{"id":581,"date":"2022-09-18T11:38:44","date_gmt":"2022-09-18T09:38:44","guid":{"rendered":"https:\/\/tmzc.pl\/?page_id=581"},"modified":"2022-09-18T11:38:44","modified_gmt":"2022-09-18T09:38:44","slug":"82-monument-walka-meczenstwo-zwyciestwo-upamietniajacy-zmagania-ciechanowian-z-hitlerowskim-okupantem-w-l-1939-1945","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/82-monument-walka-meczenstwo-zwyciestwo-upamietniajacy-zmagania-ciechanowian-z-hitlerowskim-okupantem-w-l-1939-1945\/","title":{"rendered":"82. Monument Walka-M\u0119cze\u0144stwo-Zwyci\u0119stwo. Upami\u0119tniaj\u0105cy zmagania ciechanowian z hitlerowskim okupantem w l. 1939-1945"},"content":{"rendered":"<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">Lokalizacja: nieopodal skrzy\u017cowania ul. 17 Stycznia z ul. Tatarsk\u0105 w Ciechanowie<\/span><\/p>\n<p align=\"center\"><a href=\"http:\/\/tmzc.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/82.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-582\" src=\"http:\/\/tmzc.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/82-1024x683.png\" alt=\"\" width=\"640\" height=\"427\" srcset=\"https:\/\/tmzc.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/82-1024x683.png 1024w, https:\/\/tmzc.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/82-300x200.png 300w, https:\/\/tmzc.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/82-768x512.png 768w, https:\/\/tmzc.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/82-850x567.png 850w, https:\/\/tmzc.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/82.png 1437w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/a><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">Ods\u0142oni\u0119cie: 17 I 1988 Materia\u0142: srebrzysta blacha <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\">\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">Pomnik upami\u0119tnia zmagania ciechanowian z okupantem hitlerowskim, przedstawia ogromnego or\u0142a z rozpostartymi skrzyd\u0142ami, na kt\u00f3rych umieszczono p\u0142askorze\u017aby, przedstawiaj\u0105ce walcz\u0105cych \u017co\u0142nierzy. <\/span><span style=\"font-size: medium;\"><i>Bo takiego w\u0142a\u015bnie or\u0142a, wolnego i dumnego ptaka, uznajemy za<\/i><\/span> <span style=\"font-size: medium;\"><i>symbol walki i zwyci\u0119stwa<\/i><\/span><span style=\"font-size: medium;\"> \u2013 mia\u0142 podobno powiedzie\u0107 Robert Barto\u0142d na jednym z zebra\u0144 TMZC. Wy\u0142oniony z inicjatywy TMZC Spo\u0142eczny Komitet Budowy Pomnika wzni\u00f3s\u0142 go ze \u015brodk\u00f3w spo\u0142ecznych, wspartych nadwy\u017ckami bud\u017cetowymi wojew\u00f3dztwa ciechanowskiego i miasta Ciechanowa <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">Projektantem monumentu by\u0142 warszawski rze\u017abiarz Henryk Wr\u00f3blewski, kt\u00f3ry zmar\u0142 nieoczekiwanie przed uko\u0144czeniem projektu. Projekt doko\u0144czyli jego koledzy i wsp\u00f3\u0142pracownicy ze \u015brodowiska artystycznego Warszawy. Artysta ten by\u0142 autorem wielu rze\u017ab i prac o tematyce wojskowej. Odlew pomnika wykonali pracownicy Zak\u0142adu Remontowego Maszyn Budowlanych \u201eZREMB\u201d w Ciechanowie.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">Relacj\u0119 z uroczysto\u015bci ods\u0142oni\u0119cia pomnika zamie\u015bci\u0142 \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d. Red. Wojciech Zawadzki przytoczy\u0142 w kr\u00f3tkim artykule fragment przem\u00f3wienia Alfreda Borkowskiego, przewodnicz\u0105cego Obywatelskiego Komitetu Budowy Pomnika, w kt\u00f3rym wyja\u015bni\u0142 intencj\u0119 budowy tego monumentu: <\/span><span style=\"font-size: medium;\"><i>Przez akt ods\u0142oni\u0119cia pomnika w 43 rocznic\u0119 wyzwolenia Ciechanowa i Mazowsza