skuleni, zamy\u015bleni, co\u015b nieco\u015b przeczuwamy. (\u2026) Ale granaty od wschodu dodaj\u0105 nam otuchy. \u017beby by\u0142y blisko wojska radzieckie i wyzwoli\u0142y nas! Nagle oko\u0142o godz. 20 otwieraj\u0105 si\u0119 drzwi naszej celi, a w drzwiach staje trzech obwieszonych granatami gestapowc\u00f3w. (..) Konsternacja: co robi\u0107? Gestapowcy ka\u017c\u0105 nam wychodzi\u0107 po dziesi\u0119ciu. W pierwszej dziesi\u0105tce id\u0105 koledzy z naszej sali: <\/i><\/span><\/p>\n

Majda, Ro\u017cnowski, Ot\u0142owski, Wysocki Jan i Stanis\u0142aw, Wilk, Krupi\u0144ski i inni. Oprawcy hitlerowscy zak\u0142adaj\u0105 kajdanki ka\u017cdej parze wi\u0119\u017ani\u00f3w i wyprowadzaj\u0105 drug\u0105 dziesi\u0105tk\u0119. Za chwil\u0119 s\u0142yszymy pierwsze strza\u0142y. Wkr\u00f3tce wyprowadzaj\u0105 drug\u0105 dziesi\u0105tk\u0119, trzeci\u0105 \u2026 <\/i><\/span><\/p>\n

Ja id\u0119 na \u015bmier\u0107 w trzeciej dziesi\u0105tce. Kiedy zak\u0142adano mi kajdanki na r\u0119ce, panowa\u0142em jeszcze nad sob\u0105, ale kiedy wyprowadzono nas na pole \u015bmierci, nic nie pami\u0119tam. Po dokonaniu egzekucji gestapowcy \u015bci\u0105gali kajdanki z r\u0105k pomordowanych (mieli tylko pi\u0119\u0107 par kajdank\u00f3w). Hitlerowiec po rozlu\u017anieniu kajdank\u00f3w szarpn\u0105\u0142 i \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 je z mojej r\u0119ki zrywaj\u0105c sk\u00f3r\u0119. Krew pola\u0142a si\u0119 z ran, co mnie zabola\u0142o i oprzytomnia\u0142em. Natychmiast zacz\u0105\u0142em ratowa\u0107 si\u0119 ucieczk\u0105, najpierw z placu magistratu, a p\u00f3\u017aniej dalej, z Ciechanowa, z r\u0105k gestapowc\u00f3w. Poniewa\u017c by\u0142em jeszcze do\u015b\u0107 silny w r\u0119kach i znalaz\u0142em w pospiechu jak\u0105\u015b skrzyni\u0119, podsun\u0105\u0142em si\u0119 pod druty. Wlaz\u0142em na beczk\u0119, wdrapa\u0142em si\u0119 na druty, wci\u0105gn\u0105\u0142em si\u0119 na parkan, a z parkanu spad\u0142em na ulic\u0119 ko\u0142o elektrowni. By\u0142em mocno ranny, ale nie \u015bmiertelnie. Wszystkie kule trafi\u0142y od pachwiny do kolan. Sz\u00f3sta kula trafi\u0142a w kolano i tam utkwi\u0142a. Zanim gestapowcy wyprowadzili nast\u0119pn\u0105 dziesi\u0105tk\u0119, nie by\u0142o mnie ju\u017c na placu \u015bmierci. (\u2026)4<\/sup><\/a><\/i><\/span>.<\/span><\/p>\n

Wiadomo\u015b\u0107 o okrutnym mordzie dotar\u0142a do rodzin wi\u0119\u017ani\u00f3w nast\u0119pnego dnia, kiedy w Ciechanowie nie by\u0142o ju\u017c Niemc\u00f3w. Rodziny zorganizowa\u0142y podwody, aby zabra\u0107 swoich bliskich na miejscowe cmentarze. Wstrz\u0105saj\u0105cy obraz tamtych dni pe\u0142nych rozpaczy i b\u00f3lu przedstawi\u0142a w swoich wspomnieniach Stanis\u0142awa Halina Za\u0142\u0119ska, spokrewniona z Stanis\u0142awem \u017bbikowskim, zamordowanym w ostatnim dniu okupacji:<\/span><\/p>\n

