{"id":612,"date":"2022-09-18T12:08:52","date_gmt":"2022-09-18T10:08:52","guid":{"rendered":"https:\/\/tmzc.pl\/?page_id=612"},"modified":"2022-09-18T12:08:52","modified_gmt":"2022-09-18T10:08:52","slug":"90-tablica-pamieci-stanislawa-pazyry","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/90-tablica-pamieci-stanislawa-pazyry\/","title":{"rendered":"90.Tablica pami\u0119ci Stanis\u0142awa Pazyry"},"content":{"rendered":"

Lokalizacja: Ciechan\u00f3w, Plac J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego 1 – arkady tzw. <\/span>Krzywej Hali<\/i><\/span>, Miejska Biblioteka Publiczna \u2013 Oddzia\u0142 Zbior\u00f3w Naukowych i Regionalnych<\/span><\/p>\n

\n

\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ods\u0142oni\u0119cie: 30 XII 2011 w 40-t\u0105 rocznic\u0119 \u015bmierci<\/span><\/p>\n

Materia\u0142: czarny granit; wymiary: 850 mm x 650 mm <\/span><\/p>\n

Stanis\u0142aw Pazyra (1904-1971) \u2013 polski historyk, bibliotekarz, uczestnik kampanii wrze\u015bniowej, dzia\u0142acz o\u015bwiatowy w okresie okupacji hitlerowskiej, pierwszy dyrektor Pa\u0144stwowych Zak\u0142ad\u00f3w Wydawnictw Szkolnych w l. 1945-1950, pracownik PAN, pochowany na Cmentarzu Pow\u0105zkowskim.<\/span><\/p>\n

Od 30 grudnia 2011 roku Stanis\u0142aw Pazyra, urodzony w Ciechanowie historyk, wydawca i badacz dziej\u00f3w miast polskich ma swoj\u0105 tablic\u0119 pami\u0105tkow\u0105 w rodzinnym mie\u015bcie. Tablica sygnowana przez Towarzystwo Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Ciechanowskiej oraz Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe zosta\u0142a umieszczona na \u015bcianie siedziby Miejskiej Biblioteki Publicznej w Ciechanowie przy Placu J. Pi\u0142sudskiego, w tzw. ciechanowskiej \u201eKrzywej Hali\u201d.<\/span><\/p>\n

Stanis\u0142aw Pazyra urodzi\u0142 si\u0119 7 maja 1904 roku jako pogrobowiec, syn Franciszka i Aleksandry z Tomaszewskich. Zmuszony przez los wspomaga\u0142 rodzin\u0119, zarabiaj\u0105c niewielkie pieni\u0105dze na korepetycjach. Z pasj\u0105 anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w \u017cycie ciechanowskich dru\u017cyn harcerskich. W 1925 roku otrzyma\u0142 \u015bwiadectwo dojrza\u0142o\u015bci w Pa\u0144stwowym Gimnazjum im. Z. Krasi\u0144skiego w Ciechanowie i podj\u0105\u0142 prac\u0119 w Wydziale Powiatowym Sejmiku Ciechanowskiego. Po \u015bmierci matki, korzystaj\u0105c ze stypendium Sejmiku, rozpocz\u0105\u0142 w 1927 roku studia historyczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. W czerwcu 1930 roku uzyska\u0142 dyplom magistra filozofii. Pozosta\u0142 na uczelni jako asystent w katedrze prof. F. Bujaka i J. Pta\u015bnika. W 1933 roku otrzyma\u0142 tytu\u0142 doktora filozofii za prac\u0119 pt. \u201eStudia z dziej\u00f3w miast mazowieckich\u201d w zakresie historii spo\u0142ecznej i gospodarczej, zostaj\u0105c jednocze\u015bnie cz\u0142onkiem Komisji Historycznej Lwowskiego Towarzystwa Naukowego im. Ossoli\u0144skich we Lwowie. Po obronie pracy doktorskiej zawiera zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski z Helen\u0105 Olszewsk\u0105, c\u00f3rk\u0105 znanego lwowskiego adwokata i bibliofila1<\/sup><\/a>. Jego \u017cona jest historykiem i filologiem klasycznym, absolwentk\u0105 tego samego co m\u0105\u017c uniwersytetu. \u017bona uczy historii i \u0142aciny w Gimnazjum i Liceum ss. Nazaretanek, planuje doktorat. W po\u0142owie 1935 roku S. Pazyra rozpoczyna prac\u0119 w Wydawnictwie Zak\u0142adu Narodowego im. Ossoli\u0144skich we Lwowie na stanowisku wicedyrektora. Mieszkaj\u0105 z \u017con\u0105 we Lwowie przy ul Sierpowej, w stylowej kamienicy, kt\u00f3rej okna wychodz\u0105 na Pohulank\u0119. W 1938 roku, kiedy Ossolineum utworzy\u0142o oddzia\u0142 w Warszawie, zosta\u0142 jego pe\u0142nomocnikiem, zachowuj\u0105c stanowisko wicedyrektora ca\u0142ego Zak\u0142adu. Lw\u00f3w, rodzinne miast \u017cony, opuszczaj\u0105 z \u017calem, w stolicy zamieszkuj\u0105 przy ul. \u017burawiej. Rok p\u00f3\u017aniej budynek doszcz\u0119tnie niszczy niemiecka bomba, grzebi\u0105c w ruinach cenny ksi\u0119gozbi\u00f3r, dokumenty i pami\u0105tki rodzinne. <\/span><\/p>\n

Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej w stopniu podporucznika rezerwy walczy na froncie, po awansie na porucznika uczestniczy w obronie Lwowa jako dow\u00f3dca jednego z batalion\u00f3w 1. Pu\u0142ku Piechoty Legionowej. Po kapitulacji wrze\u015bniowej wraca do Warszawy z uprawnieniami do rozporz\u0105dzania ca\u0142ym maj\u0105tkiem. Dzi\u0119ki fikcyjnym sprzeda\u017com udaje mu si\u0119 uchroni\u0107 maj\u0105tek przed Niemcami, a pot\u0119\u017cny ksi\u0119gozbi\u00f3r odpowiednio zabezpieczy\u0107. Za jego wiedz\u0105 podr\u0119czniki szkolne z ogromnym ryzykiem zosta\u0142y przekazane Tajnej Organizacji Nauczycielskiej. Pe\u0142ni te\u017c odpowiedzialn\u0105 funkcj\u0119 przewodnicz\u0105cego podziemnej Naczelnej Rady Ksi\u0119garstwa Polskiego. Za sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w lipcu 1942 roku zostaje aresztowany. Przebywa na Pawiaku, sk\u0105d zostaje uwolniony w styczniu 1943 roku dzi\u0119ki determinacji \u017cony i przyjaci\u00f3\u0142 zaledwie kilka dni przed transportem do O\u015bwi\u0119cimia. W latach okupacji mimo okoliczno\u015bci niesprzyjaj\u0105cych pracy naukowej, prowadzi badania, opracowuj\u0105c bibliografi\u0119 miast polskich. Niestety, wszystkie materia\u0142y uleg\u0142y zniszczeniu podczas powstania warszawskiego. <\/span><\/p>\n