p\u00f3\u0142nocnego oddajemy ho\u0142d ludziom, kt\u00f3rzy na tej ziemi walczyli i gin\u0119li. Oddajemy ho\u0142d zamar\u0142ym i szacunek \u017cyj\u0105cym. Pomnik ten przekazujemy wsp\u00f3\u0142czesnym pokoleniom i nast\u0119pnym jako \u015bwiadectwo naszej pami\u0119ci o bohaterach tamtych lat, bohaterach znanych z imienia i nazwiska i tych nieznanych<\/i><\/span><span style=\"font-size: medium;\">. <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">Przemawiaj\u0105cy do zebranych \u00f3wczesny prezydent miasta Marcin Stryczy\u0144ski powiedzia\u0142: <\/span><span style=\"font-size: medium;\"><i>W krajobraz Ciechanowa (\u2026) z chwil\u0105 ods\u0142oni\u0119cia pomnik ten na trwa\u0142e wpisa\u0142 si\u0119 do historii jako symbol martyrologii i dokona\u0144 mieszka\u0144c\u00f3w naszej ziemi<a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote1sym\" name=\"sdfootnote1anc\"><sup>1<\/sup><\/a>.<\/i><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">Najgorliwszym or\u0119downikiem zbudowania w Ciechanowie pomnika, b\u0119d\u0105cego wyrazem czci wobec walcz\u0105cych i poleg\u0142ych w walce z hitlerowskim okupantem w l.1939-1945, by\u0142 Tadeusz Grzankowski. To on sporz\u0105dzi\u0142 imienny wykaz mieszka\u0144c\u00f3w ziemi ciechanowskiej poleg\u0142ych i pomordowanych w czasie II wojny \u015bwiatowej i okupacji hitlerowskiej, to on wielokrotnie podkre\u015bla\u0142, \u017ce ocaleni z po\u017cogi wojennej i koszmaru wojny, maj\u0105 swoisty d\u0142ug i zobowi\u0105zanie wobec ofiar ostatniej wojny<a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote2sym\" name=\"sdfootnote2anc\"><sup>2<\/sup><\/a>. Projekt budowy pomnika zg\u0142osi\u0142 ju\u017c w 1966 roku, ale musia\u0142o min\u0105\u0107 wiele lat, by projekt ten mo\u017cna by\u0142o zrealizowa\u0107. W 1979 roku powo\u0142ano Spo\u0142eczny Komitet Budowy Pomnika, kt\u00f3rego honorowym przewodnicz\u0105cym zosta\u0142 wojewoda ciechanowski Jerzy Wierzchowski. Rozpocz\u0119to zbi\u00f3rk\u0119 pieni\u0119dzy i sprzeda\u017c \u201ecegie\u0142ek\u201d, zbi\u00f3rk\u0119 makulatury, zwr\u00f3cono si\u0119 z apel do spo\u0142ecze\u0144stwa o wsparcie. Sk\u0142adki wp\u0142ywa\u0142y od os\u00f3b fizycznych, zak\u0142ad\u00f3w pracy i instytucji publicznych, organizacji spo\u0142ecznych i \u015brodowiskowych. Coroczny biuletyn informacyjny zawiera\u0142 dane o wysoko\u015bci zgromadzonych \u015brodk\u00f3w. Panowa\u0142o przekonanie, \u017ce na pomnik sk\u0142ada si\u0119 ca\u0142y Ciechan\u00f3w. Wszystkie dzia\u0142ania koordynowa\u0142o TMZC, ono by\u0142o bowiem inicjatorem idei budowy pomnika, a jego dzia\u0142acze stanowili trzon Spo\u0142ecznego Komitetu Budowy Pomnika. Kiedy zapad\u0142a polityczna zgoda na jego budow\u0119, projekt otrzyma\u0142 \u201ezielone \u015bwiat\u0142o\u201d. Potwierdzenie wszystkich tych dzia\u0142a\u0144 znajduje si\u0119 w dokumentacji TMZC<a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote3sym\" name=\"sdfootnote3anc\"><sup>3<\/sup><\/a>. <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">Komitet Budowy Pomnika-Walki M\u0119cze\u0144stwa-Zwyci\u0119stwa wystosowa\u0142 <\/span><\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\">specjalny apel do wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w ziemi ciechanowskiej, instytucji pa\u0144stwowych, sp\u00f3\u0142dzielczych i spo\u0142ecznych<\/span><\/span><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><b>:<\/b><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>,,Mija 40 lat od tragicznych dni kampanii wrze\u015bniowej. Prze\u017cywamy wci\u0105\u017c g\u0142\u0119boko ponure, cho\u0107 bohaterskie wspomnienia walki i pogardy. Ju\u017c tylko jedna czwarta cz\u0119\u015b\u0107 obecnie \u017cyj\u0105cego spo\u0142ecze\u0144stwa prze\u017cy\u0142a i pami\u0119ta lata ostatniej, okrutnej wojny, dla reszty to ju\u017c tylko historia.