Dopiero nast\u0119pnego dnia przywie\u017ali pomordowanych do domu. Widok by\u0142 straszny. Ubrani byli jak do wyjazdu. Mieli przy sobie wszystkie swoje rzeczy, z wyj\u0105tkiem obuwia. Wszyscy byli bez but\u00f3w. Zabrano im je po \u015bmierci. To ju\u017c raczej nie by\u0142a sprawka Niemc\u00f3w. Po przywiezieniu po\u0142o\u017cyli\u015bmy ich wszystkich na pod\u0142og\u0119 w pokoju. Ka\u017cda g\u0142owa by\u0142a wielk\u0105 bry\u0142\u0105 lodu z krwi i \u015bniegu. By\u0142 wtedy bardzo du\u017cy mr\u00f3z. Cia\u0142a zamordowanych by\u0142y zamarzni\u0119te. Mieli\u015bmy wielkie trudno\u015bci z umyciem i przywr\u00f3ceniem godnego wygl\u0105du tragicznie zmar\u0142ym. Naprawd\u0119 trudno mi odtworzy\u0107 atmosfer\u0119 panuj\u0105c\u0105 nie tylko w domu, ale w ca\u0142ej wsi. Trzeba by\u0142o te\u017c my\u015ble\u0107 o pochowaniu cia\u0142 do grobu. U\u0142o\u017ceni zostali w trumnach zbitych z desek przez koleg\u00f3w. Przynie\u015bli deski, gwo\u017adzie, co kto mia\u0142 i wsp\u00f3lnie zbili trumny. Wieczorem zebrali si\u0119 wszyscy na wsp\u00f3ln\u0105 modlitw\u0119. Trwa\u0142a ca\u0142\u0105 noc. Nikt tej nocy nie spa\u0142. P\u0142acz przeplata\u0142 si\u0119 na zmian\u0119 z modlitw\u0105. Nasta\u0142 dzie\u0144 pogrzebu. Cia\u0142a zamordowanych zosta\u0142y po\u015bwi\u0119cone przez ksi\u0119dza z Bogatego i wyprowadzone do pobliskiego krzy\u017ca. Wszyscy udali si\u0119 na cmentarz w Zielonej, a nasza rodzina podj\u0119\u0142a decyzj\u0119, aby mojego wuja Stanis\u0142awa \u017bbikowskiego pochowa\u0107 w Krasnem przy jego ojcu Antonim. Pogrzeb by\u0142 skromny i cichy. Nie by\u0142o nawet mszy \u015bwi\u0119tej. Ksi\u0105dz Karwowski z Krasnego by\u0142 aresztowany przez okupanta i zmar\u0142 w O\u015bwi\u0119cimiu. Ksi\u0105dz w Zielonej zosta\u0142 zatrzymany zaraz po wkroczeniu \u201ewybawicieli\u201d, tzn. wojsk radzieckich i nie pami\u0119tam, kiedy zosta\u0142 zwolniony. W czasie pogrzebu pomordowanych na pewno go nie by\u0142o. Z ca\u0142ej gminy zabito oko\u0142o dwudziestu m\u0142odych ludzi. Tak sko\u0144czy\u0142a si\u0119 dla nas niemiecka okupacja5<\/sup><\/a>.<\/i><\/span><\/p>\n