Jeszcze jesieni\u0105 1944 roku na wolnej ju\u017c od Niemc\u00f3w Pradze zostaj\u0105 powo\u0142ane Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady Wydawnictw Szkolnych. Przy ul Wile\u0144skiej S. Pazyra tworzy zr\u0119by przysz\u0142ego wydawnictwa. Pierwsza pozycja to \u201eElementarz\u201d Mariana Falskiego, z kt\u00f3rego b\u0119d\u0105 si\u0119 uczy\u0107 j\u0119zyka polskiego kolejne pokolenia Polak\u00f3w. Po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych ju\u017c w kwietniu 1945 roku organizuje Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady Wydawnictw Szkolnych, nast\u0119pnie Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Naukowe, by w roku 1953 przej\u015b\u0107 do Polskiej Akademii Nauk. Tam sprawuje szereg odpowiedzialnych funkcji, m. in. dyrektora Biblioteki PAN (1958-1963). W marcu 1956 roku otrzymuje stopie\u0144 naukowy docenta, przewodniczy r\u00f3\u017cnym zespo\u0142om i sekcjom naukowym. Pracuje zawodowo, udziela si\u0119 spo\u0142ecznie w niezliczonej ilo\u015bci organizacji i towarzystw, wyg\u0142asza referaty, prowadzi seminaria naukowe. Anga\u017cuje si\u0119 bez reszty w dzia\u0142alno\u015b\u0107 Mazowieckiego O\u015brodka Bada\u0144 Naukowych, a nast\u0119pnie w prace Stacji Naukowej w Ciechanowie, kt\u00f3ra dzi\u0119ki jego zaanga\u017cowaniu mog\u0142a powsta\u0107. Podejmuje si\u0119 na pro\u015bb\u0119 TMZC napisania monografii rodzinnego miasta. To materia bliska jego zainteresowaniom naukowym i bliska sercu. Pracy nie zobaczy\u0142 w druku, zmar\u0142 bowiem 30 stycznia 1971 r. w Warszawie. Monografia Ciechanowa ukaza\u0142a si\u0119 dopiero 5 lat po \u015bmierci autora. <\/span><\/p>\n

Na dorobek naukowy doc. S. Pazyry sk\u0142ada si\u0119 wiele publikacji ksi\u0105\u017ckowych, artyku\u0142\u00f3w, studi\u00f3w i prac badawczych, sytuuj\u0105cych go w gronie wybitnych badaczy historii Mazowsza i mazowieckich miast. Rezultatem jego bada\u0144 archiwalnych by\u0142a ksi\u0105\u017cka pt. \u201eGeneza i rozw\u00f3j miast mazowieckich\u201d, stanowi\u0105ca kontynuacj\u0119 i rozszerzenie rozprawy doktorskiej wydanej drukiem w 1939 roku. By\u0142 zdecydowanym zwolennikiem powo\u0142ania Stacji Naukowej MOBN w Ciechanowie, a po jej utworzeniu opiekunem naukowym. Rodzinnej ziemi po\u015bwi\u0119ci\u0142 obszern\u0105 i znakomicie udokumentowan\u0105 monografi\u0119 pt. \u201eDzieje Ciechanowa i Ziemi Ciechanowskiej\u201d wydan\u0105 w 1976 roku przez Towarzystwo Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Ciechanowskiej. Ostatnie poprawki do publikacji powstawa\u0142y ju\u017c w ostatnim stadium choroby. Zmar\u0142 w toku prac naukowych 30 grudnia 1971 roku w Warszawie. Nominacja profesorska nie zd\u0105\u017cy\u0142a ju\u017c zasta\u0107 go przy \u017cyciu2<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n

Sw\u00f3j ogromny i niezwykle cenny ksi\u0119gozbi\u00f3r przekaza\u0142 Stacji Naukowej Mazowieckiego O\u015brodka Bada\u0144 Naukowych w Ciechanowie, kt\u00f3rej by\u0142 inicjatorem, opiekunem naukowym i do ko\u0144ca \u017cycia dobrym duchem. Robert Barto\u0142d w przem\u00f3wieniu wyg\u0142oszonym nad grobem doc. dr. Stanis\u0142awa Pazyry powiedzia\u0142 m.in.:<\/span><\/p>\n

Nie przeszed\u0142 po ciechanowskiej ziemi bez \u015bladu, \u015blady pozosta\u0142y nie tylko w jego naukowych pracach wydanych i niewydanych, m\u00f3wi\u0105cych o pi\u0119knej przesz\u0142o\u015bci \u2026 pozostawi\u0142 r\u00f3wnie\u017c trwa\u0142y \u015blad w najnowszej historii Ciechanowa. Jego wk\u0142ad i praca w Stacji Naukowej w Ciechanowie to jego zas\u0142uga \u2026 dla naszego miasta i naszej ziemi3<\/sup><\/a>.<\/i><\/span><\/p>\n