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Rosn\u0105 i pi\u0119kniej\u0105 miasta i wioski, zmienia si\u0119 krajobraz polskiej ziemi, trud polskich r\u0105k i umys\u0142\u00f3w buduje pi\u0119kn\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>A jednak wci\u0105\u017c w\u015br\u00f3d rado\u015bci i w\u015br\u00f3d sukces\u00f3w jak refren pie\u015bni wraca my\u015bl: ,,a Oni tego nie doczekali\u2026 Oni co za to najwi\u0119cej zap\u0142acili\u2026 Oni, Ci z tych ponad 6 milion\u00f3w, kt\u00f3rzy w ostatniej wojnie tragicznie odeszli od nas\u2026\u201d<\/i><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Jakby uhonorowaniem tych uczu\u0107 i my\u015bli ciechanowskiego spo\u0142ecze\u0144stwa jest powo\u0142anie w Ciechanowie z inicjatywy Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Ciechanowskiej Komitetu Budowy Pomnika Walki-M\u0119cze\u0144stwa-Zwyci\u0119stwa.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Pomnik b\u0119dzie symbolem wk\u0142adu Ciechanowskiej Ziemi w walce o wolno\u015b\u0107 i zwyci\u0119stwo, b\u0119dzie symbolem pami\u0119ci o wszystkich, kt\u00f3rzy zgin\u0119li i cierpieli, b\u0119dzie symbolem jedno\u015bci narodu w czasach walki i w czasie pokoju.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>Patrz\u0105c na pomnik Ciechanowianin b\u0119dzie w nim widzia\u0142 pole chwa\u0142y \u017bo\u0142nierzy Wrze\u015bnia i Wa\u0142u Pomorskiego, m\u0119cze\u0144stwo w obozach zag\u0142ady i tysi\u0105ce ofiar z le\u015bnych cmentarzy w O\u015bcis\u0142owie, M\u0119czennik\u00f3w z ka\u017ani wielu oboz\u00f3w pracy, i Wszystkich tych kt\u00f3rzy spoczywaj\u0105 w bezimiennych mogi\u0142ach, kt\u00f3rych tam gdzie\u015b daleko nikt z Ciechanowa nie odwiedzi.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-family: Times New Roman, serif;\"><span style=\"font-size: medium;\"><i>O plastycznym kszta\u0142cie pomnika rozstrzygnie konkurs w\u015br\u00f3d artyst\u00f3w, a o terminie wzniesienia pomnika zadecyduje pami\u0119\u0107 i ofiarno\u015b\u0107 Ciechanowian. Pomnik wzniesiony b\u0119dzie bowiem z ofiar ca\u0142ego ciechanowskiego spo\u0142ecze\u0144stwa, ze sk\u0142adek indywidualnych i ze zbi\u00f3rek gromadzonych w zak\u0142adach pracy. Wysoko\u015b\u0107 ofiar dyktowa\u0107 b\u0119dzie pami\u0119\u0107 i serce.\u201d<\/i><\/span><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">Na projekt monumentu Spo\u0142eczny Komitet Budowy Pomnika rozpisa\u0142 konkurs. Nap\u0142yn\u0119\u0142y cztery propozycje, r\u00f3\u017cne pod wzgl\u0119dem formalnym i kompozycyjnym. Miniaturowe modele pomnik\u00f3w zosta\u0142y zaprezentowane mieszka\u0144com Ciechanowa na specjalnym pokazie w Wojew\u00f3dzkim Domu Kultury. Komisja kwalifikacyjna sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z przedstawicieli ZPAP oraz przedstawicieli TMZC uzna\u0142a za najciekawszy projekt Marka Zalewskiego. Jednak Spo\u0142eczny Komitet Budowy Pomnika zdecydowa\u0142, \u017ce zostanie zrealizowany projekt Henryka Wr\u00f3blewskiego z Warszawy<a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote4sym\" name=\"sdfootnote4anc\"><sup>4<\/sup><\/a>. Krytycy projektu zwracali w\u0142a\u015bnie uwag\u0119 na zbyt monumentalny i \u201epompatyczny\u201d charakter pomnika. Jego rzeczywi\u015bcie pot\u0119\u017cne rozmiary odpowiada\u0142y jednak stylistyce tego okresu<a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote5sym\" name=\"sdfootnote5anc\"><sup>5<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">Monument budzi do dzi\u015b skrajne opinie. Dla jednych jest rzeczywistym symbolem zwyci\u0119stwa nad hitlerowskim naje\u017ad\u017ac\u0105 i ho\u0142dem