Dat\u0119 ods\u0142oni\u0119cia tablicy jak te\u017c inicjator\u00f3w i fundator\u00f3w pierwotnej tablicy trudno dzi\u015b ustali\u0107. Towarzystwo Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Ciechanowskiej powsta\u0142o w maju 1957 roku, zaczyna\u0142o wi\u0119c dopiero planowa\u0107 swoje dzia\u0142ania i nie mog\u0142o by\u0107 podj\u0105\u0107 si\u0119 takiego zadania. Pierwsza tablica z inicjatywy TMZC, upami\u0119tniaj\u0105ca pobyt S. \u017beromskiego w Szulmierzu, zosta\u0142a ods\u0142oni\u0119ta dopiero 15 V 1960 roku. Nie jest to najbardziej istotne rozstrzygni\u0119cie dla sprawy upami\u0119tnienia ofiar bezsensownego mordu dokonanego przez Niemc\u00f3w na kilka godzin przed wkroczeniem do miasta oddzia\u0142\u00f3w Armii Czerwonej. Najwa\u017cniejsza by\u0142a idea upami\u0119tnienia wi\u0119zionych w piwnicach ratusza, a nast\u0119pnie zamordowanych na dziedzi\u0144cu 50 Polak\u00f3w. Inicjatorom utworzenia tablicy uda\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas ustali\u0107, \u017ce w nocy z 16 na 17 stycznia 1945 r. zamordowano 50 Polak\u00f3w, przy czym 17 znanych by\u0142o z imienia i nazwiska. Taki te\u017c stan rzeczy odnotowano na tablicy. Po 1990 roku w zmienionych warunkach polityczno-ustrojowych pojawia\u0107 si\u0119 zacz\u0119\u0142y g\u0142osy o konieczno\u015bci uzupe\u0142nienia tragicznej listy zamordowanych. Towarzystwo Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Ciechanowskiej wzi\u0119\u0142o na siebie ten obowi\u0105zek i powinno\u015b\u0107 wobec ofiar hitlerowskiego mordu. Wykorzystano czas remontu ratusza w 2009 roku i zdemontowano tablic\u0119. Zacz\u0105\u0142 si\u0119 okres poszukiwa\u0144 i ustale\u0144, kt\u00f3re z upowa\u017cnienia TMZC prowadzi\u0142 Andrzej Piotrowski. W 2013 roku na frontowej elewacji zawieszono now\u0105 tablic\u0119 uzupe\u0142nion\u0105 personaliami kolejnych ofiar egzekucji w styczniu 1945 roku. Tablic\u0119 ufundowa\u0142 i wykona\u0142 osobi\u015bcie Bernard Grzankowski, wiceprezes TMZC. Opr\u00f3cz dzia\u0142aczy TMZC w uroczysto\u015bci uczestniczy\u0142y w\u0142adze miasta, ca\u0142kiem sporo mieszka\u0144c\u00f3w i rodziny pomordowanych. Wszyscy byli zgodni, \u017ce Ciechan\u00f3w nie zapomnia\u0142 o ofiarach mordu. Jak wyja\u015bni\u0142 Andrzej Piotrowski, podstaw\u0105 ustalenia nazwisk ofiar mordu by\u0142y dwa dokumenty. Pierwszy sporz\u0105dzony 3 stycznia 1945 r. przez komendantur\u0119 ciechanowskiej jednostki Sicherheitspolizei, przygotowany dla niemieckiej jednostki nadrz\u0119dnej z P\u0142ocka, zawieraj\u0105cy 239 nazwisk zatrzymanych Polakach, b\u0119d\u0105cych w dyspozycji ciechanowskiego Sipo. Drugi, to lista strat wojennych miasta i powiatu ciechanowskiego sporz\u0105dzona w l. 1962-1964 przez Tadeusza Grzankowskiego6<\/sup><\/a>. Nazwiska, pojawiaj\u0105ce si\u0119 w tych dokumentach, by\u0142y ponadto weryfikowane przez rodziny zamordowanych. Jednak nadal brakowa\u0142o danych pi\u0119ciu zamordowanych os\u00f3b. Uznano w\u00f3wczas, \u017ce ustalenie pe\u0142nej listy ofiar nie b\u0119dzie ju\u017c mo\u017cliwe.<\/span><\/p>\n

Ods\u0142oni\u0119cie nowej tablicy mia\u0142o miejsce 17 stycznia 2013 roku w 68. rocznic\u0119 okrutnego mordu. Na zaproszenie prezydenta Miasta Ciechan\u00f3w oraz TMZC odby\u0142o si\u0119 ponowne upami\u0119tnienie 50 ofiar hitlerowskiego terroru – 45 ofiar wymienionych z imienia i nazwiska oraz 5 ofiar nadal bezimiennych. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Materia\u0142: czarny marmur; wymiary: 1200 mm x 1300 mm <\/span><\/p>\n