Towarzystwo Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ziemi Ciechanowskiej w dow\u00f3d uznania i wdzi\u0119czno\u015bci wyda\u0142o w grudniu 1981 roku w dziesi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 \u015bmierci \u201eWspomnienie o Stanis\u0142awie Pazyrze\u201d spisane przez \u017con\u0119 Helen\u0119 Pazyrzyn\u0119, powielone z okazji czterdziestolecia \u015bmierci wybitnego naukowca. i wmurowania tablicy w miejscu, gdzie dzi\u015b znajduje si\u0119 jego ksi\u0119gozbi\u00f3r, gdzie lubi\u0142 przebywa\u0107 i pracowa\u0107 podczas pobyt\u00f3w w Ciechanowie.<\/span><\/p>\n

Na skromn\u0105 uroczysto\u015b\u0107 wmurowania tablicy w grudniowe przedpo\u0142udnie przybyli cz\u0142onkowie TMZC i CTN, przedstawicie w\u0142adz samorz\u0105dowych miasta (wiceprezydent C. Chodkowski) i powiatu (kierownik Wydzia\u0142u Edukacji, Kultury i Sportu M. Adamkiewicz), a tak\u017ce liczne grono ciechanowskich regionalist\u00f3w. Aktu ods\u0142oni\u0119cia tablicy dokonali wsp\u00f3lnie E. Sadowski \u2013 prezes TMZC, E. G\u0142adysz \u2013 wiceprezydent Ciechanowa oraz B. Grzankowski \u2013 inicjator i jednocze\u015bnie fundator i wykonawca tablicy pami\u0119ci. umieszczono j\u0105 w miejscu, gdzie dzi\u015b znajduje si\u0119 jego ksi\u0119gozbi\u00f3r, gdzie lubi\u0142 przebywa\u0107 i pracowa\u0107 podczas pobyt\u00f3w w Ciechanowie. Posta\u0107 zmar\u0142ego przed 40-tu laty zas\u0142u\u017conego naukowca przypomnia\u0142 prezes CTN dr A. Kociszewski, nie stroni\u0105c od osobistych refleksji, wspomnie\u0144 i anegdot. Przypomnia\u0142 m.in. o uwi\u0119zieniu w okresie stalinizmu, co dla porucznika Wojska Polskiego w okresie II Rzeczypospolitej i cz\u0142onka Polski Podziemnej w czasie okupacji hitlerowskiej musia\u0142o by\u0107 niezwyk\u0142\u0105 traum\u0105 fizyczn\u0105 i psychiczn\u0105.<\/span><\/p>\n

Ale to co najistotniejsze i najwa\u017cniejsze \u2013 my\u015bl i dorobek naukowy Stanis\u0142awa Pazyry \u2013 przetrwa\u0142o. Ciechanowianie mogli to zobaczy\u0107 na okazjonalnej wystawie w bibliotece przygotowanej przez Miros\u0142aw\u0119 Lewandowsk\u0105-Wo\u0142osz. Uwag\u0119 najwi\u0119kszej ilo\u015bci os\u00f3b przyci\u0105ga\u0142o pierwsze wydanie monografii Ciechanowa, od kt\u00f3rej wydania min\u0119\u0142o w\u00f3wczas ju\u017c 35 lat, a tak\u017ce listy i pisma ze zbior\u00f3w Stacji Naukowej MOBN. Znad bibliotecznych rega\u0142\u00f3w spogl\u0105da\u0142 na go\u015bci z wysoka doc. Stanis\u0142aw Pazyra, jego portret umieszczono bowiem na sta\u0142e w g\u0142\u00f3wnej sali biblioteki. Nieodparcie przyci\u0105gaj\u0105 uwag\u0119 m\u0105dre oczy i \u017cyczliwy u\u015bmiech. \u201eNie by\u0142 typem naukowca przy biurku\u201d \u2013 wspomina\u0142 jego ucze\u0144 i najbli\u017cszy wsp\u00f3\u0142pracownik dr. A. Kociszewski. Wni\u00f3s\u0142 do nauki polskiej ogromny wk\u0142ad, por\u00f3wnywalny z dorobkiem innego wielkiego Mazowszanina, W\u0142adys\u0142awa Smole\u0144skiego z Grabienic Ma\u0142ych.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Sugerowana bibliografia:<\/span><\/p>\n