wobec niezliczonych ofiar II wojny \u015bwiatowej, dla innych znakiem pozornego wyzwolenia, wszak w dniu 17 stycznia 1945 roku jednego okupanta zamieni\u0142 drugi, r\u00f3wnie z\u0142owrogi i niebezpieczny. Ci, kt\u00f3rzy ka\u017cdego roku staj\u0105 17 stycznia przed pomnikiem, nie maj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce dla tych, kt\u00f3rym by\u0142o dane prze\u017cy\u0107 gehenn\u0119 wojny i okupacji, wkroczenie wojska radzieckiego do miasta by\u0142o wybawieniem, ko\u0144cem koszmaru i znakiem upragnionej wolno\u015bci. \u015awiadomo\u015b\u0107 iluzoryczno\u015bci tej wolno\u015bci nie przebija\u0142a si\u0119 przez bezmiar rado\u015bci, nie dopuszczano do g\u0142osu, \u017ce na naszych oczach instaluje si\u0119 nowy okupant w postaci czerwonoarmisty i polskiego komunisty. Dla ogromnej rzeszy Polak\u00f3w, w tym mieszka\u0144c\u00f3w Ciechanowa dzie\u0144 17 stycznia 1945 roku to koniec okresu nieustannego strachu o \u017cycie swoje i najbli\u017cszych, koniec traumy i niepewno\u015bci, a jednocze\u015bnie pocz\u0105tek nowych i traumatycznych do\u015bwiadcze\u0144. Spory o rzeczy istotne, np. warto\u015bci i postawy, s\u0105 z natury rzeczy d\u0142ugotrwa\u0142e i niszcz\u0105ce, b\u0119d\u0105 nam jednak towarzyszy\u0107 zawsze, bo ludzie zawsze b\u0119d\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 w swych pogl\u0105dach i wyborach. Tak\u017ce w sprawie pomnik\u00f3w. Oby tylko nie zabrak\u0142o w tym sporze szacunku dla zmar\u0142ych, poleg\u0142ych i g\u0142\u0119boko pokrzywdzonych przez koszmar II wojny \u015bwiatowej. Warto odnotowa\u0107, \u017ce swoistym <\/span><span style=\"font-size: medium;\"><i>signum temporis<\/i><\/span><span style=\"font-size: medium;\"> by\u0142 epizod z czasu stanu wojennego, kiedy to na pomniku znalaz\u0142y si\u0119 sporz\u0105dzone przez m\u0142odzie\u017c z liceum og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego has\u0142a antypa\u0144stwowe. S\u0142u\u017cba bezpiecze\u0144stwa i ca\u0142y aparat policyjny zosta\u0142 postawiony na nogi, by wy\u015bledzi\u0107 autor\u00f3w napisu. Akt m\u0142odzie\u017cy szkolnej by\u0142 jednak znakiem sprzeciwu wobec w\u0142adz pa\u0144stwowych, kt\u00f3re wyda\u0142y wojn\u0119 swoim obywatelom, a nie pr\u00f3b\u0105 zdyskredytowania ofiar II wojny \u015bwiatowej. By\u0107 mo\u017ce spowodowane by\u0142o to r\u00f3wnie\u017c tym, \u017ce w bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie pomnika stoi maszt z flag\u0105 pa\u0144stwow\u0105, przy kt\u00f3rym odbywaj\u0105 si\u0119 uroczysto\u015bci pa\u0144stwowe z okazji zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">Monument, zgodnie z zapisami ustawy z 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu i innych ustroj\u00f3w totalitarnych, powinien zosta\u0107 usuni\u0119ty do 31 marca 2018 roku. Tak si\u0119 jednak nie sta\u0142o. Obowi\u0105zek usuni\u0119cia pomnika spoczywa zgodnie z prawem na w\u0142a\u015bcicielu lub u\u017cytkowniku wieczystym nieruchomo\u015bci, na kt\u00f3rej znajduje si\u0119 obiekt. W tym przypadku jest to miasto Ciechan\u00f3w. W\u0142adze miasta nie wykona\u0142y jednak dyspozycji zawartej w przepisach, o\u015bwiadczaj\u0105c, \u017ce nie planuj\u0105 \u017cadnych dzia\u0142a\u0144 dotycz\u0105cych pomnika. Wskaza\u0142y jednocze\u015bnie TMZC jako w\u0142a\u015bciwego adresata wszelkich postulat\u00f3w dotycz\u0105cych pomnika. Pytany o to przedstawiciel TMZC wyja\u015bni\u0142, \u017ce cz\u0142onkowie TMZC nie zgadzaj\u0105 si\u0119 na usuni\u0119cie pomnika, jako \u017ce nie jest on w \u017cadnym razie symbolem komunizmu. O sporze informowa\u0142a lokalna prasa, przytaczaj\u0105c opinie mieszka\u0144c\u00f3w<a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote6sym\" name=\"sdfootnote6anc\"><sup>6<\/sup><\/a>. Jeden z nich zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do wojewody mazowieckiego z wnioskiem o zachowanie i renowacj\u0119 pomnika. W odpowiedzi wojewoda wyja\u015bni\u0142, \u017ce nie prowadzi \u017cadnego postepowania administracyjnego maj\u0105cego na celu rozbi\u00f3rk\u0119 pomnika, a obowi\u0105zek dbania o stan techniczny pomnik\u00f3w nale\u017cy do samorz\u0105du gminnego. Sp\u00f3r wygas\u0142, ale czy na zawsze?