Ods\u0142oni\u0119cie nowej tablicy wywo\u0142a\u0142o krytyczn\u0105 reakcj\u0119 grupy regionalist\u00f3w, skupionych wok\u00f3\u0142 portalu internetowego \u201e06-400\u201d. Autor artyku\u0142u \u201eTablica (nie) pami\u0119ci na ratuszu\u201d przytacza szereg cennych informacji o okoliczno\u015bciach i przebiegu skrytob\u00f3jczej egzekucji, zwraca jednak uwag\u0119 na istniej\u0105ce nadal b\u0142\u0119dy, nie\u015bcis\u0142o\u015bci i niejasno\u015bci co do rzeczywistej ilo\u015bci ofiar, miejsca egzekucji i poch\u00f3wku ofiar, bior\u0105c pod uwag\u0119 nie tylko tablic\u0119 na ratuszu, ale r\u00f3wnie\u017c tablic\u0119 na ul. \u015al\u0105skiej. Podkre\u015bla przy tym, \u017ce praca przy ustaleniu listy ofiar wykonana przez pana Andrzeja Piotrowskiego z TMZC musi budzi\u0107 uznanie i mo\u017ce by\u0107 wa\u017cn\u0105 podstaw\u0105 do dalszych bada\u0144 i poszukiwa\u01447<\/sup><\/a>. Spraw\u0105 zainteresowano Rad\u0119 Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa. Rada po analizie materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych wezwa\u0142a TMZC do korekty danych zamieszczonych na tablicy. TMZC w odpowiedzi przes\u0142a\u0142o opis bada\u0144 podj\u0119tych przed ods\u0142oni\u0119ciem tablicy oraz poszukiwa\u0144 archiwalnych po 17 stycznia 2013 r., kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do odnalezienia dw\u00f3ch dokument\u00f3w, m.in. pisma burmistrza Ciechanowa do PCK z 7 VIII 1945 r., z kt\u00f3rego wynika, \u017ce przy ratuszu rozstrzelano 74 osoby. Zarz\u0105d TMZC uzna\u0142 za potrzebn\u0105 kolejn\u0105 rekonstrukcj\u0119 tre\u015bci tablicy. \u201eChcemy bez nadmiernego po\u015bpiechu z zachowaniem zasad staranno\u015bci i rzetelno\u015bci ustali\u0107 pe\u0142n\u0105 list\u0119 pomordowanych na dziedzi\u0144cu ciechanowskiego ratusza\u201d \u2013 zapewni\u0142 prezes TMZC E. Sadowski8<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce doczekamy si\u0119 ostatecznych ustale\u0144, jako \u017ce 30 stycznia 2020 r. Rady Miasta Ciechanowa powo\u0142ano zesp\u00f3\u0142 do opracowania tre\u015bci tablic upami\u0119tniaj\u0105cych mieszka\u0144c\u00f3w Ciechanowa i okolic zamordowanych przez niemieckich okupant\u00f3w w nocy z 16 na 17 stycznia 1945 roku na dziedzi\u0144cu ciechanowskiego ratusza i w podw\u00f3rzu domu przy ul. \u015al\u0105skiej 7. W sk\u0142ad komisji powo\u0142ano wnioskodawc\u00f3w Janusza Witczaka i Norberta Or\u0142owskiego, rektora PUZ w Ciechanowie prof. Leszka Zygnera, przedstawicieli TMZC Bernarda Grzankowskiego i Andrzeja Piotrowskiego oraz inne zainteresowane osoby. Przewodnicz\u0105cym zespo\u0142u zosta\u0142 Janusz Witczak, wnioskodawca powo\u0142ania zespo\u0142u, badacz i pasjonat historii. Zadaniem zespo\u0142u jest ustalenie pe\u0142nej i wiarygodnej, zgodnej z prawd\u0105 historyczn\u0105 listy zamordowanych. Niestety pandemia koronawirusa spowodowa\u0142a czasowe zawieszenie prac zespo\u0142u. Kolejne spotkania zaplanowano na jesie\u0144 2021 r. <\/span><\/p>\n

\n

179Sugerowana bibliografia:<\/span><\/p>\n

Marek T. Frankowski, <\/span>Pami\u0119ci pomordowanych<\/i><\/span>, \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d, nr 4\/1985; przedruk w \u201eMazowsze ciechanowskie \u2013 moja ma\u0142a ojczyzna\u201d, t. II, pt. <\/span>Prze\u017cyli w\u0142asna \u015bmier\u0107<\/i><\/span>, s. 261-263, Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe, Ciechan\u00f3w 1997<\/span><\/p>\n