Andrzej Tumialis, <\/span>Stanis\u0142aw Pazyra – dziejopis ziemi ciechanowskiej<\/i><\/span>, \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d nr 12\/1997; przedruk w \u201eMazowsze Ciechanowskie – moja ma\u0142a ojczyzna\u201d pt. <\/span>Dziejopis Mazowsza<\/i><\/span>, s.334-337, Ciechanowskie Towarzystwo Naukowe, Ciechan\u00f3w 1997<\/span><\/p>\n

Helena Pazyrzyna, <\/span>Wspomnienie o Stanis\u0142awie Pazyrze<\/i><\/span>, zeszyt nr 3 z serii wydawniczej TMZC pt. \u201eBiblioteczka wspomnie\u0144\u201d, Ciechan\u00f3w 1981<\/span><\/p>\n

Miros\u0142awa Lewandowska-Wo\u0142osz, <\/span>Wydawca, naukowiec, regionalista, \u2026 ch\u0142opak z<\/i><\/span> Ciechanowa<\/i><\/span>, \u201eTygodnik Ciechanowski\u201d z 27 grudnia 2011 r., s. 14<\/span><\/p>\n

Aleksander Kociszewski, <\/span>Docent dr Stanis\u0142aw Pazyra (1904-1971)<\/i><\/span>, \u201eZapiski Ciechanowskie\u201d nr 1 \/1973, s. 57<\/span><\/p>\n

\n

\n

1<\/a> Witold Lis-Olszewski po II wojnie \u015bwiatowej osiedli\u0142 si\u0119 w Toruniu, gdzie zorganizowa\u0142 od podstaw Katedr\u0119 Prawa na UMK. Stryj, tak\u017ce Witold, uznany prawnik, by\u0142 przyjacielem W\u0142adys\u0142awa Bartoszewskiego, wsp\u00f3\u0142pracownikiem Komitetu Obrony Robotnik\u00f3w i doradc\u0105 prawnym Biura Interwencyjnego KOR.<\/p>\n<\/div>\n

\n

2<\/a>Tekst opracowany na podstawie szkicu biograficznego \u201eDocent dr Stanis\u0142aw Pazyra (1904-1971) pi\u00f3ra dr. A. Kociszewskiego, zamieszczony w pierwszym tomie \u201eZapisk\u00f3w Ciechanowskich\u201d z 1973 roku, s. 57-70 oraz artyku\u0142u Miros\u0142awy Lewandowskiej-Wo\u0142osz, Wydawca, naukowiec, regionalista \u2026, ch\u0142opak z Ciechanowa<\/i>, w \u201eTygodniku Ciechanowskim\u201d z 27 XII 2011 r., s. 14<\/p>\n<\/div>\n

\n

3<\/a> Aleksander Kociszewski, Docent dr Stanis\u0142aw Pazyra (1904-1971<\/i>, \u201eZapiski Ciechanowskie\u201d nr 1 z 1973 roku, s. 57-70<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lokalizacja: Ciechan\u00f3w, Plac J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego 1 – arkady tzw. Krzywej Hali, Miejska Biblioteka Publiczna \u2013 Oddzia\u0142 Zbior\u00f3w Naukowych i Regionalnych Ods\u0142oni\u0119cie: 30 XII 2011 w 40-t\u0105 rocznic\u0119 \u015bmierci Materia\u0142: czarny granit; wymiary: 850 mm x 650 mm Stanis\u0142aw Pazyra (1904-1971) … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":190,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-612","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/612","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=612"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/612\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":616,"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/612\/revisions\/616"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tmzc.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=612"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}