<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">W 1978 roku honorowym obywatelstwem Ciechan\u00f3w wyr\u00f3\u017cni\u0142 genera\u0142a Armii Czerwonej Niko\u0142aja Grigoriewicza Laszczenk\u0119, w\u00f3wczas sekretarza KC KPZR. Jedyny jego zwi\u0105zek z Ciechanowem mia\u0142 miejsce w dniu 17 stycznia 1945 roku. Dowodzona przez niego 90 Dywizja Strzelecka po prze\u0142amaniu niemieckiej obrony przez 8 Korpus pancerny i wyparciu Niemc\u00f3w wesz\u0142a do p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Ciechanowa, a nast\u0119pnie przez jedn\u0105 dob\u0119 stanowi\u0142a obron\u0119 miasta na wypadek powrotu hitlerowc\u00f3w. W mi\u0119dzyczasie czyszczono miasto z elementu wrogiego wobec Armii Czerwonej. Od stycznia do maja komendantem wojennym powiatu ciechanowskiego by\u0142 pp\u0142k Witalij Gierasimowicz Rolenko, kt\u00f3ry tak\u017ce otrzyma\u0142 honorowe obywatelstwo Ciechanowa<a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote7sym\" name=\"sdfootnote7anc\"><sup>7<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">Czy wej\u015bcie Armii Czerwonej do Polski by\u0142o wyzwoleniem, czy te\u017c narzuceniem nowej formy okupacji? Jak powinni\u015bmy traktowa\u0107 pomniki stawiane dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom radzieckim? Pewne jest, \u017ce najgorszy i najbardziej opresyjny re\u017cim hitlerowski przesta\u0142 funkcjonowa\u0107. Prawd\u0105 jest wszak\u017ce i to, \u017ce czerwonoarmi\u015bci dopuszczali si\u0119 niebywa\u0142ych okrucie\u0144stw i gwa\u0142t\u00f3w za wiedz\u0105 i przyzwoleniem kadry dow\u00f3dczej i na polecenie w\u0142adzy politycznej. Podobno na Mazowszu zachowywali si\u0119 stosunkowo \u0142agodnie. Niemniej ich dzie\u0142em by\u0142y obozy NKWD, cho\u0107by ten nieopodal miejsca, w kt\u00f3rym usytuowano monument \u201eWalka-M\u0119cze\u0144stwo-Zwyci\u0119stwo\u201d. Trzeba zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wycofuj\u0105cy si\u0119 z miasta Niemcy dopu\u015bcili si\u0119 okrutnych zbrodni, ale ci, kt\u00f3rzy miasto wyzwolili, te\u017c odpowiadaj\u0105 za straszliwe represje wobec rzeczywistych i domniemanych przeciwnik\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\">\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">Sugestie bibliograficzne:<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">Bogumi\u0142a Umi\u0144ska, <\/span><span style=\"font-size: medium;\"><i>Karty z dziej\u00f3w Ciechanowa 1939-1945<\/i><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, Muzeum Szlachty Mazowieckiej, Ciechan\u00f3w 2009<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">Ryszard Juszkiewicz, <\/span><span style=\"font-size: medium;\"><i>Powiat ciechanowski w walce z Niemcami w latach 1939-1945<\/i><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, [w:] <\/span><span style=\"font-size: medium;\"><i>Millenium Ciechanowa<\/i><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, Stacja Naukowa MOBN, Ciechan\u00f3w 1969, s.123-170<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">Tadeusz Wyrzykowski, <\/span><span style=\"font-size: medium;\"><i>Ciechan\u00f3w w okresie okupacji hitlerowskiej<\/i><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, [w:] <\/span><span style=\"font-size: medium;\"><i>Millenium