\n

\n

1<\/a> Leszek Zygner, Rozbi\u00f3r Mazowsza \u201939<\/i>, z cyklu \u201eMazowieckie impresje historyczne\u201d, \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d z 2019 r.<\/p>\n<\/div>\n

\n

2<\/a> Pami\u0119\u0107 o wymordowaniu przez hitlerowc\u00f3w ponad 6 tys. ciechanowskich \u017byd\u00f3w utrwala pomnik, znajduj\u0105cy si\u0119 w okolicach dawnego cmentarza \u017cydowskiego na os. Aleksandr\u00f3wka<\/p>\n<\/div>\n

\n

3<\/a> Wiktor Wynimko wi\u0119zie\u0144 Gestapo, skazany na \u015bmier\u0107 w dn. 16 XII 1945 r. Ci\u0119\u017cko ranny podczas egzekucji, skorzysta\u0142 z nieuwagi gestapowc\u00f3w i przedosta\u0142 si\u0119 przez mur otaczaj\u0105cy dziedziniec ciechanowskiego ratusza. Po pokonaniu \u0141ydyni przeczo\u0142ga\u0142 si\u0119 w okolice koszar, st\u0105d ostatkiem si\u0142 dotar\u0142 do wsi K\u0105ty. Tu pom\u00f3g\u0142 mu so\u0142tys Czarnecki, kt\u00f3ry nast\u0119pnego dnia odwi\u00f3z\u0142 go do Ciechanowa. W mie\u015bcie odnalaz\u0142a go \u017cona i zabra\u0142a do domu. Opr\u00f3cz niego uratowa\u0142o si\u0119 jeszcze trzech wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\n

\n

4<\/a> Cyt. za \u201eTygodnikiem Ciechanowskim\u201d, nr 3 z 19 stycznia 2016 r. Tekst wspomnie\u0144 przekaza\u0142a \u201eTC\u201d, za po\u015brednictwem Tadeusza Pikusa, c\u00f3rka W. Wynimko, pani Janina Kacprzak.<\/p>\n<\/div>\n

\n

5<\/a> Fragmenty wspomnie\u0144 pani Stanis\u0142awy Haliny Za\u0142\u0119skiej pt. \u201ePowr\u00f3ci\u0142, by zgin\u0105\u0107\u201d opublikowa\u0142 \u201eTC\u201d nr 6 z 9 II 2021 r., s. 11. Autorka zosta\u0142a laureatk\u0105 pierwszej nagrody w I Og\u00f3lnopolskim Konkursie Literackim im. Alfreda Borkowskiego, zorganizowanym w Przasnyszu w 2014 r.<\/p>\n<\/div>\n

\n

6<\/a> Dokument pierwszy znajduje si\u0119 w zbiorach IPN, drugi w zbiorach TMZC. Wi\u0119cej o li\u015bcie ofiar sporz\u0105dzonej przez T. Grzankowskiego pisze M. Adamkiewicz w publikacji \u201eHistoria w ksi\u0105\u017ckach zapisana\u201d, TMZC, Ciechan\u00f3w 2020, s. 135-138<\/p>\n<\/div>\n

\n

7<\/a> Tablica (nie) pami\u0119ci na ratuszu<\/i>, portal internetowy 06-400<\/i><\/p>\n<\/div>\n

\n

8<\/a> B\u0142\u0119dy na tablicy pami\u0119ci<\/i>, autor KK, \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d nr 24 z 17 VI 2014 r., s. 7.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lokalizacja: frontowa \u015bciana ratusza przy ul. Rynek, obecnie Plac Jana Paw\u0142a II 6 Ods\u0142oni\u0119cie: 1958 – z inicjatywy spo\u0142ecznej ; materia\u0142 czarny granit W czasie II wojny \u015bwiatowej p\u00f3\u0142nocne Mazowsze zosta\u0142o wcielone do Prus Wschodnich i tym samym znalaz\u0142o si\u0119 … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":179,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-568","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/568","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=568"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/568\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":572,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/568\/revisions\/572"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=568"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}