Ciechanowa<\/i><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, Stacja Naukowa MOBN, Ciechan\u00f3w 1969, s. 171-184<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: medium;\">Kazimierz Sobczak, <\/span><span style=\"font-size: medium;\"><i>Wyzwolenie Ciechanowa w 1945 roku<\/i><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, [w:] <\/span><span style=\"font-size: medium;\"><i>Millenium Ciechanowa<\/i><\/span><span style=\"font-size: medium;\">, Stacja Naukowa MOBN, Ciechan\u00f3w 1969, s. 185-189<\/span><\/p>\n<p align=\"justify\">\n<div id=\"sdfootnote1\">\n<p class=\"sdfootnote\" align=\"justify\"><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote1anc\" name=\"sdfootnote1sym\">1<\/a> Wojciech Zawadzki, <i>Ods\u0142oni\u0119cie pomnika Walki \u2013 M\u0119cze\u0144stwa \u2013 Zwyci\u0119stwa,<\/i> \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d nr 4\/1988, s. 2<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote2\">\n<p class=\"sdfootnote\"><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote2anc\" name=\"sdfootnote2sym\">2<\/a> patrz Maciej Adamkiewicz, <i>Historia w ksi\u0105\u017ckach zapisana<\/i>, TMZC, Ciechan\u00f3w 2020, s.135-138<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote3\">\n<p class=\"sdfootnote\" align=\"justify\"><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote3anc\" name=\"sdfootnote3sym\">3<\/a> Protoko\u0142y zarz\u0105du TMZC z lat 1966-1988<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote4\">\n<p class=\"sdfootnote\"><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote4anc\" name=\"sdfootnote4sym\">4<\/a> Protok\u00f3\u0142 zarz\u0105du TMZC nr 114 z 11 IX 1980<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote5\">\n<p class=\"sdfootnote\"><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote5anc\" name=\"sdfootnote5sym\">5<\/a> Bernard Grzankowski, <i>Walka-M\u0119cze\u0144stwo-Zwyci\u0119stwo<\/i>, \u201e Klucz do Miasta\u201d Nr 5\/2019, s. 15-16<\/p>\n<p class=\"sdfootnote\"><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote6anc\" name=\"sdfootnote6sym\">6<\/a> \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d, nr 12 z 19 III 2019 r., s. 9, nr 14 z 2 IV 2019 r., s. 8 oraz nr 20\/2019, s. 4<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote7\">\n<p class=\"sdfootnote\"><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote7anc\" name=\"sdfootnote7sym\">7<\/a> patrz artyku\u0142 o kulisach nadania honorowego obywatelstwa Ciechanowa na stronach internetowych ciechanowskiego portalu \u201e06-400\u201d<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Lokalizacja: nieopodal skrzy\u017cowania ul. 17 Stycznia z ul. Tatarsk\u0105 w Ciechanowie Ods\u0142oni\u0119cie: 17 I 1988 Materia\u0142: srebrzysta blacha Pomnik upami\u0119tnia zmagania ciechanowian z okupantem hitlerowskim, przedstawia ogromnego or\u0142a z rozpostartymi skrzyd\u0142ami, na kt\u00f3rych umieszczono p\u0142askorze\u017aby, przedstawiaj\u0105ce walcz\u0105cych \u017co\u0142nierzy. Bo takiego &hellip; <a href=\"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/82-monument-walka-meczenstwo-zwyciestwo-upamietniajacy-zmagania-ciechanowian-z-hitlerowskim-okupantem-w-l-1939-1945\/\">Czytaj dalej <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":182,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-581","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/581","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=581"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/581\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":583,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/581\/revisions\/583"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=581"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}